Pháp luật

Trong quá trình quản lý thuế, một trong những vấn đề tồn tại nhiều năm là tình trạng doanh nghiệp, tổ chức, hộ kinh doanh đã ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn tất thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế, hoặc không còn hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký.

Theo Cục Thuế (Bộ Tài chính), đến tháng 6/2026, số lượng doanh nghiệp rơi vào các trạng thái này đã lên tới gần 600.000 doanh nghiệp. Việc tồn tại một lượng lớn mã số thuế của các doanh nghiệp không còn hoạt động thực tế không chỉ làm gia tăng hồ sơ tồn đọng, kéo dài thời gian xử lý thủ tục hành chính mà còn gây lãng phí nguồn lực xã hội.

Ở góc độ quản lý, đây cũng là khoảng trống có thể bị lợi dụng. Một bộ phận đối tượng xấu có thể lợi dụng sự thông thoáng trong thủ tục đăng ký kinh doanh để thành lập các pháp nhân không hoạt động thực chất, phục vụ mua bán hóa đơn bất hợp pháp, hợp thức hóa chi phí, trốn thuế hoặc chiếm đoạt tiền ngân sách nhà nước. Trong bối cảnh đó, việc chuẩn hóa, làm sạch dữ liệu mã số thuế được ngành Thuế xác định không đơn thuần là xử lý hồ sơ hành chính mà còn là giải pháp góp phần sàng lọc thị trường, bảo đảm dữ liệu phản ánh đúng thực tế hoạt động của doanh nghiệp.

Làm sạch dữ liệu, không đồng nghĩa giải thể doanh nghiệp

Thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, đồng thời triển khai chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm tại Phiên họp chuyên đề về chuyển đổi số trong hệ thống chính trị ngày 25/6/2026, Cục Thuế đã ban hành Quyết định số 595/QĐ-CT triển khai “Chiến dịch Làm sạch mã số thuế - Tháo gỡ điểm nghẽn trong kinh doanh” trên phạm vi toàn ngành.

Mục tiêu của Chiến dịch là rà soát, làm sạch và chuẩn hóa dữ liệu thuế, tập trung xử lý các trường hợp ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn tất thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế hoặc không hoạt động tại địa chỉ đăng ký.

Đáng chú ý, việc chấm dứt hiệu lực mã số thuế trong Chiến dịch không đồng nghĩa với giải thể doanh nghiệp. Đây trước hết là biện pháp quản lý nhằm làm sạch, chuẩn hóa dữ liệu thuế, phân định rõ các doanh nghiệp đang hoạt động, đã ngừng hoạt động hoặc có dấu hiệu bất thường.

Qua đó, phản ánh đúng thực trạng hoạt động của doanh nghiệp, hỗ trợ doanh nghiệp tuân thủ tốt có nhu cầu quay lại thị trường, đồng thời ngăn ngừa việc lợi dụng pháp nhân để mua bán hóa đơn, trốn thuế, gian lận, trục lợi ngân sách.

Lấy dữ liệu làm nền tảng quản lý

Chiến dịch được triển khai thống nhất trong toàn ngành Thuế, với nguyên tắc rõ người, rõ việc, rõ thời hạn, rõ trách nhiệm và rõ kết quả. Người nộp thuế được xác định là trung tâm phục vụ, kết hợp hỗ trợ, tháo gỡ khó khăn với quản lý rủi ro, kiểm tra và xử lý nghiêm các trường hợp cố tình vi phạm.

Trong đó, dữ liệu và chuyển đổi số là nền tảng, phân tầng rủi ro là cơ sở phân bổ nguồn lực. Cơ quan thuế sẽ phân luồng hồ sơ, ưu tiên giải quyết nhanh các trường hợp cần hỗ trợ, đồng thời tập trung kiểm tra, xác minh nhóm có rủi ro cao, nhất là dấu hiệu mua bán hóa đơn, trốn thuế, lợi dụng pháp nhân.

Đồng thời, phối hợp với cơ quan công an và các đơn vị liên quan để xử lý vi phạm, bảo đảm không để Chiến dịch bị lợi dụng để hợp thức hóa hành vi gian lận, trục lợi.

Với Bộ Công an, thông qua Cục C06, cơ quan thuế phối hợp rà soát, chuẩn hóa thông tin định danh của người đại diện theo pháp luật tại các doanh nghiệp thuộc diện ngừng hoạt động hoặc bỏ địa chỉ kinh doanh.

Với cơ quan đăng ký kinh doanh, việc xử lý doanh nghiệp bỏ địa chỉ kinh doanh, thu hồi Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp được tăng cường.

Trong khi đó, với cơ quan Hải quan, ngành Thuế phối hợp rút ngắn thời gian xác nhận nghĩa vụ thuế, qua đó hỗ trợ doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể, chấm dứt hoạt động.

Đối với những trường hợp cố tình lợi dụng pháp nhân để mua bán hóa đơn, trốn thuế hoặc mạo danh thông tin cá nhân để thành lập doanh nghiệp “ma”, cơ quan thuế sẽ phối hợp với cơ quan công an để điều tra, làm rõ và xử lý theo quy định.

Xử lý gần 95.000 hồ sơ chấm dứt mã số thuế

Sau 8 tháng triển khai trong năm 2026, chiến dịch đã ghi nhận những kết quả đáng chú ý.

Cục Thuế cho biết, toàn ngành đã hoàn tất chấm dứt hiệu lực mã số thuế cho 94.991 doanh nghiệp, tổ chức, đạt 209% so với cùng kỳ năm 2025.

Trong số này, có 23.017 doanh nghiệp, tổ chức đề nghị chấm dứt mã số thuế trong năm 2026. Đáng chú ý, 71.974 doanh nghiệp, tổ chức tồn đọng từ năm 2025 trở về trước đã được xử lý dứt điểm.

Bên cạnh việc xử lý các doanh nghiệp không còn hoạt động, chiến dịch cũng hướng tới mục tiêu tạo điều kiện cho những doanh nghiệp có năng lực và nhu cầu tiếp tục kinh doanh.

Trong 8 tháng đầu năm, cơ quan thuế đã rà soát và khôi phục mã số thuế cho 3.554 doanh nghiệp quay trở lại hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Đáng chú ý, việc xử lý lượng lớn hồ sơ tồn đọng không làm giảm đà gia nhập thị trường. Số doanh nghiệp, chi nhánh được cấp mã số thuế mới trong 8 tháng đầu năm 2026 cao gấp 6,8 lần số doanh nghiệp hoàn tất thủ tục chấm dứt mã số thuế. Tỷ lệ này cao hơn mức 6 lần của năm 2024 và 4,5 lần của năm 2025.

Con số này cho thấy việc sàng lọc, làm sạch dữ liệu doanh nghiệp đang được thực hiện song song với việc tạo điều kiện cho các chủ thể mới gia nhập thị trường, thay vì trở thành rào cản đối với hoạt động kinh doanh.

Đồng hành để doanh nghiệp phục hồi

Song song với xử lý hồ sơ tồn đọng, ngành Thuế cho biết đã triển khai nhiều chính sách miễn, giảm, gia hạn thuế, phí và tiền thuê đất nhằm hỗ trợ doanh nghiệp và người dân vượt qua khó khăn, phục hồi sản xuất, kinh doanh.

Năm 2024, tổng số tiền thuế, tiền thuê đất được miễn, giảm, gia hạn khoảng 178,2 nghìn tỷ đồng, trong đó khoảng 98,3 nghìn tỷ đồng được gia hạn và 79,9 nghìn tỷ đồng được miễn, giảm.

Năm 2025, quy mô hỗ trợ tiếp tục tăng lên khoảng 229 nghìn tỷ đồng, gồm khoảng 122 nghìn tỷ đồng được gia hạn và 107 nghìn tỷ đồng được miễn, giảm.

Cùng với sự phục hồi của hoạt động sản xuất, kinh doanh và tác động của các chính sách hỗ trợ, thu ngân sách nhà nước do cơ quan thuế quản lý tiếp tục duy trì đà tăng trưởng. Trong 8 tháng đầu năm 2026, số thu ước đạt 1.793.056 tỷ đồng, bằng 79,9% dự toán và tăng 16,7% so với cùng kỳ. Năm 2025, số thu đạt 130,1% dự toán, tăng 27,6% so với năm 2024.

Trong thời gian tới, Cục Thuế sẽ tiếp tục rà soát các vướng mắc về chính sách, nghĩa vụ thuế và chế tài xử phạt; nghiên cứu, báo cáo cấp có thẩm quyền các giải pháp phù hợp nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn còn tồn tại, tạo điều kiện để doanh nghiệp sớm hoàn thành nghĩa vụ với ngân sách nhà nước, khôi phục hoạt động hoặc hoàn tất thủ tục chấm dứt hoạt động theo đúng quy định

Bài: Yến Nhung - Ảnh: Quốc Tuấn