Kinh tế thế giới

Chuỗi AI hưởng lợi

Theo Bộ Công thương Singapore, nền kinh tế nước này vừa ghi nhận đà tăng trưởng ấn tượng trong nửa đầu năm nay nhờ cú hích từ sóng đầu tư trí tuệ nhân tạo (AI) toàn cầu. Cụ thể, GDP 6 tháng đầu năm tăng 6,1% so với cùng kỳ, riêng quý II đạt mốc 5,9%. Trước tín hiệu tích cực này, Chính phủ Singapore đã nâng dự báo tăng trưởng cả năm lên mức 4,5% - 5,5%.

Tuy nhiên, Singapore đang bước vào giai đoạn phân hóa rõ nét theo mô hình chữ “K”, hình thành nên một cấu trúc phát triển phân cực. Nhánh đi lên của chữ “K” là các lĩnh vực mũi nhọn như sản xuất bán dẫn, điện tử, kỹ thuật chính xác, thương mại bán buôn và tài chính. Nhóm này, cùng các tập đoàn đa quốc gia và lực lượng lao động chất lượng cao, đang gặt hái biên lợi nhuận vượt trội và đóng góp chính vào đà tăng trưởng chung.

Nằm ở nhánh dưới, các ngành dịch vụ và doanh nghiệp truyền thống dù chưa rơi vào kịch bản suy thoái trên diện rộng nhưng đang chịu nhiều sức ép. Tăng trưởng giảm tốc, biên lợi nhuận bị bào mòn bởi chi phí vận hành leo thang khiến nhiều doanh nghiệp phải thu hẹp quy mô. Sự can thiệp và các gói hỗ trợ từ chính phủ hiện là biện pháp duy nhất giúp khu vực sản xuất, kinh doanh này duy trì trạng thái cầm chừng.

Tăng trưởng theo mô hình chữ “K” không chỉ đơn thuần là câu chuyện về việc một số ngành làm ăn phát đạt trong khi những ngành khác lại sa sút. Nó phản ánh sự chênh lệch ngày càng lớn về quỹ đạo phát triển giữa các ngành công nghiệp, doanh nghiệp, người lao động và các hộ gia đình sau khi cùng trải qua một cú sốc kinh tế.

Dấu hiệu cảnh báo rõ nhất cho sự phân hóa nằm ở tính tập trung cao độ của đà tăng trưởng, thể hiện trực tiếp qua các số liệu thương mại. Trong quý II, dù xuất khẩu nội địa phi dầu khí (NODX) của Singapore ghi nhận mức tăng chung ấn tượng 27,4%, nhưng động lực thực sự lại đến gần như hoàn toàn từ một trụ cột duy nhất.

Cụ thể, xuất khẩu hàng điện tử bứt phá mạnh mẽ với mức tăng vọt 88,1%, trong khi nhóm hàng phi điện tử chỉ nhích nhẹ 8%. Trong quý II, năng suất lao động tại các lĩnh vực hướng về xuất khẩu đã tăng 6,9%, trong khi tại các lĩnh vực hướng về thị trường nội địa, con số này lại giảm 0,1%.

Cuộc khảo sát doanh nghiệp thường niên năm 2026 của Phòng Thương mại và Công nghiệp Trung Quốc tại Singapore (SCCCI) cho thấy 40% số người được hỏi tỏ ra bi quan về triển vọng kinh doanh. Khoảng 80% dự báo chi phí kinh doanh sẽ tăng lên. Cuộc khảo sát này phản ánh một tâm lý mà các con số GDP tổng thể không thể hiện được: Các doanh nghiệp vẫn đang hoạt động nhưng lại có ít dư địa hơn để chống chịu trước các cú sốc.

Bài học nào cho Việt Nam?

Nhìn từ câu chuyện của Singapore, Việt Nam - một nền kinh tế đang đẩy mạnh đón sóng FDI công nghệ và phát triển bán dẫn, AI, cần rút ra những bài học chiến lược: Sự bùng nổ của khối công nghệ có thể kéo theo giá mặt bằng, nhân lực và năng lượng tăng cao, đẩy các ngành sản xuất truyền thống và dịch vụ nhỏ vào thế khó.

Theo các chuyên gia, giải pháp cốt lõi không phải là dùng ngân sách để bù đắp chi phí mãi mãi, mà là hỗ trợ khối doanh nghiệp SME ứng dụng giải pháp AI chi phí thấp vào quản trị, bán hàng và logistics. Nâng cao năng suất của khối nội địa mới là “mũi tiêm vắc-xin” lâu dài giúp họ đứng vững.

Để dòng vốn AI không chỉ “chảy qua” rồi chảy ra ngoài dưới dạng lợi nhuận của doanh nghiệp ngoại, Việt Nam cần hiện thực hóa chính sách bắt buộc hoặc khuyến khích các tập đoàn công nghệ lớn chuyển giao công nghệ, sử dụng chuỗi cung ứng vật tư, phần mềm từ các doanh nghiệp Việt.

Bên cạnh đó, cần có chiến lược quy hoạch năng lượng và hạ tầng logistics hợp lý để chi phí vận hành không tăng quá nhanh, giữ chân cả khối công nghệ lẫn khối dịch vụ truyền thống cùng phát triển bền vững.

Trương Khắc Trà