Nghiên cứu - Trao đổi

Đề xuất giảm 30% số thuế thu nhập phải nộp trong năm 2026 và 2027 đối với cá nhân kinh doanh và doanh nghiệp có doanh thu năm không quá 10 tỷ đồng đang nhận được sự quan tâm của cộng đồng kinh doanh.

Với khu vực hộ kinh doanh, chính sách nếu được thông qua sẽ giúp giảm trực tiếp một phần nghĩa vụ tài chính. Nhưng đặt trong chủ trương thúc đẩy kinh tế tư nhân, câu chuyện còn rộng hơn số tiền thuế được giảm: liệu những ưu đãi hiện nay đã đủ tạo động lực để các hộ kinh doanh có khả năng phát triển mạnh dạn chuyển sang mô hình doanh nghiệp?

Đây vốn là lựa chọn khiến không ít chủ hộ phải cân nhắc. Ở quy mô nhỏ, mô hình hộ kinh doanh có ưu thế bởi bộ máy gọn, cách thức tổ chức tương đối đơn giản và phù hợp với hoạt động kinh doanh gia đình. Khi doanh thu tăng, số lao động nhiều hơn, khách hàng mở rộng sang các doanh nghiệp hoặc xuất hiện nhu cầu huy động vốn, phát triển thương hiệu, mở rộng thị trường, bài toán tổ chức lại mô hình bắt đầu được đặt ra.

Đáng chú ý, đề xuất giảm 30% thuế không đứng riêng lẻ. Theo Nghị định 20/2026/NĐ-CP, doanh nghiệp nhỏ và vừa đăng ký kinh doanh lần đầu, nếu đáp ứng điều kiện theo quy định, được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 3 năm kể từ khi được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp lần đầu. Chính sách này cho thấy các biện pháp hỗ trợ khu vực kinh tế tư nhân đang được thiết kế theo hướng giảm bớt một phần chi phí trong giai đoạn đầu của quá trình gia nhập và phát triển thị trường.

Tuy vậy, ưu đãi thuế chưa đồng nghĩa với việc chuyển đổi thành doanh nghiệp sẽ lập tức hấp dẫn mọi hộ kinh doanh. Trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp, Luật sư Nguyễn Thanh Phong – Trưởng Chi nhánh Công ty Luật Sa Vĩ tại Hà Nội cho rằng, nếu chỉ so sánh số thuế phải nộp giữa hai mô hình thì chưa phản ánh đầy đủ những điều một hộ kinh doanh phải tính toán trước khi quyết định chuyển đổi.

Điều này cũng cho thấy không nên đặt mục tiêu chuyển đổi theo hướng càng nhiều hộ trở thành doanh nghiệp càng tốt. Một hộ kinh doanh nhỏ, ổn định và không có nhu cầu mở rộng không nhất thiết phải lựa chọn một mô hình quản trị lớn hơn nhu cầu thực tế.

Điều đáng quan tâm hơn là những hộ đã đủ quy mô, có khả năng và mong muốn phát triển có nhìn thấy một con đường thuận lợi để bước sang mô hình doanh nghiệp hay không.

Khi đó, ưu đãi thuế có thể đóng vai trò như một lực đẩy ban đầu, giúp giảm bớt áp lực chi phí trong quá trình chuyển đổi. Nhưng để hộ kinh doanh thực sự muốn “lớn lên”, điều quyết định vẫn là môi trường kinh doanh, mức độ thuận tiện của thủ tục và lợi ích mà mô hình doanh nghiệp mang lại trong dài hạn.

Theo Luật sư Nguyễn Thanh Phong, khi lợi ích của việc chính thức hóa đủ rõ và chi phí tuân thủ ở mức hợp lý, việc chuyển đổi sẽ xuất phát từ chính nhu cầu phát triển của người kinh doanh. Ưu đãi thuế khi ấy là cú hích cho quá trình lớn lên, chứ không phải lý do duy nhất để trở thành doanh nghiệp.

Bước sang mô hình doanh nghiệp đồng nghĩa chủ thể kinh doanh phải làm quen với một khuôn khổ quản trị chặt chẽ hơn, từ kế toán, hóa đơn, chứng từ, hợp đồng đến lao động, bảo hiểm và các nghĩa vụ báo cáo.

Ở chiều ngược lại, doanh nghiệp lại có nhiều điều kiện thuận lợi hơn khi quy mô hoạt động tăng lên. Tùy loại hình được lựa chọn, chủ kinh doanh có thể tổ chức rõ hơn quan hệ góp vốn, trách nhiệm tài sản, xây dựng thương hiệu, ký kết hợp đồng, tiếp cận khách hàng lớn và mở rộng hoạt động.

Theo Luật sư Phong, đây mới là phép tính cần đặt ra khi bàn tới việc đưa hộ kinh doanh “lên” doanh nghiệp.

“Ưu đãi thuế có ý nghĩa đặc biệt trong giai đoạn đầu. Nhưng một hộ kinh doanh không nên chuyển thành doanh nghiệp chỉ vì được giảm hay miễn một khoản thuế. Điều họ cần cân nhắc là mô hình mới có tạo thêm cơ hội phát triển hay không và chi phí để đáp ứng các yêu cầu quản trị, pháp lý sau chuyển đổi có phù hợp với khả năng của mình hay không”, Luật sư Phong nhận định.

Thực tế, một cửa hàng quy mô gia đình, chủ yếu bán lẻ cho khách cá nhân, ít lao động và chưa có nhu cầu mở rộng có thể vẫn phù hợp với mô hình hộ kinh doanh. Phép tính sẽ khác khi hoạt động đã vượt khỏi phạm vi đó. Việc thường xuyên giao dịch với doanh nghiệp, ký những hợp đồng lớn hơn, mở thêm địa điểm, sử dụng nhiều lao động hay cần huy động thêm nguồn lực đều đặt ra yêu cầu về một mô hình quản trị tương xứng.

Chuyển đổi khi ấy không chỉ là thay đổi tên gọi trên giấy đăng ký kinh doanh, mà có thể trở thành bước tiếp theo của quá trình phát triển. Vấn đề là làm sao để bước chuyển này đủ hấp dẫn. Luật sư Nguyễn Thanh Phong cho rằng, muốn hộ kinh doanh chủ động chuyển đổi, chính sách cần làm rõ được lợi ích của việc chính thức hóa và đồng thời tiếp tục giảm những chi phí tuân thủ không cần thiết.

“Nếu lên doanh nghiệp mà điều người kinh doanh cảm nhận rõ nhất lại là thêm thủ tục, thêm sổ sách và thêm chi phí quản trị thì tâm lý e ngại là dễ hiểu. Ưu đãi thuế tạo ra một khoảng đệm, nhưng cùng với đó cần tiếp tục đơn giản hóa thủ tục, hỗ trợ về kế toán, quản trị và giúp doanh nghiệp mới thích nghi với khuôn khổ hoạt động mới”, Luật sư Phong phân tích.

Nguyễn Giang