Doanh nghiệp

Từ cửa sổ phòng khách sạn tại TP HCM tháng 8 này, bà Shirlene Maria Anthonysamy, Điều phối viên dự án GLOBEFISH thuộc Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO), chứng kiến hàng ngàn người trẻ tràn xuống đường phố trong một sự kiện lớn. Trở lại Việt Nam sau vài năm, bà thừa nhận đây là lần đầu tiên mình thực sự ấn tượng với khí thế của thế hệ trẻ nơi đây.

Thế nhưng bà nhìn nhận rằng đối lập với sự năng động của thế hệ trẻ ngoài phố là bầu không khí trầm lắng bên trong các văn phòng tuyển dụng ngành thủy sản. Ngành thủy sản truyền thống từ trước đến nay vốn không mấy sôi động và chịu định kiến là một ngành lao động kém hấp dẫn trong mắt giới trẻ khi lựa chọn nghề nghiệp.

Đổi mới nhờ giới trẻ

Bà Anthonysamy cho rằng giới trẻ chính là huyết mạch của ngành thủy sản vì họ vừa có thể bảo tồn kỹ năng, các giá trị truyền thống, vừa có thể dẫn dắt các đổi mới cho ngành. Điều này càng đúng với Việt Nam, khi Việt Nam có khoảng 23 triệu người từ 16 đến 30 tuổi, chiếm 25% dân số cả nước. Đó là một lợi thế nhân khẩu học mà ngành cần khai thác.

Vì sao thu hút nhân sự trẻ là điều quan trọng với ngành thủy sản Việt Nam? Theo bà Lê Hằng, Phó Tổng thư ký Hiệp hội chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), các thị trường nhập khẩu hiện nay không chỉ đòi hỏi chất lượng sản phẩm, mà còn đòi hỏi tính minh bạch, truy xuất nguồn gốc, kiểm soát phát thải carbon và rất nhiều cam kết liên quan đến môi trường. Khi đó, để đáp ứng quá trình chuyển đổi số và chuyển đổi xanh này, cần một thế hệ am hiểu thị trường quốc tế, làm chủ công nghệ và có năng lực phân tích dữ liệu. Và giới trẻ chính là thế hệ phù hợp nhất.

Theo bà Anthonysamy, có nhiều quốc gia trên thế giới đã thành công thu hút giới trẻ vào ngành thủy sản bằng cách tích hợp công nghệ và thương mại số vào chuỗi giá trị.

Chẳng hạn tại Na Uy, giới trẻ không bước vào ngành thủy sản để làm những công việc nuôi trồng thủ công. Thay vào đó, họ gia nhập với vai trò là các chuyên gia công nghệ cao như kỹ thuật viên vận hành drone, chuyên gia giám sát môi trường tự động, vận hành hệ thống tự động hóa hoặc phân tích dữ liệu lớn. Chính những vị trí thiên về công nghệ này đã tái định hình toàn bộ hình ảnh của ngành, biến thủy sản thành một lĩnh vực thời thượng, hấp dẫn. Một chuyện thú vị nữa là Hội đồng Thủy sản Na Uy đã mời cầu thủ nổi tiếng Erling Haaland làm đại sứ thương hiệu. Đây là chiến lược rất đáng tham khảo, khi việc sử dụng những người nổi tiếng như vậy là con đường ngắn nhất đến với giới trẻ ngày nay.

Hoặc tại Trung Quốc, các doanh nhân trẻ tham gia mạnh mẽ vào khâu thương mại, chứ không phải sản xuất. Họ sử dụng sức mạnh của TMĐT và tiếp thị số, các nền tảng bán lẻ trực tuyến và tối ưu hệ sinh thái WeChat để kết nối trực tiếp trang trại nuôi trồng với bàn ăn của người tiêu dùng.

Chiến lược cho doanh nghiệp Việt Nam

Muốn khai thác nguồn lực 23 triệu người trẻ, doanh nghiệp Việt trước hết phải đối diện rào cản từ chính mô hình quản trị và đào tạo. PGS TS Nguyễn Văn Minh, Phó Trưởng phòng Khoa học và Công nghệ, Trường Đại học Nha Trang, cho rằng mối liên kết "ba nhà", gồm Nhà nước, Nhà trường, Doanh nghiệp, tại Việt Nam vẫn còn yếu. Theo ông, doanh nghiệp đã làm tốt việc tạo việc làm, nhưng trách nhiệm đồng hành đào tạo nguồn nhân lực dài hạn cùng nhà trường vẫn là khoảng trống lớn.

Mục tiêu đưa kim ngạch xuất khẩu thủy sản lên 20 tỷ USD vào năm 2030 là khả thi nếu ngành khai thác triệt để giá trị từ nguồn nguyên liệu còn lại trong chế biến. Nhưng điều đó cũng đòi hỏi những chuyển dịch song song về con người.

Trước hết là công nghệ hóa quy trình sản xuất. Bà Anthonysamy cho rằng khi công việc gắn với công nghệ, người trẻ sẽ tự tìm thấy cơ hội sáng tạo và tạo ra mô hình kinh doanh mới, như đã diễn ra ở Na Uy và Trung Quốc.

Thứ hai là thay đổi cách tiếp thị. Bà Anthonysamy lấy ví dụ rằng trong 10 năm qua, mức nhập khẩu fillet cá tra tại châu Á tăng trưởng 800%. Đó là bằng chứng cho thấy thói quen tiêu dùng có thể thay đổi nhờ các chiến dịch truyền thông sáng tạo, đánh đúng tâm lý tiện lợi của người tiêu dùng trẻ.

Thứ ba là xây dựng liên minh thực chất giữa doanh nghiệp và các viện, trường đại học. Bà Anthonysamy cho biết GLOBEFISH sẵn sàng tiếp nhận sinh viên Việt Nam thực tập tại trụ sở FAO ở Rome để học kỹ năng phân tích dữ liệu thị trường toàn cầu.

Nhiệm vụ đặt ra cho các nhà quản trị thủy sản Việt Nam hiện nay là phải kéo được dòng năng lượng tuổi trẻ vào bên trong những phòng điều khiển thông minh, những sàn giao dịch số của ngành.

Hay như bà Anthonysamy khẳng định, nhu cầu thủy sản toàn cầu chắc chắn sẽ tiếp tục tăng trưởng trong ít nhất mười năm tới, nhưng phần thắng trong cuộc đua này sẽ chỉ thuộc về những doanh nghiệp biết trân trọng, trao quyền và đặt niềm tin vào thế hệ trẻ.

Quân Bảo