24h

Kết luận thanh tra việc chấp hành chính sách, pháp luật trong hoạt động kinh doanh vàng vừa được Thanh tra Chính phủ công bố đã chỉ ra nhiều tồn tại, vi phạm tại một số doanh nghiệp. Những vấn đề được phát hiện không chỉ liên quan đến hoạt động mua, bán vàng mà còn trải rộng từ nguồn gốc hàng hóa, nghĩa vụ với ngân sách nhà nước đến việc thực hiện các quy định về phòng, chống rửa tiền.

Một trong những nội dung đáng chú ý là Thanh tra Chính phủ đã chuyển thông tin có dấu hiệu vi phạm pháp luật để Bộ Công an xem xét, xử lý theo quy định đối với việc 7 cá nhân bán vàng nguyên liệu không rõ nguồn gốc, xuất xứ, với tổng số tiền khoảng 2.084 tỷ đồng. Theo kết luận thanh tra, các giao dịch này có khối lượng, giá trị lớn bất thường, không tương xứng với thu nhập của những cá nhân bán vàng.

Ở một mắt xích khác, kết luận thanh tra cũng chỉ ra những tồn tại trong việc chấp hành quy định về phòng, chống rửa tiền. Tại Công ty CP Vàng bạc đá quý Bảo Tín Mạnh Hải, cơ quan thanh tra xác định doanh nghiệp báo cáo Ngân hàng Nhà nước thiếu số lượng giao dịch giá trị lớn phải báo cáo; thu thập thông tin nhận biết khách hàng chưa đầy đủ; không cập nhật, xác minh thông tin khách hàng; không thực hiện phân loại khách hàng theo mức độ rủi ro về rửa tiền và áp dụng các biện pháp tương ứng.

Việc thực hiện nghĩa vụ với ngân sách nhà nước cũng là nội dung được Thanh tra Chính phủ yêu cầu tiếp tục rà soát, xử lý. Theo đó, cơ quan thanh tra kiến nghị Bộ Tài chính chỉ đạo Cục Thuế kiểm tra, xử lý thu nộp ngân sách đối với các khoản doanh nghiệp kê khai không đúng được phát hiện qua thanh tra, với tổng số tiền tạm tính 93,733 tỷ đồng.

Con số này gồm 29,515 tỷ đồng thuế GTGT; 4,322 tỷ đồng thuế TNCN; 0,229 tỷ đồng thuế TNDN và 59,666 tỷ đồng lợi nhuận còn lại sau khi trích bổ sung các quỹ năm 2024.

Riêng đối với hoạt động kinh doanh vàng trang sức, mỹ nghệ, Thanh tra Chính phủ xác định việc kê khai không đúng thuế GTGT đã diễn ra trong nhiều năm, có tính chất phổ biến, dẫn đến số thuế GTGT nộp thiếu tạm tính 28,403 tỷ đồng.

Cơ quan thanh tra đồng thời kiến nghị kiểm tra việc thực hiện nghĩa vụ thuế, phí của các doanh nghiệp có hoạt động mua, bán, chế tác vàng, bạc, đá quý, bảo đảm thu đúng, thu đủ, không để thất thoát ngân sách nhà nước. Trường hợp phát hiện dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự, cơ quan chức năng sẽ xử lý theo thẩm quyền và quy định.

Nhìn từ những sự việc trên, một số ý kiến cho rằng, vấn đề đặt ra đối với thị trường vàng không chỉ nằm ở từng sai phạm riêng lẻ. Khi một lượng vàng nguyên liệu trị giá khoảng 2.084 tỷ đồng được xác định không rõ nguồn gốc, xuất xứ, trong khi những tồn tại về nhận biết khách hàng, báo cáo giao dịch lớn và nghĩa vụ kê khai thuế cùng xuất hiện, yêu cầu nâng cao khả năng truy xuất, kiểm soát và minh bạch hóa thị trường càng trở nên rõ ràng.

Trao đổi với phóng viên, Luật sư Nguyễn Thanh Phong – Trưởng chi nhánh Công ty Luật Sa Vĩ tại Hà Nôi cho rằng, những vấn đề được Thanh tra Chính phủ chỉ ra cho thấy yêu cầu tăng tính minh bạch trong hoạt động kinh doanh vàng, đặc biệt ở các khâu từ nguồn hàng, quá trình lưu thông đến giao dịch tài chính và nghĩa vụ kê khai.

Theo Luật sư Nguyễn Thanh Phong, đặc thù giá trị cao và khả năng chuyển nhượng nhanh của vàng đòi hỏi cơ chế quản lý phải đủ khả năng theo dõi được cả nguồn hàng lẫn các giao dịch phát sinh. Nếu khâu truy xuất nguồn gốc và nhận diện giao dịch bất thường không được thực hiện hiệu quả, việc quản lý thuế và phòng, chống rửa tiền cũng sẽ gặp nhiều khó khăn.

“Điều cần quan tâm là nâng cao khả năng truy xuất nguồn gốc của vàng ngay từ khi đi vào hệ thống kinh doanh. Một thị trường minh bạch không thể chỉ kiểm soát ở khâu bán ra, mà cần có khả năng xác định hàng hóa đến từ đâu, được lưu thông như thế nào và các giao dịch tương ứng được ghi nhận ra sao”, Luật sư Nguyễn Thanh Phong phân tích.

Theo Luật sư Phong, những tồn tại liên quan đến nhận biết khách hàng, phân loại rủi ro và báo cáo giao dịch giá trị lớn được cơ quan thanh tra chỉ ra cũng cho thấy các quy định về phòng, chống rửa tiền cần được thực hiện thực chất hơn. Đây không nên chỉ là yêu cầu hoàn thiện hồ sơ, mà phải trở thành công cụ giúp nhận diện những giao dịch có dấu hiệu bất thường.

Bên cạnh đó, cần tăng khả năng kết nối, đối chiếu dữ liệu giữa cơ quan thuế, ngân hàng và cơ quan quản lý hoạt động kinh doanh vàng. Khi thông tin về hóa đơn, doanh thu kê khai và giao dịch thanh toán được liên thông, những chênh lệch bất thường sẽ có điều kiện được nhận diện sớm hơn, thay vì chỉ được phát hiện qua thanh tra, kiểm tra.

Theo Luật sư Nguyễn Thanh Phong, tăng cường quản lý không đồng nghĩa với đặt thêm thủ tục cho những doanh nghiệp tuân thủ tốt. Ngược lại, quản lý dựa trên dữ liệu và mức độ rủi ro có thể giúp cơ quan chức năng tập trung nguồn lực vào những giao dịch bất thường, đồng thời giảm bớt thủ tục không cần thiết đối với doanh nghiệp hoạt động minh bạch.

“Minh bạch thị trường vàng không chỉ nhằm chống thất thu thuế hay phòng, chống rửa tiền. Khi nguồn hàng, giao dịch và nghĩa vụ kê khai được kiểm soát tốt hơn, những doanh nghiệp kinh doanh đúng pháp luật cũng được bảo vệ trước sự cạnh tranh thiếu bình đẳng từ các hoạt động không bảo đảm đầy đủ yêu cầu về nguồn gốc hàng hóa và nghĩa vụ kê khai”, Luật sư Nguyễn Thanh Phong nhấn mạnh.

Nguyễn Giang