Tái sử dụng nước thải công nghiệp cho tăng trưởng bền vững

GS Harry Futselaar - trường Đại học và Khoa học ứng dụng Saxion (Hà Lan) đã nhấn mạnh đến yêu cầu cần thiết tăng cường quản trị nước trong doanh nghiệp cũng như thúc đẩy tái sử dụng nước thải công nghiệp cho mục tiêu phát triển bền vững, tạo giá trị cho doanh nghiệp.

Yêu cầu cấp thiết

Trong khi nhu cầu sử dụng nước của khu vực sản xuất tiếp tục tăng, việc khai thác và sử dụng hiệu quả tài nguyên nước ngày càng trở thành yêu cầu cấp thiết, nhất là trong bối cảnh nhiều bất lợi đang gia tăng áp lực lên nguồn nước. Do vậy, mới đây, Luật Bảo vệ môi trường, Luật Tài nguyên nước và Kế hoạch hành động quốc gia về kinh tế tuần hoàn đến năm 2035 đã tạo nền tảng thúc đẩy tái sử dụng nước sau xử lý.

Khi nước được tuần hoàn và sử dụng hiệu quả hơn không chỉ giảm áp lực lên tài nguyên nước mà còn tăng khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Nhận thức được tầm quan trọng này, nhiều doanh nghiệp đã tiên phong ứng dụng công nghệ, xử lý nước thải công nghiệp để tái sử dụng theo kế hoạch. Tại buổi công bố Hướng dẫn kỹ thuật và chia sẻ kết quả thí điểm, nghiên cứu khả thi về tái sử dụng nước thải công nghiệp do UNDP tổ chức, GS TS Nguyễn Việt Anh - Viện Khoa học và Kỹ thuật môi trường (trường Đại học Xây dựng Hà Nội) thông tin: Tái sử dụng nước thải ở Việt Nam đang chuyển từ hoạt động nội bộ sang chiến lược về an ninh nước, kiểm soát ô nhiễm, kinh tế tuần hoàn.

Hoạt động này đang thúc đẩy mạnh mẽ bởi những yêu cầu của chuỗi cung ứng, khách hàng quốc tế, chứng nhận xanh, tiêu chuẩn ESG và nhu cầu phát triển khu công nghiệp sinh thái. Đặc biệt, ở các ngành dệt may, đồ uống, thực phẩm và doanh nghiệp FDI.

Nhằm hỗ trợ chủ đầu tư khu công nghiệp và doanh nghiệp lựa chọn giải pháp công nghệ, quản lý rủi ro, vận hành an toàn và kiểm soát chất lượng nước sau xử lý, mô hình thí điểm tái sử dụng nước sau xử lý tại Khu công nghiệp DEEP C1, Hải Phòng đã được triển khai. Theo đó, hệ thống được thiết kế với quy mô 1.000 m³/ngày đêm, tận dụng một phần nguồn nước từ nhà máy xử lý nước thải tập trung có công suất khoảng 6.000 m³/ngày đêm để xử lý nâng cao và đưa trở lại phục vụ các nhu cầu sử dụng trong khu công nghiệp.

Giải pháp này không chỉ góp phần giảm khai thác nguồn nước cấp mới mà còn nâng cao hiệu quả vận hành hạ tầng hiện có. Đây là cơ sở kỹ thuật cho việc mở rộng các mô hình tuần hoàn nước trong sản xuất.

Thiếu khung vận hành

GS Harry Futselaar thông tin thêm: Nước thải hiện nay đang được nhìn nhận là tài nguyên thay vì dòng thải. Tái sử dụng nước hướng đến 2 mục tiêu là tăng trưởng kinh tế, đóng góp trực tiếp cho ESG và bảo vệ môi trường. Do vậy, câu hỏi đặt ra không phải là có nên tái sử dụng nước hay không mà là có thể mở rộng quy mô tái chế nhanh đến mức nào.

Tuy nhiên, trên thực tế, theo GS TS Nguyễn Việt Anh, trong khi các sản xuất công nghiệp và du lịch - dịch vụ có mức tiếp nhận tương đối cao thì hệ thống đô thị và chăn nuôi gặp nhiều rào cản về thể chế, kinh tế và vận hành. Khó khăn lớn nhất trong việc mở rộng các mô hình tuần hoàn nước sản xuất không phải là không có công nghệ mà thiếu khung vận hành đầy đủ.

Từ góc độ doanh nghiệp, ông Bruno Jaspaert - Tổng giám đốc Tổ hợp Khu công nghiệp DEEP C cho rằng, là nguồn tài nguyên ngày càng quan trọng nhưng giá trị của nước chưa được nhìn nhận đầy đủ khi chi phí sử dụng còn thấp. Để thúc đẩy tuần hoàn nước, không chỉ hoàn thiện quy định mà cần tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn trong thực thi.

Đó là những quy định pháp luật phức tạp có thể khiến doanh nghiệp ngần ngại đầu tư. Bên cạnh đó, thiếu tiêu chuẩn kỹ thuật riêng cho nước thải tái chế, chính sách thuế, cơ chế phân bổ nguồn nước, giải pháp đảm bảo chống nhiễm khuẩn chéo giữa nước tái chế và nước sạch...

Trước hết, giải pháp khả thi để nhân rộng mô hình là cho phép các khu công nghiệp tự cung cấp nguồn nước tái chế đạt chuẩn cho chính nội khu, từ nhu cầu làm mát, tưới cây cho đến phục vụ sản xuất. Hàng nghìn mét khối nước không bị phí phạm mà được đưa vào sử dụng tạo giá trị cao hơn.

Ở cấp độ vĩ mô, các chuyên gia đề xuất Việt Nam cần sớm xây dựng và ban hành công cụ pháp lý – kỹ thuật. GS Harry Futselaar cho rằng Việt Nam có thể cân nhắc phân loại tái sử dụng nước rõ ràng tương ứng với tiêu chuẩn chất lượng nước cho từng ứng dụng; hạ tầng xử lý và tái sử dụng dùng chung để giảm chi phí. Cùng với đó, đơn giản thủ tục cấp phép, cung cấp các ưu đãi và nguồn vốn cũng như thúc đẩy hợp tác công tư.