Góp ý sửa đổi quy định về bảo vệ môi trường nước mặt, nhiều ý kiến cho rằng, cần chuyển mạnh từ quản lý nước thải theo nồng độ sang kiểm soát cả tải lượng, gắn với sức chịu tải thực tế của từng nguồn nước và điều kiện theo mùa.
Trong quá trình sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường, quy định về quản lý nguồn thải vào môi trường nước mặt đang nhận được sự quan tâm của cộng đồng doanh nghiệp. Dự thảo Luật Bảo vệ môi trường sửa đổi (Dự thảo) sửa đổi khoản 2 Điều 7 theo hướng nguồn thải vào môi trường nước mặt phải được quản lý phù hợp với mục đích sử dụng, chức năng nguồn nước và khả năng chịu tải. Đối với nguồn nước không còn khả năng chịu tải, dự án mới hoặc dự án mở rộng về nguyên tắc không được xả trực tiếp, trừ một số trường hợp như nước thải được xử lý đạt yêu cầu nghiêm ngặt, tuần hoàn, tái sử dụng nước hoặc thực hiện dự án cải tạo môi trường.
Đánh giá hướng sửa đổi này là phù hợp, TS Tống Xuân Chinh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Sữa Việt Nam cho rằng, quản lý theo sức chịu tải sẽ giúp chính sách sát hơn với điều kiện thực tế của từng nguồn nước.
Tuy nhiên, theo ông, cần làm rõ rằng linh hoạt trong quản lý không có nghĩa là hạ thấp tiêu chuẩn môi trường, mà là quản lý chính xác hơn dựa trên sức chịu tải của từng nguồn nước.
Hiện nay, quản lý nước thải chủ yếu dựa trên nồng độ các thông số tại đầu ra. Trong khi đó, tác động đối với nguồn tiếp nhận còn phụ thuộc vào lưu lượng và tổng tải lượng ô nhiễm.
“Hai cơ sở cùng đạt một mức nồng độ nhưng cơ sở có lưu lượng xả lớn hơn sẽ tạo ra tải lượng ô nhiễm lớn hơn rất nhiều”, TS Tống Xuân Chinh phân tích.
Theo chuyên gia, kinh nghiệm của Hoa Kỳ về tổng tải lượng ô nhiễm tối đa cho phép và kinh nghiệm quản lý lưu vực của Liên minh châu Âu cho thấy cần xác định tổng tải lượng mà từng đoạn sông hoặc hồ có thể tiếp nhận, sau đó phân bổ cho các nguồn thải.
Từ đó, ông đề nghị quy định tại Điều 7 cần kiểm soát xả nước thải theo cả nồng độ và tải lượng chất ô nhiễm, phù hợp với chức năng và khả năng chịu tải của nguồn nước.
Đáng chú ý, khả năng chịu tải cần được đánh giá theo từng thông số. Một nguồn nước có thể đã quá tải về nitơ hoặc phospho nhưng vẫn còn khả năng tiếp nhận đối với thông số khác. Do đó, không nên chỉ phân loại đơn giản nguồn nước thành “còn” hoặc “không còn” khả năng chịu tải.
Bên cạnh đó, việc đánh giá cũng cần tính đến sự khác biệt giữa mùa mưa, mùa khô, thời kỳ hạn hán, triều cường và chế độ vận hành hồ chứa. Theo TS Tống Xuân Chinh, giấy phép môi trường nên quy định lưu lượng và tải lượng xả theo mùa, đồng thời yêu cầu giảm xả hoặc tăng tuần hoàn nước khi nguồn tiếp nhận suy giảm.
Chuyên gia cũng đề nghị công khai kết quả đánh giá khả năng chịu tải, tổng tải lượng đã phân bổ và phần tải lượng còn lại. Việc thí điểm giao dịch tải lượng ô nhiễm chỉ nên thực hiện khi có dữ liệu tin cậy, quan trắc tự động và cơ chế kiểm tra độc lập.
Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cũng đánh giá hướng sửa đổi khoản 2 Điều 7 là hợp lý, song cho rằng quy định cần linh hoạt và chính xác hơn theo sức chịu tải của từng nguồn nước.
Theo VCCI, thay vì chỉ xác định nguồn nước còn hay không còn khả năng tiếp nhận nước thải, cơ quan quản lý cần có cơ chế xác định cụ thể mức tải lượng có thể tiếp nhận và phần tải lượng đã được phân bổ cho các nguồn thải. Đây là cơ sở để doanh nghiệp có thể dự liệu khả năng đầu tư, mở rộng sản xuất cũng như lựa chọn giải pháp xử lý nước thải phù hợp.
VCCI cũng lưu ý, việc áp dụng cơ chế dựa trên sức chịu tải sẽ phụ thuộc rất lớn vào chất lượng dữ liệu. Do đó, VCCI đề nghị kết quả đánh giá khả năng chịu tải, tổng tải lượng đã phân bổ và phần tải lượng còn lại cần được công khai, tạo điều kiện để doanh nghiệp và các bên liên quan tiếp cận thông tin.
Đối với đề xuất thí điểm giao dịch tải lượng ô nhiễm, VCCI cho rằng cần thận trọng và chỉ nên triển khai khi các điều kiện về dữ liệu, quan trắc tự động và cơ chế kiểm tra độc lập được bảo đảm. Việc này nhằm tránh hình thành một cơ chế giao dịch khi chưa đủ căn cứ xác định chính xác “dư địa” tiếp nhận của nguồn nước.
Cách tiếp cận trên sẽ giúp quy định mới không chỉ đặt ra giới hạn đối với nguồn thải mà còn tạo ra cơ chế quản lý minh bạch, có khả năng dự báo, qua đó giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong kế hoạch sản xuất và đầu tư công nghệ xử lý, tuần hoàn, tái sử dụng nước.
