Nghiên cứu - Trao đổi
Sửa Luật Đất đai: Cân nhắc đảm bảo tính đồng bộ
Bên cạnh những quy định liên quan bồi thường, hỗ trợ tái định cư, thu hồi đất, tham gia góp ý Dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi), một số ý kiến cho rằng, cần tiếp tục rà soát, cân nhắc một số nội dung để đảm bảo tính thống nhất.
Như đã thông tin, việc sửa đổi Luật Đất đai năm 2024 được cho là cần thiết nhằm thể chế hóa đầy đủ các chủ trương mới của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết số 21-NQ/TW của Trung ương về quan điểm, định hướng sửa đổi Luật Đất đai và các luật có liên quan; bảo đảm sự thống nhất của hệ thống pháp luật, tháo gỡ các điểm nghẽn trong quản lý, sử dụng đất, khơi thông và phát huy hiệu quả nguồn lực đất đai phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, đáp ứng yêu cầu tăng trưởng nhanh, bền vững và tổ chức chính quyền địa phương hai cấp.
Bên cạnh những quy định liên quan bồi thường, hỗ trợ tái định cư, thu hồi đất, tham gia góp ý xây dựng và hoàn thiện Dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi), một số ý kiến cho rằng, cần tiếp tục rà soát, cân nhắc một số nội dung để đảm bảo tính thống nhất.
Góp ý Dự thảo Luật (sửa đổi) tại Hội thảo do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức mới đây, ThS Luật sư Phạm Thanh Tuấn, Đoàn Luật sư TP Hà Nội, chuyên gia pháp lý bất động sản cho rằng, qua nghiên cứu Dự thảo Luật Đất đai 2026, đối chiếu với pháp luật hiện hành và thực tiễn triển khai các dự án có sử dụng đất, Dự thảo đã có nhiều thay đổi quan trọng theo hướng đơn giản hóa thủ tục và tăng tính chủ động cho địa phương. Tuy nhiên, một số quy định mới cần tiếp tục được rà soát về tính đồng bộ của hệ thống pháp luật, bảo đảm quyền của người sử dụng đất và cơ chế chuyển tiếp khi thay đổi chính sách.
Cụ thể, về bảo đảm quyền và ổn định đời sống của người sử dụng đất, Luật sư Phạm Thanh Tuấn đề nghị làm rõ sự thay đổi chính sách đối với đất có tồn tại, vi phạm trong lịch sử sử dụng.
Theo đó, Dự thảo Luật (sửa đổi) hiện có 2 thay đổi đáng chú ý so với Luật Đất đai 2024. Thứ nhất, khoản 5 Điều 65 Dự thảo bổ sung quy định Nhà nước xem xét cấp Giấy chứng nhận đối với trường hợp sử dụng đất có vi phạm về thủ tục trước ngày 01/8/2024, nếu đất đã sử dụng ổn định, không tranh chấp, phù hợp quy hoạch và đáp ứng các điều kiện khác.
Tuy nhiên, Luật sư Tuấn cho rằng, hỗ trợ chưa phải là đích cuối cùng. Kết quả cần hướng tới là người dân sau khi bị thu hồi đất phải có nơi ở, điều kiện sống và khả năng tạo sinh kế được phục hồi, tiến tới bằng hoặc tốt hơn trước khi thu hồi đất.
“Một hộ gia đình bị thu hồi đất ở kết hợp kinh doanh có thể được bồi thường đầy đủ về đất và nhà, đồng thời được bố trí một căn nhà tái định cư có chất lượng tốt. Tuy nhiên, nếu địa điểm tái định cư khiến hộ gia đình không thể tiếp tục kinh doanh và mất nguồn thu nhập chính thì xét về tài sản họ đã được bồi thường, nhưng xét về tái thiết cuộc sống và sinh kế thì mục tiêu chính sách vẫn chưa đạt được”, Luật sư Tuấn bày tỏ.
Thứ hai, Luật sư Tuấn cho rằng, trong khi chủ trương mới đặt trọng tâm cao hơn vào việc ổn định và tái thiết cuộc sống, Dự thảo lại không xác định ngay trong Luật các nhóm hỗ trợ cơ bản như trong Điều 108 Luật Đất đai 2024 mà giao Chính phủ quy định - Đây là những chính sách tác động trực tiếp đến quyền lợi của người bị thu hồi đất, đặc biệt là khả năng phục hồi thu nhập, việc làm và sinh kế.
Vì vậy, Luật sư Tuấn đề nghị, nên xác định các loại hỗ trợ cơ bản và phạm vi quyền được hỗ trợ, còn Chính phủ quy định chi tiết về đối tượng, điều kiện, mức, thời gian và phương thức thực hiện.
Cùng với các nội dung đã nêu, Luật sư Tuấn cũng kiến nghị sửa đổi, làm rõ Dự thảo Luật (sửa đổi) theo 2 hướng:
Thứ nhất, bổ sung tại Điều 42 nguyên tắc: “Việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phải bảo đảm người có đất thu hồi có nơi ở, điều kiện sống và sinh kế bằng hoặc tốt hơn trước khi Nhà nước thu hồi đất”. Đồng thời, giao Chính phủ quy định tiêu chí cụ thể để đánh giá mức độ phục hồi về nơi ở, điều kiện sống, việc làm và thu nhập, làm cơ sở tổ chức thực hiện và đánh giá hiệu quả chính sách sau thu hồi đất.
Thứ hai, xem xét quy định ngay trong Luật các nhóm hỗ trợ cơ bản khi Nhà nước thu hồi đất (giống như Điều 108 Luật Đất đai 2024) như hỗ trợ ổn định đời sống; ổn định sản xuất, kinh doanh; đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm; hỗ trợ tái định cư và các hỗ trợ cần thiết khác. Trên cơ sở đó, giao Chính phủ quy định chi tiết đối tượng, điều kiện, mức và phương thức hỗ trợ phù hợp với từng trường hợp và các biện pháp hỗ trợ khác.
Ngoài các nội dung này, góp ý xây dựng và hoàn thiện Dự thảo Luật, vị chuyên gia này cũng đề nghị, xem xét, cân nhắc một số nội dung liên quan đến hoàn thiện cơ chế về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư theo hướng “tái thiết cuộc sống” cho người có đất bị thu hồi; bảo đảm tái định cư tại chỗ gắn với phục hồi sinh kế của người có đất bị thu hồi; làm rõ cơ chế công chứng, chứng thực giao dịch về quyền sử dụng đất;…