Để đảm bảo tính đồng bộ, phù hợp quy hoạch, góp ý định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai 2024, một số ý kiến cho rằng, việc thu hồi đất cần gắn với tổ chức lại không gian phát triển.
Theo đó, qua gần 2 năm thi hành, Luật Đất đai năm 2024 và các văn bản quy định chi tiết thi hành Luật có nhiều nội dung mới mang tính đột phá, quan trọng góp phần vào mục tiêu hoàn thiện thể chế, chính sách, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý và sử dụng đất.
Tuy nhiên, thực tiễn triển khai vẫn phát sinh khó khăn, vướng mắc, một số quy định chưa đồng bộ với tổ chức chính quyền địa phương hai cấp và các luật mới được sửa đổi, bổ sung, trong khi Quốc hội, Chính phủ cũng đã ban hành một số Nghị quyết để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong tổ chức thi hành Luật và thực hiện chính quyền địa phương hai cấp nhưng chỉ mang tính tạm thời.
Do đó, việc sửa đổi Luật Đất đai năm 2024 là cần thiết nhằm thể chế hóa đầy đủ các chủ trương mới của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết số 21-NQ/TW của Trung ương về quan điểm, định hướng sửa đổi Luật Đất đai và các luật có liên quan; bảo đảm sự thống nhất của hệ thống pháp luật, tháo gỡ các điểm nghẽn trong quản lý, sử dụng đất, khơi thông và phát huy hiệu quả nguồn lực đất đai phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, đáp ứng yêu cầu tăng trưởng nhanh, bền vững và tổ chức chính quyền địa phương hai cấp.
Để đảm bảo tính đồng bộ, phù hợp quy hoạch, góp ý định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai 2024, một số ý kiến cho rằng, việc thu hồi đất cần gắn với tổ chức lại không gian phát triển.
Liên quan đến nội dung này, tham gia góp ý, đại biểu Lê Văn Thế, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Ninh Bình cho biết, khi Nhà nước đầu tư một tuyến đường hoặc một công trình hạ tầng lớn, việc thu hồi đất không nên chỉ dừng ở việc lấy đủ diện tích đất cho công trình mà phải đồng thời tính đến hiệu quả sử dụng đất và chất lượng không gian hình thành sau dự án.
Theo đại biểu, luật cần bổ sung tiêu chí khách quan để đánh giá phần đất còn lại ngay trong quá trình lập phương án thu hồi, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.
“Nếu phần đất vẫn có thể tiếp tục sử dụng thì phải tôn trọng quyền lựa chọn của người dân. Nhưng nếu thu hồi đất để chỉnh trang, tổ chức lại một không gian rộng hơn thì phải có căn cứ pháp lý độc lập, phù hợp với quy hoạch, có dự án, phạm vi và phương án rõ ràng. Không thể chỉ dựa vào nhu cầu của từng hộ để giải quyết một vấn đề mang tính tổng thể.
Nói cách khác, quyền của từng người sử dụng đất phải được tôn trọng, nhưng bài toán không gian của cả dự án cũng phải được giải quyết bằng một cơ chế pháp lý nhất quán”, đại biểu bày tỏ.
Trong khi đó, tham gia góp ý, đại biểu Nguyễn Văn Mạnh, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Phú Thọ cũng đề nghị Ban soạn thảo nghiên cứu một cơ chế riêng đối với đất tái định cư được đầu tư bằng nguồn vốn ngân sách Nhà nước để phục vụ trực tiếp cho các dự án đầu tư công.
Cụ thể, có thể cho phép xác định giá thu tiền sử dụng đất tái định cư theo suất đầu tư thực tế của dự án tái định cư. Giá đất tái định cư bình quân bằng giá trị quyết toán được duyệt của dự án khu tái định cư chia cho tổng diện tích đất ở bố trí của khu tái định cư.
Theo đại biểu, đối với các dự án tái định cư sử dụng vốn ngân sách Nhà nước, mục tiêu chủ yếu là tạo quỹ đất và hạ tầng để bố trí chỗ ở cho các hộ dân phải di chuyển do Nhà nước thu hồi đất, không phải là dự án đầu tư kinh doanh. Vì vậy, việc xác định giá đất nêu trên sẽ là cơ sở chi phí để tính toán; chi phí thực tế sẽ phản ánh đúng hơn bản chất của khu tái định cư.
“Điều này sẽ giảm khoảng cách lớn giữa giá trị bồi thường tại nơi đất thu hồi với số tiền phải nộp ở nơi tái định cư, qua đó giảm áp lực tài chính cho người dân, bảo đảm minh bạch, rõ ràng vì giá trị đầu tư của dự án sau khi hoàn thành được cơ quan có thẩm quyền nghiệm thu và quyết toán.
Bên cạnh đó, cũng giúp hạn chế tình trạng người dân phải chịu toàn bộ giá trị gia tăng về vị trí và hạ tầng của khu vực tái định cư, góp phần đẩy nhanh tiến độ thực hiện các dự án đầu tư công”, đại biểu bày tỏ.
Để bảo đảm chính sách không bị lợi dụng, đại biểu đề xuất, có thể quy định cơ chế giá theo suất đầu tư chỉ áp dụng đối với một suất đất tái định cư trong hạn mức hoặc suất tái định cư tối thiểu mà hộ gia đình, cá nhân được hưởng theo phương án đã được phê duyệt.
