Chứng khoán

Đây không chỉ là sự kiện khẳng định vị thế mới của thị trường chứng khoán Việt Nam, ghi nhận những nỗ lực cải cách tích cực của thị trường và tạo nền tảng để hướng đến những cột mốc tăng trưởng mới, mà cùng với đó còn là dấu mốc để thị trường đón dòng vốn ngoại khổng lồ từ các quỹ đầu tư quốc tế.

Thị trường chứng khoán trước cơ cấu lịch sử theo phân kỳ

Từ năm 2008 đến năm 2026, FTSE Russell đã công bố tổng cộng 28 lần thay đổi phân hạng thị trường, áp dụng cho 26 quốc gia. Trong đó, xét cả trường hợp Hy Lạp và Việt Nam được FTSE Russell công bố nâng hạng vào tháng 10/2025, và sắp đứng trước kỳ cơ cấu lịch sử trong tháng này.

Đối với các quốc gia có khả năng thay đổi phân hạng thị trường trong 2026, ông Vũ Việt Anh, BSC Research cho biết, Nigeria là quốc gia trước đó đã bị hạ xuống bậc “Unclassified” (chưa được phân loại) vào tháng 9/2023 liên quan đến vấn đề luân chuyển dòng vốn cho các nhà đầu tư tổ chức nước ngoài và khả năng thực thi trong vấn đề ngoại hối. FTSE Russell chính thức thông báo nâng hạng Nigeria lên trạng thái thị trường Cận biên (Frontier market), có hiệu lực từ khi mở cửa phiên giao dịch thứ Hai, ngày 21/09/2026 (cùng cột mốc với Việt Nam).

Indonesia có trạng thái Secondary Emerging (thị trường mới nổi thứ cấp) của Indonesia vẫn giữ nguyên. FTSE Russell chưa xem xét đưa Indonesia vào danh sách theo dõi và sẽ tiếp tục tham vấn ý kiến từ các bên liên quan trước kỳ đánh giá tháng 06/2026.

Chuyên gia cũng nhận định trong khi đó Ai Cập có khả năng bị hạ bậc thị trường từ Secondary Emerging (mới nổi thứ cấp) xuống Frontier (cận biên) bởi nguyên nhân không đáp ứng yêu cầu về số lượng chứng khoán tối thiểu đáp ứng các điều kiện của FTSE trong các bộ chỉ số đầu tư toàn cầu. Mặc dù dữ liệu cuối năm 2025 vẫn chưa đạt yêu cầu, nhưng các cải cách kinh tế gần đây và nỗ lực từ Sở Giao dịch Chứng khoán Ai Cập đã giúp cải thiện thanh khoản. FTSE sẽ tiếp tục đánh giá dựa trên dữ liệu chốt ngày 30/06/2026 và tiếp tục giữ Ai Cập trong Danh sách theo dõi để xem xét hạ bậc.

Oman đã đáp ứng đủ 9 tiêu chí về chất lượng để đạt trạng thái thị trường Secondary Emerging (mới nổi thứ cấp), tuy nhiên, thị trường này vẫn chưa đạt yêu cầu tối thiểu về vốn hóa thị trường có thể đầu tư và số lượng chứng khoán (yêu cầu ít nhất 3 mã vốn hóa lớn/vừa và tổng cộng 5 mã thuộc các nhóm Large/Mid/Small Cap - vốn hóa lớn, vừa, nhỏ). FTSE Russell sẽ tiếp tục theo dõi và cung cấp bản cập nhật trong kỳ đánh giá thường niên vào tháng 09/2026.

Với các thị trường Việt Nam, Hy Lạp và Nigeria chính thức nâng hạng, quá trình chuyển đổi tăng hạng sẽ bắt đầu vào tháng 09/2026. Việt Nam sẽ được thêm vào FTSE GEIS và các chỉ số liên quan thông qua quy trình triển khai phân kỳ gồm 04 đợt, bắt đầu từ tháng 9 năm 2026 và kết thúc vào tháng 9 năm 2027. Phương pháp phân kỳ này được thiết kế để đảm bảo quá trình chuyển đổi thị trường diễn ra trật tự, quản lý dòng vốn vào dự kiến, đồng thời hỗ trợ nguồn vốn không yêu cầu ký quỹ trước (NPF) và thanh khoản đầy đủ trong suốt quá trình đưa vào chỉ số.

Trong đó, Đợt 1 bắt đầu từ 21/09/2026: Giải ngân tỷ lệ 10%; Đợt 2 bắt đầu từ 22/03/2027: Giải ngân tỷ lệ 20%; Đợt 3 bắt đầu từ 21/06/2027: Giải ngân tỷ lệ 35%; Đợt 4 bắt đầu từ 20/09/2027: Hoàn tất với 35% còn lại.

Dự kiến sẽ có 28 quỹ ETF và Index fund phân bổ dòng tiền theo FTSE GEIS Index. Tổng cộng sẽ có khoảng 2,34 tỷ USD được rót vào 27 cổ phiếu tiềm năng của Việt Nam trong toàn bộ lộ trình. Ngay trong đợt 1 (tháng 9/2026), thị trường kỳ vọng đón nhận dòng tiền khoảng 200,03 triệu USD, ông Vũ Việt Anh dự phóng.

Như một số "bản đồ" phân bổ vốn dự kiến theo danh sách 27 mã cổ phiếu dựa trên các tiêu chí và tỷ trọng trong bộ rổ chỉ số FTSE, BSC cho rằng những mã cổ phiếu vốn hóa lớn (Large Cap) sẽ là thỏi nam châm thu hút vốn mạnh nhất. Dẫn đầu là VIC với tổng giá trị dự kiến lên tới 653,94 triệu USD, theo sau là VHM (242,06 triệu USD), HPG (122,98 triệu USD), VPB (83,80 triệu USD), MSN (79,48 triệu USD), FPT (78,60 triệu USD) và VCB (74,41 triệu USD).

Áp lực cơ cấu từ các quỹ ETF ngoại?

Đáng chú ý, trong cột mốc cơ cấu lịch sử của thị trường, song song với dòng vốn mới từ sự kiện nâng hạng FTSE, tháng 09/2026 cũng là thời điểm cơ cấu định kỳ của 03 quỹ ETF ngoại lớn nhất thị trường: Vaneck, Xtrackers và Fubon với tổng tài sản quản lý (AUM) lên tới hơn 1,256 tỷ USD. Hoạt động tái cơ cấu này mang đến bức tranh dòng tiền đa chiều.

Trong đó, quỹ Fubon (Quy mô ~350 triệu USD) tham chiếu chỉ số FTSE Vietnam 30, quỹ dự kiến thêm mới 5 mã cổ phiếu gồm MCH, VPL, FPT, VPB và ACB. Ở chiều ngược lại, VCI, VND, KDH và KBC dự kiến bị loại bỏ. Đáng chú ý, do quy tắc giới hạn tỷ trọng vốn hóa tối đa 10%/cổ phiếu, Fubon dự kiến sẽ phải bán ròng mạnh VIC (ước tính khoảng 829,3 tỷ VND) và VHM (ước tính 334,26 tỷ VND).

Quỹ Xtrackers (Quy mô ~384 triệu USD) tham chiếu chỉ số STOXX Vietnam Total Market Liquid, quỹ không dự kiến thêm mới mã nào nhưng sẽ loại bỏ NKG. Tương tự Fubon, việc giới hạn tỷ trọng 15% sẽ khiến quỹ này bán ròng lượng lớn cổ phiếu VIC, ước tính giá trị lên tới 1.489,6 tỷ VND,

Quỹ Vaneck (Quy mô ~522 triệu USD) tham chiếu MarketVector Vietnam Local Index, quỹ dự kiến bổ sung SSB vào danh mục và loại bỏ cổ phiếu CEO.

Một điểm sáng về mặt quy định là vào tháng 07/2026, FTSE Russell đã đưa chỉ số FTSE Vietnam 30 vào hệ thống chỉ số FTSE Vietnam Index Series. Động thái này chính thức loại bỏ rủi ro quỹ Fubon phải thanh lý vị thế khi quá trình chuyển đổi nâng hạng bắt đầu, chuyên gia nhận xét.

"Dòng vốn đầu tư có thể bị ảnh hưởng bởi quá trình chuyển đổi từ Frontier lên Secondary Emerging theo thông báo của FTSE, với thời gian bắt đầu từ 21/09/2026 đến 20/09/2027. Tuy nhiên, hầu hết các ETF ngoại đang đầu tư trên TTCK Việt Nam đang tham chiếu các bộ chỉ số không chịu ảnh hưởng trực tiếp bởi quá trình nâng hạng của FTSE", chuyên gia BSC nhận định.

Ngoài ra, BSC đề cập lưu ý từ Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam (VNX) với Quyết định số 76/QĐ-HĐTV về Quy chế giám sát tăng cường đối với giao dịch chứng khoán trong kỳ cơ cấu chỉ số FTSE Russell. Theo đó, Quyết định nêu: 1) Đối tượng bị giám sát: Các cổ phiếu có khả năng được thêm vào/loại ra khỏi danh mục chỉ số (tính từ ngày chốt dữ liệu) và các cổ phiếu chính thức được thêm/bớt khỏi danh mục chỉ số FTSE Russell. 2) Nội dung giám sát trọng tâm, bao gồm: i) Các tài khoản hoặc nhóm tài khoản có dấu hiệu giao dịch tác động đến giá hoặc thanh khoản của cổ phiếu; ii) Giao dịch có dấu hiệu tác động đến giá đóng cửa tại ngày giao dịch liền trước ngày chỉ số có hiệu lực; iii) Giao dịch có dấu hiệu sử dụng thông tin nội bộ để mua bán chứng khoán.

Theo nhà phân tích, qua đó, có thể thấy rõ cơ quan quản lý đã chuyển đổi phương thức giám sát từ thế “bị động ứng phó” sang “chủ động phòng ngừa và nhận diện sớm” thông qua các mốc thời gian rõ ràng và cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa các bên - điều quan trọng khi TTCK Việt Nam chuẩn bị bước vào chặng chuyển đổi đầu tiên của FTSE (tỷ lệ 10%) trong tháng 09/2026.

An Định