Kinh tế
Thị trường bán lẻ Việt Nam: Động lực chuyển dịch và bài toán phân hóa lợi nhuận
Sự tăng trưởng của thị trường tiêu dùng trong nước hiện ghi nhận sự đóng góp đáng kể từ mặt bằng giá cao, trong khi những thay đổi quan trọng về chính sách và chi phí vốn đang tạo ra sự phân hóa sắc nét giữa các phân khúc bán lẻ.
Thị trường tiêu dùng Việt Nam đang bước qua những tháng cao điểm của năm 2026 với những tín hiệu tăng trưởng đa chiều. Báo cáo mới nhất từ TCBS Research chỉ ra rằng, mặc dù nền kinh tế vẫn duy trì được đà phục hồi sức mua, song động lực tăng trưởng doanh thu ngành bán lẻ đang có sự chuyển dịch quan trọng từ việc mở rộng sản lượng sang sự đóng góp của mặt bằng giá bán. Trong bối cảnh đó, sức khỏe tài chính và triển vọng lợi nhuận của các doanh nghiệp niêm yết thuộc các phân khúc bán lẻ đang thể hiện sự phân hóa rõ nét hơn bao giờ hết.
Bức tranh sức mua và áp lực từ chi phí vốn
Nhìn vào bức tranh tổng quan, khoảng cách 5,7% giữa tăng trưởng doanh thu bán lẻ danh nghĩa (13,3%) và tăng trưởng loại trừ yếu tố giá (7,6%) đã phản ánh thực tế rằng phần lớn mức tăng đến từ biến động giá cả. Chỉ số giá tiêu dùng bình quân gia tăng cùng sự bứt phá của giá xăng dầu và giá vàng đã đè nặng lên mặt bằng giá chung. Đáng chú ý, nhóm dịch vụ tăng tốc mạnh hơn bán lẻ hàng hóa, trong đó lưu trú, ăn uống và du lịch lữ hành bứt phá nhờ dòng khách quốc tế đạt 15,9 triệu lượt sau 8 tháng, riêng trong tháng 8 đạt mức kỷ lục gần 1,99 triệu lượt.
Bên cạnh yếu tố giá, áp lực chi phí vốn chưa hạ nhiệt đang là điểm nghẽn lớn. Lãi suất huy động kỳ hạn 12 tháng tại các ngân hàng lớn duy trì mức 6,8%/năm, thậm chí nhiều nơi niêm yết trên 7%, cùng với tỷ giá trung tâm lập nền cao mới. Biến số này đe dọa trực tiếp đến biên lợi nhuận của những nhóm doanh nghiệp sử dụng đòn bẩy cao hoặc phụ thuộc vào hàng nhập khẩu.
Ở góc độ phân khúc, các doanh nghiệp phân phối thiết bị công nghệ đang trải qua giai đoạn hưởng lợi kép khi giá chip nhớ tăng cao đẩy mặt bằng giá bán laptop, máy tính bảng và điện thoại lên, kích hoạt hiệu ứng mua sắm sớm của người tiêu dùng. Tuy nhiên, chi phí vay vốn lưu động và tỷ giá tăng lại đang bào mòn đáng kể biên lợi nhuận ròng của nhóm này. Trong khi đó, các chuỗi bán lẻ chuyên doanh vẫn tận dụng tốt chu kỳ thay thế sản phẩm công nghệ và đà mở rộng của mạng lưới bách hóa, dược phẩm để giành thêm thị phần từ kênh truyền thống.
Ở chiều ngược lại, ngành bán lẻ trang sức đối mặt với nhiều khó khăn do giá vàng trong nước biến động mạnh khiến doanh thu tập trung vào vàng miếng có biên lợi nhuận mỏng, cùng với việc nguồn cung vàng nguyên liệu đứt gãy. Trái lại, nhóm bán lẻ dịch vụ sân bay lại đón sóng tăng trưởng bền vững nhờ sự hồi phục của lượng khách quốc tế và các cải cách đơn giản hóa thủ tục mua hàng miễn thuế.
Bản đồ chính sách tác động đến sức mua
Các cơ chế chính sách đang đóng vai trò là "điểm tựa" quan trọng cho sức mua trong năm 2026, nhưng cũng báo hiệu những thách thức mới kể từ năm 2027. Việc duy trì thuế giá trị gia tăng (VAT) ở mức ưu đãi 8% đến hết năm nay cùng chính sách nâng mức giảm trừ gia cảnh và thu gọn biểu thuế thu nhập cá nhân đã trực tiếp hỗ trợ, gia tăng thu nhập khả dụng cho người lao động. Dù vậy, những chính sách kích cầu này dự kiến sẽ hết hiệu lực từ đầu năm 2027, đặt ra rủi ro cho đà tăng trưởng của giai đoạn tiếp theo.
Một bước ngoặt khác đến từ việc gia tăng chi phí tuân thủ đối với kênh bán lẻ truyền thống. Quy định loại bỏ thuế khoán và bắt buộc áp dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền đối với các hộ kinh doanh lớn đã làm thu hẹp đáng kể lợi thế về giá của kênh truyền thống so với kênh bán lẻ hiện đại. Đồng thời, Luật Thương mại điện tử mới cũng đưa các hoạt động bán hàng qua phát trực tiếp và tiếp thị liên kết vào khuôn khổ quản lý chặt chẽ hơn.
Thách thức lớn nhất về mặt thực thi hiện nay tập trung ở thị trường vàng. Dù hành lang pháp lý đã mở đường cho việc cấp phép sản xuất vàng miếng và nhập khẩu vàng nguyên liệu, tiến độ phê duyệt trên thực tế vẫn diễn ra chậm chạp. Sự chậm trễ này khiến nguồn nguyên liệu của các doanh nghiệp chế tác và bán lẻ vàng bị phụ thuộc nặng nề vào các thủ tục hành chính thay vì diễn biến tự nhiên của thị trường.
Sự phân hóa ngày càng sâu sắc
Nhìn vào diễn biến của quý 3/2026, kết quả kinh doanh của toàn ngành đang cho thấy bước tiến tích cực nhờ nền cầu của 2 tháng đầu quý đạt mức khả quan. Doanh thu tổng mức bán lẻ và lượng khách du lịch quốc tế liên tục chạm các mốc kỷ lục mới, tạo đà bứt phá cho mảng dịch vụ tiêu dùng và hàng tiêu dùng nhanh.
Mặc dù vậy, đóng góp từ chu kỳ sản phẩm công nghệ mới như các dòng điện thoại thông minh vừa ra mắt sẽ chủ yếu rơi vào quý 4 do thời điểm mở bán chính thức nằm ở cuối tháng 9. Dù vậy, các hệ thống bán lẻ lớn đã ghi nhận số lượng đơn đặt hàng trước tăng vọt, tạo tín hiệu khả quan cho giai đoạn cuối năm. Nhiều doanh nghiệp bán lẻ bách hóa và phân phối công nghệ hàng đầu cũng công bố kết quả kinh doanh lũy kế 8 tháng vượt tiến độ, minh chứng cho sự hồi phục mạnh mẽ của sức mua nội địa.
Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng không thể nhìn nhận ngành bán lẻ như một khối đồng nhất. Tốc độ tăng trưởng lợi nhuận của quý 3 năm nay có thể sẽ vừa phải hơn so với quý 2 do nền so sánh của cùng kỳ năm ngoái đã được nâng lên cao. Điểm đáng chú ý là sự phân hóa sâu sắc giữa các doanh nghiệp trong ngành. Trong khi các chuỗi bán lẻ tổng hợp và nhà phân phối thiết bị dự kiến tiếp tục duy trì mức tăng trưởng lợi nhuận từ hai đến ba chữ số, thì một số doanh nghiệp trang sức lại chịu áp lực sụt giảm lợi nhuận nghiêm trọng do phải trích lập và xử lý tổn thất thu đổi.
Tổng hợp lại, thị trường bán lẻ Việt Nam trong quý 3 và nửa cuối năm 2026 tiếp tục giữ nhịp bứt phá so với cùng kỳ, song tốc độ sẽ ổn định hơn. Lợi thế cạnh tranh đang nghiêng về những doanh nghiệp có khả năng tối ưu hóa chi phí vốn, tận dụng xu hướng chuyển dịch từ kênh truyền thống sang hiện đại và nắm bắt sự phục hồi của dòng khách du lịch quốc tế.