Nghiên cứu - Trao đổi

Dự thảo Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam sửa đổi (Dự thảo) được xây dựng theo hướng hợp nhất, tinh gọn và hiện đại hóa các quy định về hàng hải, đường thủy nội địa. Theo Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Xuân Sang, Dự thảo gồm 19 chương, 156 điều. So với 341 điều của Bộ luật Hàng hải Việt Nam năm 2015 và 111 điều của Luật Giao thông đường thủy nội địa năm 2004, Dự thảo giảm 296 điều, tương ứng 65% tổng số điều của hai luật hiện hành.

Việc tinh gọn được thực hiện trên cơ sở kế thừa những quy định đã được áp dụng ổn định, hiệu quả và được thực tiễn kiểm nghiệm. Đồng thời, Dự thảo lược bỏ những quy định không còn phù hợp, các nội dung trùng lặp giữa hai luật và những quy định mang tính kỹ thuật để giao Chính phủ quy định chi tiết.

Dự thảo cũng tiếp tục bảo đảm các nghĩa vụ của Việt Nam với tư cách thành viên các công ước quốc tế về hàng hải, trong đó có các quy định về hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển, đăng ký và quốc tịch tàu biển, trách nhiệm của quốc gia mà tàu mang cờ, an toàn sinh mạng con người trên biển, an ninh hàng hải, tiêu chuẩn chuyên môn của thuyền viên và phòng ngừa ô nhiễm môi trường biển.

Theo dự kiến, cùng với Bộ luật và các văn bản quy định chi tiết, 54 thủ tục hành chính sẽ được bãi bỏ, 46 thủ tục hành chính được sửa đổi, bổ sung và không phát sinh thủ tục hành chính mới. Số ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện cũng được cắt giảm tối đa 7/9 ngành, nghề.

Thẩm tra sơ bộ Dự thảo, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu cho biết, Thường trực Ủy ban tán thành sự cần thiết ban hành Bộ luật, đồng thời nhận thấy Dự thảo cơ bản bảo đảm sự phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng, tính hợp hiến, hợp pháp và tính thống nhất của hệ thống pháp luật.

Tuy nhiên, bên cạnh việc nhất trí với nhiều nội dung sửa đổi, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp lưu ý Dự thảo đã lược bỏ nhiều nội dung quan trọng của Bộ luật Hàng hải Việt Nam hiện hành có liên quan trực tiếp đến quyền, nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân.

Điều đáng lưu ý là những quy định này đang được áp dụng ổn định và theo báo cáo tổng kết thi hành chưa phát sinh vướng mắc, bất cập đáng kể. Vì vậy, cơ quan thẩm tra đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, kế thừa và bổ sung những nội dung cần thiết thuộc thẩm quyền của Quốc hội vào Dự thảo.

Vấn đề này càng được đặt ra khi quy mô tinh gọn của Dự thảo là rất lớn. Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát kỹ việc hợp nhất Bộ luật Hàng hải và Luật Giao thông đường thủy nội địa, nhất là trong bối cảnh Dự thảo giảm 296 điều, tương đương 65% tổng số điều của hai luật hiện hành.

Theo Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội, tỷ lệ cắt giảm lớn có thể làm thay đổi căn bản các luật đang có hiệu lực. Trong khi đó, một số nội dung không phát sinh vướng mắc, vẫn đang được thực thi ổn định, nay được đề xuất cắt giảm. Do đó, việc tinh gọn cần đi cùng với cơ sở thực tiễn rõ ràng và lập luận đủ sức thuyết phục.

Cơ quan soạn thảo cũng được đề nghị tiếp tục lấy ý kiến các đối tượng chịu tác động, qua đó đánh giá đầy đủ hơn tác động của việc loại bỏ hoặc thay đổi các quy định đang được áp dụng trên thực tế.

Với phạm vi điều chỉnh rộng và mức độ cắt giảm lớn, việc tiếp tục rà soát Dự thảo được kỳ vọng sẽ giúp cân bằng giữa yêu cầu tinh gọn pháp luật, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp với yêu cầu bảo đảm an toàn, quyền lợi của các chủ thể và hiệu lực quản lý nhà nước. Quan trọng hơn, mỗi quy định được giữ lại hay loại bỏ cần có căn cứ rõ ràng từ thực tiễn, để quá trình hợp nhất không chỉ tạo ra một văn bản ngắn hơn mà thực sự hình thành một khung pháp lý thống nhất, khả thi và phù hợp với yêu cầu phát triển mới.

Yến Nhung