Bạn đọc

Như chúng tôi đã thông tin, Công ty TNHH MTV Đầu tư xây dựng và Xúc tiến thương mại Lai Châu (Công ty Lai Châu - PV) có đơn kêu cứu khẩn cấp liên quan đến những vướng mắc kéo dài trong quá trình đề nghị cấp phép thăm dò cát, sỏi tại khu vực sông Nậm Na, nay là mỏ cát thủy điện Nậm Na 1 (vị trí 2), trên địa bàn xã Phong Thổ, tỉnh Lai Châu.

Theo phản ánh, trong nhiều năm, Công ty Lai Châu đã dành hết tâm huyết, công sức để cố gắng hoàn thiện các thủ tục. Tuy nhiên, sau thời gian dài chờ đợi nhưng chưa được giải quyết thoả đáng, doanh nghiệp lại phải chứng kiến khu vực mỏ được đưa ra đấu giá quyền khai thác khoáng sản.

Hồ sơ đã được “giải quyết dứt điểm”?

Liên quan đến nội dung Diễn đàn Doanh nghiệp phản ánh, UBND tỉnh Lai Châu cho biết đã giao Sở Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan rà soát, kiểm tra.

Tại Văn bản phúc đáp số 5827/SNNMT-ĐCKS gửi Diễn đàn Doanh nghiệp, Sở NN&MT tỉnh Lai Châu cho biết các nội dung trong đơn của bà Ngô Thanh Huyền - Giám đốc Công ty Lai Châu đã được làm rõ, trả lời tại Công văn số 4204/SNNMT-ĐCKS ngày 24/6/2026. Tại văn bản này, Sở NN&MT khẳng định hồ sơ đề nghị cấp Giấy phép thăm dò khoáng sản của Công ty Lai Châu “đã được giải quyết dứt điểm từ ngày 27/8/2019”.

“Từ ngày 28/8/2019 đến nay, Sở Tài nguyên và Môi trường (nay là Sở Nông nghiệp và Môi trường) không tiếp nhận lại hồ sơ đề nghị cấp Giấy phép thăm dò khoáng sản của Công ty. Vì vậy không phát sinh hồ sơ thủ tục hành chính phải giải quyết, không có hồ sơ của doanh nghiệp kéo dài từ năm 2019 đến nay chưa được giải quyết dứt điểm”, nội dung trả lời nêu rõ.

Đối với Thông báo số 691/TB-STNMT ngày 24/7/2019 về kết quả lựa chọn Công ty Lai Châu, Sở NN&MT xác định đây là kết quả lựa chọn đơn vị để cấp Giấy phép thăm dò khoáng sản tại khu vực không đấu giá quyền khai thác khoáng sản, không phải Giấy phép thăm dò khoáng sản do cơ quan có thẩm quyền cấp.

Cũng tại Công văn số 4204, Sở này cho biết Công ty Lai Châu chưa được cơ quan có thẩm quyền cho phép khảo sát, cấp Giấy phép thăm dò khoáng sản hoặc cho phép đầu tư tại khu vực mỏ. “Vì vậy Công ty không có quyền lợi hợp pháp nào tại khu mỏ cát thủy điện Nậm Na 1 (vị trí 2), xã Phong Thổ”, nội dung trả lời nêu.

Về việc khu vực này được đưa ra đấu giá, Sở NN&MT xác nhận diện tích khoảng 9 ha tại sông Nậm Na trước đây thuộc khu vực không đấu giá quyền khai thác khoáng sản được UBND tỉnh phê duyệt tại Quyết định số 335/QĐ-UBND ngày 10/4/2014. Tuy nhiên, theo cơ quan này, căn cứ các quy định hiện hành, khu vực trên không còn đáp ứng tiêu chí để tiếp tục xác định là khu vực không đấu giá quyền khai thác khoáng sản.

“Tại thời điểm Chủ tịch UBND tỉnh phê duyệt Kế hoạch đấu giá quyền khai thác khoáng sản không có tổ chức, cá nhân nào đang được cấp phép thăm dò, khai thác khoáng sản hợp pháp tại khu vực này”, Công văn số 4204 nêu. Từ đó, Sở NN&MT khẳng định việc đưa mỏ cát thủy điện Nậm Na 1 (vị trí 2) vào kế hoạch đấu giá “là hoàn toàn đúng quy định của pháp luật, không xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của bất kỳ tổ chức, cá nhân nào”.

Cũng tại buổi làm việc, đại diện Sở NN&MT cung cấp thêm cho phóng viên Báo cáo số 497/BC-UBND ngày 29/6/2026 của UBND tỉnh Lai Châu về kết quả chỉ đạo, giải quyết kiến nghị, phản ánh của Công ty Lai Châu liên quan đến việc cấp phép hoạt động khoáng sản tại khu vực sông Nậm Na, xã Phong Thổ.

Tại báo cáo này, UBND tỉnh Lai Châu tiếp tục xác định doanh nghiệp chưa được cấp Giấy phép thăm dò, Giấy phép khai thác khoáng sản hoặc chấp thuận đầu tư; chưa có kết quả thăm dò, trữ lượng khoáng sản được cơ quan có thẩm quyền công nhận. “Vì vậy, Công ty “không phát sinh quyền ưu tiên nộp hồ sơ đề nghị cấp giấy phép khai thác khoáng sản hoặc quyền, nghĩa vụ của tổ chức được cấp phép thăm dò khoáng sản tại khu vực này”, nội dung báo cáo nêu.

Không đồng tình với nội dung này, bà Ngô Thanh Huyền - Giám đốc Công ty Lai Châu cho biết, trong quá trình giải quyết thủ tục cho doanh nghiệp có nhiều điểm cần làm rõ.

Trước hết, đối với việc Sở NN&MT xác định hồ sơ đề nghị cấp Giấy phép thăm dò khoáng sản đã được “giải quyết dứt điểm từ ngày 27/8/2019”, bà Huyền cho rằng cần nhìn lại chính căn cứ dẫn đến việc hồ sơ bị từ chối và trả vào thời điểm này.

Cụ thể, tại Công văn số 1782/UBND-KTN ngày 22/8/2019, UBND tỉnh Lai Châu xác định “chưa có đủ cơ sở để xem xét, quyết định cấp phép thăm dò khoáng sản cho Công ty” do khu vực đề nghị thăm dò liên quan đến dự án thủy điện đang chờ được bổ sung quy hoạch. Tuy nhiên, chỉ 5 ngày sau (27/8/2019), Sở TN&MT ban hành Thông báo số 826/TB-STNMT “từ chối giải quyết và trả hồ sơ”.

Theo bà Huyền, Công văn số 1782/UBND-KTN chỉ xác định tại thời điểm đó chưa đủ cơ sở để xem xét, quyết định cấp phép, không kết luận doanh nghiệp không đáp ứng điều kiện hay hồ sơ không hợp lệ. Vướng mắc được nêu liên quan đến dự án thủy điện đang chờ bổ sung quy hoạch.

“Điều chúng tôi khó hiểu là từ một vướng mắc khách quan đang chờ được giải quyết, hồ sơ lại bị từ chối và trả. Chúng tôi đã mất rất nhiều thời gian, công sức thực hiện các thủ tục theo yêu cầu, nhưng nguyên nhân khiến quá trình phải dừng lại khi đó không xuất phát từ phía doanh nghiệp”, bà Huyền cho biết.

Điều khiến doanh nghiệp càng băn khoăn, theo bà Huyền, là sau mốc năm 2019 mà Sở NN&MT hiện xác định đã “giải quyết dứt điểm”, chính UBND tỉnh và các cơ quan chuyên môn vẫn tiếp tục ban hành nhiều văn bản lấy ý kiến, hướng dẫn Công ty thực hiện các thủ tục liên quan.

Điển hình, tại Công văn số 1290/UBND-TH ngày 14/5/2021, UBND tỉnh Lai Châu hướng dẫn Công ty làm việc để lựa chọn diện tích thăm dò, khai thác cát, sỏi không chồng chéo với dự án thủy điện. Sau khi lựa chọn được diện tích, doanh nghiệp được hướng dẫn liên hệ với Sở Công Thương và Sở TN&MT để thực hiện các thủ tục tiếp theo.

Không dừng ở đó, ngày 14/9/2022, Sở Công Thương có Công văn số 2016/SCT báo cáo UBND tỉnh Lai Châu về việc xem xét đề nghị của Công ty. Qua lấy ý kiến, Sở Xây dựng đánh giá vị trí đề nghị cơ bản phù hợp với kế hoạch phát triển vật liệu xây dựng; Sở Giao thông vận tải và UBND huyện Phong Thổ cũng thống nhất với đề nghị kèm theo các yêu cầu liên quan.

Đến ngày 25/9/2023, Sở Công Thương ban hành Công văn số 1834/SCT-QLNL trả hồ sơ thủ tục hành chính liên quan đến hoạt động trong phạm vi bảo vệ đập, hồ chứa thủy điện. Lần này, nguyên nhân được xác định là chưa có hướng dẫn của cơ quan Trung ương về việc cấp phép tận thu cát, sỏi thu hồi trong quá trình nạo vét.

Đáng chú ý, việc trả hồ sơ không dừng lại bằng một thông báo từ chối. Sở Công Thương nêu rõ: “khi có văn bản, hướng dẫn của các bộ, ngành sẽ thông báo hướng dẫn Quý công ty để thực hiện thủ tục hành chính về cấp giấy phép hoạt động trong phạm vi bảo vệ đập, hồ chứa thủy điện nếu vẫn có nhu cầu cấp Giấy phép”.

Ngày 20/12/2023, Cục Khoáng sản, Bộ Tài nguyên và Môi trường (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) ban hành Công văn số 3463/KSVN-TĐHS hướng dẫn tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc của Công ty Lai Châu.

Bà Huyền cho biết, sau khi cơ quan Trung ương có văn bản hướng dẫn, doanh nghiệp tiếp tục chờ các cơ quan chức năng của tỉnh hướng dẫn thực hiện những bước tiếp theo. Nhưng đến ngày 06/02/2026, UBND tỉnh Lai Châu ban hành Quyết định số 241/QĐ-UBND phê duyệt Kế hoạch đấu giá quyền khai thác khoáng sản, trong đó mỏ cát thủy điện Nậm Na 1 (vị trí 2) bất ngờ được đưa vào danh mục đấu giá.

“Suốt những năm đó, doanh nghiệp không tự đặt ra một con đường để đi. Cơ quan chức năng hướng dẫn điều chỉnh, chúng tôi điều chỉnh; yêu cầu thực hiện thủ tục, chúng tôi thực hiện; khi vướng vì chưa có hướng dẫn của Trung ương, chúng tôi tiếp tục chờ. Đến khi Trung ương đã có văn bản tháo gỡ, chúng tôi vẫn chờ hướng dẫn của tỉnh. Sau cùng, thứ doanh nghiệp nhận được lại là thông tin khu vực mỏ được đưa ra đấu giá”, bà Huyền chia sẻ.

Theo bà Huyền, doanh nghiệp đã cố gắng hoàn thiện thủ tục suốt nhiều năm vì tin rằng đang thực hiện đúng những gì cơ quan nhà nước hướng dẫn.

“Nếu đến một thời điểm nào đó quá trình này không thể tiếp tục, chúng tôi chỉ mong được trả lời rõ ràng để biết mình phải dừng lại. Điều buồn nhất là sau nhiều năm làm theo hướng dẫn và chờ đợi, đến khi mỏ được đưa ra đấu giá thì chúng tôi lại nhận được câu trả lời rằng hồ sơ đã “giải quyết dứt điểm” từ năm 2019”, bà Huyền chia sẻ.

Theo tìm hiểu của Diễn đàn Doanh nghiệp, nội dung Công văn số 3463/KSVN-TĐHS ngày ngày 20/12/2023 của Cục Khoáng sản (Bộ Tài Nguyên và Môi trường) cho biết, Cục Khoáng sản nhận được công văn số 691/STNMT-KSN của Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Lai Châu đề ngày 24/3/2023 đề nghị hướng dẫn, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong công tác quản lý cát, sỏi trong lòng hồ…Về việc này, Cục Khoáng sản Việt Nam có ý kiến như sau:

“Ngày 28/9/2021, Bộ Tài nguyên và Môi trường đã có Công văn số 5940/BTNMT-ĐCKS gửi Ủy ban nhân dân tỉnh Lai Châu về việc thực hiện công tác quản lý nhà nước về khoáng sản trên địa bàn tỉnh Lai Châu, trong đó nội dung về quản lý khoáng sản trong phạm vi bảo vệ đập, hồ chứa thủy điện, thủy lợi như sau: “Theo quy định tại khoản 2 Điều 82 Luật Khoáng sản, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có thẩm quyền cấp Giấy phép thăm dò, khai thác khoáng sản đối với cát, sỏi, đất đá làm vật liệu xây dựng thông thường (VLXDTT).

Trường hợp có nhu cầu để xác định việc nạo vét để khơi thông luồng lạch trong phạm vi bảo vệ đập, hồ chứa thủy điện, thủy lợi phù hợp quy định của pháp luật có liên quan thì có thể áp dụng khoản 2 Điều 53 Nghị định số 158/2016/NĐ-CP ngày 29/11/2016 của Chính phủ để cho phép thu hồi khoáng sản làm VLXDTT (cát, sỏi, đất đá). Các trường hợp còn lại thực hiện việc cấp phép thăm dò, khai thác theo quy định”.

Cũng tại Công văn này, Cục Khoáng sản “đề nghị Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Lai Châu nghiên cứu, hướng dẫn Công ty TNHH MTV Đầu tư Xây dựng và Xúc tiến Thương mại Lai Châu thực hiện theo quy định”.

Cần xem xét quyền lợi hợp pháp của doanh nghiệp

Trở lại nội dung đơn thư của Công ty Lai Châu, trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp dưới góc nhìn pháp lý, Luật sư Lê Thị Nhung - Giám đốc Công ty Luật L&A Legal Experts cho rằng, những băn khoăn của Công ty Lai Châu là có cơ sở, cần xem xét, làm rõ.

Theo Luật sư Nhung, Thông báo số 691/TB-STNMT ngày 24/7/2019 không phải Giấy phép thăm dò hay Giấy phép khai thác khoáng sản. Tuy nhiên, đây là kết quả lựa chọn doanh nghiệp theo Điều 25 Nghị định số 158/2016/NĐ-CP, được thực hiện khi khu vực này thuộc diện không đấu giá quyền khai thác khoáng sản.

“Doanh nghiệp không tự xác lập cho mình tư cách này mà được lựa chọn thông qua một thủ tục do cơ quan nhà nước thực hiện. Vì vậy, dù kết quả lựa chọn chưa làm phát sinh quyền đương nhiên được cấp phép, quyền lợi của doanh nghiệp gắn với quá trình đó vẫn cần được xem xét một cách đầy đủ”, Luật sư Nhung phân tích.

Đáng chú ý, sau khi hồ sơ đề nghị cấp Giấy phép thăm dò năm 2019 bị trả, Công ty Lai Châu không chấm dứt mọi thủ tục tại khu vực mỏ. Những năm sau đó, UBND tỉnh và các cơ quan chuyên môn vẫn ban hành văn bản hướng dẫn doanh nghiệp lựa chọn diện tích, thực hiện các thủ tục liên quan; đến năm 2023, Sở Công Thương còn cho biết sẽ tiếp tục hướng dẫn khi có văn bản của các bộ, ngành.

Theo Luật sư Nhung, chuỗi văn bản này là tình tiết cần được đánh giá khi xem xét quyền lợi của doanh nghiệp. Nếu cơ quan quản lý cho rằng quá trình đề nghị cấp phép của Công ty đã hoàn toàn chấm dứt từ năm 2019, thì cần lý giải vì sao trong những năm tiếp theo doanh nghiệp vẫn được hướng dẫn thực hiện các thủ tục liên quan đến chính khu vực mỏ.

Luật Địa chất và khoáng sản năm 2024 cũng dành Điều 111 để xử lý các trường hợp chuyển tiếp. Trong đó, khoản 1 quy định việc xử lý đối với hồ sơ đã được tiếp nhận trước ngày Luật có hiệu lực nhưng chưa có kết quả giải quyết; khoản 6 quy định quyết định phê duyệt khu vực không đấu giá quyền khai thác khoáng sản được tiếp tục thực hiện cho đến khi có quyết định thay thế của cơ quan có thẩm quyền.

Đối với khu vực Nậm Na, Quyết định số 335/QĐ-UBND ngày 10/4/2014 xác định khu vực không đấu giá đã bị UBND tỉnh Lai Châu bãi bỏ tại Quyết định số 159/QĐ-UBND ngày 24/01/2026. Ngày 06/02/2026, khu vực mỏ được đưa vào Kế hoạch đấu giá quyền khai thác khoáng sản.

Theo Luật sư Nhung, việc bãi bỏ Quyết định số 335 là căn cứ để cơ quan có thẩm quyền xem xét khu vực theo cơ chế mới, nhưng không vì thế mà toàn bộ quá trình doanh nghiệp đã thực hiện trước đó mặc nhiên không còn giá trị xem xét.

“Ở đây cần tách bạch hai vấn đề. Một là quyền của Nhà nước trong việc xác định khu vực đấu giá theo quy định pháp luật. Hai là việc giải quyết quyền và lợi ích của doanh nghiệp đã được lựa chọn và thực hiện các thủ tục theo hướng dẫn của cơ quan nhà nước trong nhiều năm. Việc thay đổi cơ chế quản lý khu vực mỏ không nên đồng nghĩa với việc những gì doanh nghiệp đã thực hiện trước đó không còn được xem xét”, Luật sư Nhung nói.

Đặc biệt, theo Luật sư Nhung, cần rà soát các thủ tục được thực hiện sau năm 2019 để xác định có hồ sơ nào đã được tiếp nhận nhưng chưa có kết quả giải quyết trước ngày 1/7/2025, từ đó xem xét quy định chuyển tiếp tại khoản 1 Điều 111.

“Doanh nghiệp đã bỏ thời gian, chi phí và thực hiện các thủ tục trên cơ sở những văn bản hướng dẫn cụ thể của cơ quan nhà nước. Nếu sau đó điều kiện pháp lý thay đổi khiến quá trình này không thể tiếp tục, doanh nghiệp cần được thông tin, giải quyết rõ ràng và quyền lợi phát sinh trong quá trình thực hiện thủ tục cũng cần được xem xét thỏa đáng. Không nên chỉ căn cứ vào việc Công ty chưa được cấp giấy phép để phủ nhận toàn bộ quá trình đã diễn ra trước đó”, Luật sư Nhung nêu quan điểm.

Nguyễn Giang