Chứng khoán

Ngày 21/09/2026, khi TTCK Việt Nam chính thức được FTSE nâng hạng lên nhóm Thị trường Mới nổi (Secondary Emerging Market), đánh dấu bước ngoặt lịch sử sau hơn hai thập kỷ phát triển.

Nhìn lại chặng đường, đây là sự kiện mà chúng ta đã chờ đợi kể từ 2018, nhưng cũng đặt ra những "bài kiểm tra" hạ tầng vô cùng khắt khe.

Nâng hạng - Cơ hội từ "làn sóng" dòng vốn thụ động

Trên bản đồ tài chính toàn cầu, một cuộc dịch chuyển cấu trúc quy mô lớn đã diễn ra trong thập kỷ qua: dòng tiền chuyển hướng mạnh mẽ từ các quỹ quản lý chủ động sang quỹ thụ động (Passive Funds/ETFs). Bước ngoặt này và sự dịch chuyển dòng tiền mang đến những lợi ích to lớn cho thị trường và doanh nghiệp.

Thứ nhất, lợi thế về chi phí: Tỷ lệ chi phí hoạt động (TER) của các quỹ chủ động thường dao động từ 0,75% đến 1,5%/năm, trong khi các quỹ ETF mô phỏng chỉ số FTSE Emerging Market (như Vanguard FTSE Emerging Markets ETF hay iShares Core FTSE EM) chỉ áp mức phí cực thấp, từ 0,07% đến 0,12%/năm.

Thứ hai, quy mô dòng vốn trực tiếp: Khi gia nhập rổ FTSE Secondary Emerging, Việt Nam dự kiến chiếm tỷ trọng khoảng 0,4% – 0,7% trong chỉ số. Với tổng tài sản quản lý (AUM) của các quỹ thụ động mô phỏng rổ này, dòng vốn thụ động "chảy tự động" vào Việt Nam ngay sau thời điểm nâng hạng ước tính đạt hơn 2 tỷ USD.

Nếu tính cả dòng vốn chủ động đi trước đón đầu, tổng lượng vốn ngoại giải ngân có thể đạt 8 tỷ USD trong giai đoạn 12 tháng. Và đây là dòng vốn mới, ông Nguyễn Thế Minh - Giám đốc Khối Ngân hàng đầu tư - Phó Giám đốc Khối kinh doanh, Chứng khoán An Bình (ABS) cho biết.

Áp lực hạ tầng: Ba bài toán lớn của TTCK Việt Nam

Theo ông Nguyễn Thế Minh, khác với dòng vốn chủ động chấp nhận rủi ro kỹ thuật để tìm kiếm alpha (hiệu suất vượt trội), dòng vốn thụ động vận hành máy móc, tuân thủ tuyệt đối các tiêu chuẩn về quy mô, thanh khoản và khả năng truy cập thị trường.

Quy mô vốn hóa và thanh khoản lớn, thách thức lớn để giữ hạng và tăng tỷ trọng lớn hơn nữa: Để duy trì sự xuất hiện trong rổ chỉ số, theo ông Minh, thị trường cần tối thiểu 15 - 20 doanh nghiệp đạt uy mô vốn hóa lớn (trên 2,5 - 3 tỷ USD) cùng thanh khoản giao dịch bình quân ngày (ADTV) đạt từ 15 - 20 triệu USD/mã. Mục tiêu nâng quy mô vốn hóa toàn thị trường từ mức ~65-70% GDP hiện tại lên 100% - 120% GDP giai đoạn 2026-2030, đồng thời duy trì thanh khoản toàn thị trường từ 1,5 - 2 tỷ USD/phiên.

"Trong đó, vốn hóa là mục tiêu hướng đến của thị trường và nhiều doanh nghiệp", ông Minh nhấn mạnh.

Gỡ nút thắt "Room" ngoại & Cơ chế NPF/NVDR

Một trong những "nút thắt" cản cơ hội đón vốn ngoại, cũng là yếu tố khiến Việt Nam chưa tăng thêm tiêu chí đáp ứng được theo chuẩn MSCI - là vấn đề về room ngoại. Theo chuyên gia, hiện khối ngân hàng và các doanh nghiệp đầu ngành (chiếm hơn 50% vốn hóa VN-Index) thường xuyên trong tình trạng "kín room" ngoại 30% hoặc 49%.

Việc thực thi hiệu quả cơ chế không yêu cầu ký quỹ 100% trước giao dịch (NPF - Non-Pre-Funding) theo Thông tư 68/2024/TT-BTC, kết hợp với việc đẩy nhanh triển khai Chứng chỉ lưu ký không có quyền biểu quyết (NVDR), vì vậy được chỉ ra là chìa khóa để khối ngoại mở rộng quy mô giải ngân vào các cổ phiếu trụ cột.

Ông Minh cũng chia sẻ, mục tiêu/ động thái tiếp theo từ cột mốc lịch sử nâng hạng của thị trường chứng khoán, là phải phát triển sản phẩm tài chính và công cụ phòng ngừa rủi ro. Điều này xuất phát từ thực tiên các quỹ thụ động quy mô hàng tỷ USD đòi hỏi công cụ quản trị rủi ro đa dạng. Do đó, thị trường cần sớm đưa vào vận hành các hợp đồng tương lai chỉ số mới, sản phẩm Quyền chọn (Options), đồng thời hoàn thiện cơ chế cho vay chứng khoán (SBL) và bán khống (Short-selling) có kiểm soát.

Sau cùng, chuyên gia nhấn mạnh, nâng hạng ngày 21/09/2026 không phải là điểm đến cuối cùng, mà là vạch xuất phát của một cuộc chơi mới. Khả năng mở rộng quy mô vốn hóa, khơi thông room ngoại và đa dạng hóa sản phẩm sẽ quyết định Việt Nam chỉ nhận một đợt sóng vốn ngắn hạn hay thực sự trở thành tâm điểm thu hút dòng vốn quốc tế dài hạn.

An Định