Kinh tế

Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) công bố Báo cáo Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII) năm 2026 tại Geneva (Thụy Sĩ). Theo kết quả công bố, Việt Nam xếp thứ 43/139 quốc gia, nền kinh tế.

Năm nay, nhóm chỉ số đầu ra đổi mới sáng tạo của Việt Nam cải thiện hai bậc, từ vị trí 37 lên 35. Trong khi đó, nhóm chỉ số đầu vào xếp thứ 54. Kết quả chung giúp Việt Nam đạt mục tiêu về thứ hạng GII được Chính phủ đặt ra tại Nghị quyết số 02/NQ-CP năm 2026.

Việt Nam tiếp tục đứng thứ hai trong nhóm các quốc gia thu nhập trung bình thấp, sau Ấn Độ, đồng thời đứng thứ ba tại ASEAN, sau Singapore và Malaysia. WIPO cũng ghi nhận Việt Nam là một trong 7 quốc gia thu nhập trung bình có tốc độ cải thiện thứ hạng GII nhanh nhất kể từ năm 2013 và là một trong 3 quốc gia có kết quả đổi mới sáng tạo vượt trội so với mức độ phát triển, cùng Trung Quốc và Ấn Độ.

Trao đổi về kết quả năm nay, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân đánh giá việc chỉ số đầu ra đổi mới sáng tạo của Việt Nam tăng hai bậc là kết quả đáng ghi nhận, gắn với quá trình triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW trong hơn một năm qua.

Theo Bộ trưởng Vũ Hải Quân, trước hết, nguồn lực đầu tư cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã có bước tăng mạnh. Cùng với đó, thông qua triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW, hệ thống chính sách, pháp luật về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang từng bước được hoàn thiện.

Một yếu tố khác là sự tham gia của các chủ thể từ Nhà nước, doanh nghiệp đến viện nghiên cứu, trường đại học, qua đó bước đầu hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo tại Việt Nam. Theo Bộ trưởng Vũ Hải Quân, những chuyển biến này đã được phản ánh qua kết quả chỉ số đổi mới sáng tạo năm nay.

Thông tin từ Bộ Khoa học và Công nghệ cũng cho thấy một số thế mạnh tiếp tục được duy trì. Việt Nam có hai chỉ số đứng đầu thế giới, gồm tỷ trọng xuất khẩu công nghệ cao và tỷ trọng xuất khẩu hàng hóa sáng tạo. Ba chỉ số khác thuộc nhóm 10 quốc gia dẫn đầu là tỷ trọng nhập khẩu công nghệ cao, xếp thứ 3; số lượt tải ứng dụng điện thoại di động, xếp thứ 5; và tốc độ tăng năng suất lao động, xếp thứ 6.

Một số chỉ số đầu vào cũng cải thiện. Chỉ số truy cập công nghệ thông tin và truyền thông (ICT) tăng 11 bậc, lên vị trí 66; tài chính cho khởi nghiệp và mở rộng quy mô tăng 6 bậc, lên vị trí 44; hợp tác đại học - doanh nghiệp tăng 7 bậc, xếp thứ 24. Ở nhóm đầu ra, đơn đăng ký sáng chế theo nước xuất xứ tăng 3 bậc, lên vị trí 63; mức độ phức tạp của sản xuất và xuất khẩu tăng 8 bậc, lên vị trí 44.

Bên cạnh những kết quả trên, Báo cáo GII 2026 cũng cho thấy một số chỉ số của Việt Nam còn ở thứ hạng thấp hoặc chưa cải thiện rõ. Trong đó, chi cho giáo dục tính trên GDP xếp thứ 112; việc làm trong các ngành thâm dụng tri thức xếp thứ 100; số công bố bài báo khoa học và kỹ thuật xếp thứ 106. Các chỉ số về đầu tư mạo hiểm cũng chưa có xu hướng cải thiện, với hai trong ba chỉ số giảm thứ hạng so với năm 2025.

Theo Chiến lược phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo tại Quyết định 604/QĐ-TTg, Việt Nam đặt mục tiêu vào nhóm 40 quốc gia dẫn đầu về GII năm 2030, hướng tới nhóm 30 vào năm 2045 theo Nghị quyết 57.

Để đạt mục tiêu này, Bộ trưởng Vũ Hải Quân nhấn mạnh ba trọng tâm: nâng cao chất lượng nhân lực, nhất là nhân lực sau đại học cho các ngành công nghệ chiến lược; tăng công bố khoa học quốc tế và bằng sáng chế; đồng thời phát huy vai trò của doanh nghiệp trong đầu tư R&D, công nghệ và chuyển đổi số.

Doanh nghiệp cần chủ động đưa công nghệ vào sản xuất, kinh doanh để nâng năng suất, chất lượng và giá trị gia tăng. Về phía quản lý, Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ tiếp tục hoàn thiện thể chế, thúc đẩy đầu tư R&D, thu hút các tập đoàn quốc tế mở trung tâm nghiên cứu và hình thành các cụm liên kết đổi mới sáng tạo, qua đó nâng cao năng lực hấp thụ và làm chủ công nghệ.

Lê Hà