Phân tích - Bình luận

Mặt trái của AI

Trong một bài viết được công bố, ông Gates nhận định rằng AI có thể thay thế người lao động trên toàn nền kinh tế, thu hẹp cơ hội tuyển dụng ở các vị trí mới, đồng thời buộc các nhà hoạch định chính sách phải xem xét lại các vấn đề về việc làm, giáo dục và mạng lưới an sinh xã hội.

Vị tỷ phú công nghệ đưa ra nhận định: “Thách thức này là vô cùng to lớn. Ngay cả trong điều kiện thuận lợi nhất, quá trình chuyển đổi sang kỷ nguyên AI mới này cũng sẽ là một trong những giai đoạn biến động nhất của lịch sử nhân loại”.

AI có thể trở thành động lực thu hẹp bất bình đẳng bằng cách mở rộng khả năng tiếp cận tri thức, dịch vụ và cơ hội kinh tế, nhưng đồng thời cũng có nguy cơ làm gia tăng khoảng cách giàu nghèo nếu lợi ích từ AI chỉ tập trung vào một bộ phận doanh nghiệp, người lao động và quốc gia có lợi thế về công nghệ.

Trong khi đó, năng lực của các chính phủ, doanh nghiệp và cộng đồng trong việc chuẩn bị cho những biến động do AI gây ra vẫn chưa theo kịp tốc độ phát triển của công nghệ.

Ông Bill Gates cho rằng, chúng ta vẫn chưa có dấu hiệu nào cho thấy các nhà lãnh đạo, chuyên gia và cộng đồng doanh nghiệp nào sẵn sàng đối mặt với những thách thức này một cách thỏa đáng. Vẫn chưa có kế hoạch nào nhằm giúp quá trình chuyển đổi sang kỷ nguyên AI diễn ra suôn sẻ hơn

Làn sóng AI đang bắt đầu tác động đến việc làm văn phòng, từ bán hàng, hỗ trợ khách hàng đến kỹ thuật phần mềm và trợ lý pháp lý. Khi công nghệ tiếp tục phát triển, những công việc như thẩm định khoản vay, phân tích dữ liệu hay phân loại bệnh nhân cũng có thể dần được tự động hóa, mở rộng đáng kể phạm vi ảnh hưởng của AI trên thị trường lao động.

Chẳng hạn như nhân viên kế toán bị thay thế bởi phần mềm tự động hay người lao động có mức lương 20 USD/giờ bị mất việc vào tay một robot có chi phí vận hành chỉ 10 USD/giờ.

Áp lực cạnh tranh có thể trở thành động lực thúc đẩy doanh nghiệp ứng dụng AI và robot để cắt giảm chi phí, hạ giá thành, qua đó buộc các đối thủ phải nhanh chóng làm theo để duy trì lợi thế.

Điều này có thể tạo thành một vòng xoáy tự động hóa, khi công nghệ ngày càng được triển khai rộng rãi và thay thế nhiều công việc hơn. Trong quá trình đó, việc đào tạo lại người lao động và tìm kiếm những công việc mới có thể gây ra những xáo trộn đáng kể trên thị trường lao động.

Không thể đứng ngoài làn sóng AI

Theo các chuyên gia, ứng dụng AI không nên đồng nghĩa với cắt giảm nhân sự. Giá trị lớn hơn nằm ở khả năng giúp người lao động hoàn thành nhiều việc hơn trong cùng một khoảng thời gian. Phần nguồn lực được giải phóng có thể chuyển sang những công việc tạo giá trị cao hơn như phát triển sản phẩm, chăm sóc khách hàng, sáng tạo và mở rộng thị trường.

Đặc biệt, doanh nghiệp Việt Nam cần tránh tư duy “AI để giảm người”. Với nhiều doanh nghiệp có quy mô nhân sự chưa lớn, giá trị của AI nằm ở việc giúp một nhân viên đảm nhận khối lượng công việc lớn hơn, qua đó nâng năng suất mà không nhất thiết phải tăng nhân lực.

Người lao động Việt Nam cần được trang bị khả năng làm việc cùng AI ngay tại doanh nghiệp, thay vì chỉ học kỹ năng công nghệ chung chung. Đồng thời, doanh nghiệp phải xây dựng quy định về dữ liệu, bảo mật thông tin và kiểm soát kết quả do AI tạo ra.

Đặc biệt, doanh nghiệp cần chú trọng đào tạo lại lực lượng lao động, nhất là nhân sự trẻ. Khi AI đảm nhiệm các công việc đơn giản vốn là bước khởi đầu sự nghiệp, người mới gia nhập thị trường lao động có thể mất cơ hội tích lũy kinh nghiệm. Do đó, đào tạo kỹ năng làm việc cùng AI cần trở thành một phần trong chiến lược nhân sự.

Ông Bill GatesNhà khuyến nghị, việc quản lý quá trình chuyển đổi này đòi hỏi các cơ quan quản lý Nhà nước điều phối chính sách trên nhiều lĩnh vực, như lao động, thuế, năng lượng, y tế công cộng, hệ thống tài chính, an ninh quốc gia...

Trương Khắc Trà