Nhờ chủ động đưa công nghệ, quan trắc tự động và số hóa dữ liệu vào công tác bảo vệ môi trường, Quảng Ninh đang từng bước kiểm soát hiệu quả các nguồn phát thải để kịp thời xử lý.
Trong giai đoạn 2026-2030, Quảng Ninh tiếp tục hướng tới ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn nhằm nâng cao năng lực dự báo, quyết tâm không đánh đối môi trường lấy lợi ích kinh tế.
.jpg)
Hiện nay, thành phố Quảng Ninh đang duy trì 171 trạm quan trắc tự động phục vụ theo dõi chất lượng không khí, nước và nguồn thải. Dữ liệu từ hệ thống được cập nhật thường xuyên, giúp cơ quan chức năng dễ dàng so sánh diễn biến giữa các kỳ, khoanh vùng địa bàn có dấu hiệu bất thường và phục vụ công tác thanh tra, kiểm tra định kỳ cũng như đột xuất. Quy mô quan trắc được duy trì rộng rãi trên nhiều thành phần môi trường.
Chẳng hạn, trong đợt quan trắc tháng 6/2026, Trung tâm Quan trắc tài nguyên và môi trường thực hiện đo đạc tại 239 vị trí, gồm 61 điểm không khí, 84 điểm nước mặt, 90 điểm nước biển ven bờ và 4 điểm nước dưới đất. Kết quả cho thấy phần lớn các thông số nằm trong giới hạn quy chuẩn, song vẫn chỉ ra một số điểm cần tiếp tục theo dõi như tiếng ồn vượt chuẩn tại ngã ba Tràng Bạch, khu dân cư Đồi Cây, khu dân cư Quảng Điền hay sự biến động chỉ tiêu TSS, Fe, Cu, Zn ở một số vùng nước biển ven bờ.
Bên cạnh quan trắc mạng lưới chung, công nghệ còn được đưa trực tiếp vào kiểm soát từng nguồn phát thải cụ thể. Tại các khu công nghiệp (KCN), hệ thống xử lý nước thải tập trung và quan trắc tự động giúp theo dõi liên tục chất lượng nước trước khi xả ra môi trường.
Điển hình tại KCN Sông Khoai (Amata Hạ Long), nhà máy xử lý nước thải tập trung được đầu tư xây dựng bài bản với tổng công suất thiết kế lên đến 16.000 m³/ngày đêm (trang bị các module xử lý tiên tiến công suất 4.000 m³/ngàyđêm mỗi giai đoạn) cùng hệ thống xử lý nước cấp hiện đại đạt 27.000 m³/ngày đêm.
Trong khi đó, Tổ hợp KCN DEEP C Quảng Ninh tiên phong áp dụng mô hình KCN sinh thái tiêu chuẩn ISO 9001 & 14001, tích hợp các công nghệ tái sử dụng bùn vi sinh, tái chế rác thải và tự động hóa toàn bộ quy trình quan trắc xả thải kết nối dữ liệu liên tục về cơ quan quản lý.
Các doanh nghiệp có nguồn phát thải lớn khác cũng được yêu cầu đầu tư thiết bị quan trắc tự động kết nối dữ liệu về Sở Tài nguyên và Môi trường. Đặc biệt trong ngành khai thác than, công nghệ được ứng dụng đồng bộ cả ở khâu sản xuất lẫn kiểm soát an toàn môi trường thông qua hệ thống quan trắc khí mỏ tự động, tự động hóa hầm bơm, trạm quạt trung tâm, băng tải chính và việc 17/17 đơn vị áp dụng phần mềm giao ca, nhật lệnh điện tử.
Theo quy hoạch, Quảng Ninh có 27 khu công nghiệp, trong đó 8 khu công nghiệp đã đi vào hoạt động. Các khu công nghiệp đang hoạt động đều được đầu tư hệ thống thu gom, xử lý nước thải tập trung. Đặc biệt, nước thải từ từng nhà máy phải được xử lý đạt yêu cầu trước khi đấu nối vào hệ thống chung. Đồng thời Quảng Ninh chuyển mạnh từ thu hút đầu tư theo quy mô sang chú trọng chất lượng dự án, ưu tiên các ngành điện tử, bán dẫn, cơ khí chính xác, công nghiệp hỗ trợ, chế biến, chế tạo và công nghệ cao.
Bà Darawan Plaendee, Giám đốc Công ty TNHH Autoliv Việt Nam (KCN Amata) cho biết, khi đầu tư nhà máy tại Quảng Ninh, doanh nghiệp xác định ngay từ đầu rằng phát triển sản xuất phải đi cùng với bảo vệ môi trường. Triết lý này được hiện thực hóa bằng việc ưu tiên lựa chọn hệ thống công nghệ, thiết bị hiện đại đạt chuẩn quốc tế, tối ưu hóa khả năng tiết kiệm năng lượng và giảm thiểu phát thải.
Cùng với đó, mọi nguồn phát sinh trong từng công đoạn sản xuất đều được kiểm soát nghiêm ngặt theo thời gian thực. Đây không chỉ là giải pháp kỹ thuật, mà là yêu cầu sống còn và là cam kết dài hạn được duy trì xuyên suốt trong toàn bộ quá trình vận hành của nhà máy, bà Darawan nhấn mạnh.
Được biết, từ năm 2022 đến nay, Quảng Ninh có khoảng 20% nhiệm vụ khoa học công nghệ liên quan đến quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường, tập trung vào tái chế chất thải rắn làm vật liệu xây dựng, tận dụng tro bay, xỉ đáy của Nhiệt điện Cẩm Phả hay ứng dụng phân bón hữu cơ nano.
Trong giai đoạn 2026-2030, Quảng Ninh sẽ tập trung nâng cao năng lực quan trắc, kiểm soát chặt chẽ các nguồn phát thải và phát cảnh báo sớm nguy cơ ô nhiễm, nhằm kịp thời khoanh vùng xử lý triệt để các nguồn phát sinh.
Nhằm kiểm soát chặt chẽ hơn chất lượng không khí, thời gian qua thành phố Quảng Ninh đã quy hoạch mạng lưới quan trắc gồm 15 trạm tự động liên tục, 62 vị trí quan trắc định kỳ cùng 42 trạm do các doanh nghiệp đầu tư truyền dữ liệu trực tiếp về Sở Tài nguyên và Môi trường.
.jpg)
Nhờ đó, chất lượng không khí giai đoạn qua đã giảm xuống rõ rệt. Dẫu vậy, ô nhiễm bụi cục bộ vẫn xuất hiện tại các điểm nóng chịu tác động bởi giao thông, xây dựng và vận chuyển than như ngã tư Mạo Khê, ngã ba Tràng Bạch, khu dân cư Đồi Cây, ngã tư Km6 Quang Hanh hay trạm thu phí Cẩm Phả. Thực tế số liệu y tế ghi nhận hàng trăm nghìn lượt khám và điều trị bệnh đường hô hấp mỗi năm cho thấy ô nhiễm không khí vẫn là rủi ro lớn đối với sức khỏe cộng đồng.
Trước tình hình đó, ngày 22/9, UBND thành phố đã ban hành Quyết định số 3418/QĐ-UBND phê duyệt Kế hoạch quản lý chất lượng môi trường không khí giai đoạn 2026-2030. Thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030 đạt tối thiểu 80% số ngày có chỉ số VN-AQI ở mức tốt và trung bình, đồng thời giảm ít nhất 10% nồng độ bụi PM2.5 so với năm 2024.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, các giải pháp đồng bộ sẽ được triển khai từ việc nâng cấp mạng lưới quan trắc, tăng cường hậu kiểm cấp phép môi trường, quản lý 100% công trường xây dựng, kiểm soát khí thải phương tiện giao thông đến hạn chế việc đốt rác và vàng mã tràn lan. Đặc biệt, để tạo bước đột phá trong công tác quản lý, Quảng Ninh xác định trọng tâm là chuẩn hóa và kết nối các nguồn dữ liệu đa dạng thành một hệ thống liên thông.
Phó Giám đốc Sở Tài nguyên và Môi trường Nguyễn Như Hạnh chia sẻ rằng việc tích hợp dữ liệu quan trắc với không gian địa lý và hoạt động sản xuất sẽ giúp cơ quan quản lý đánh giá toàn diện diễn biến môi trường theo không gian, thời gian. Đây cũng là tiền đề quan trọng để Quảng Ninh đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật và dữ liệu lớn vào công tác phân tích, dự báo và cảnh báo sớm thiên tai, ô nhiễm.
Hành trình đưa công nghệ và số hóa vào công tác bảo vệ môi trường đã khẳng định quyết tâm của Quảng Ninh trong việc xử lý triệt để các nguồn phát thải. Khi hệ thống dữ liệu liên thông cùng AI được triển khai đồng bộ, địa phương không chỉ nâng cao năng lực cảnh báo sớm ô nhiễm mà còn tạo tiền đề xây dựng một đô thị sinh minh, xanh - sạch - đẹp và phát triển bền vững.
