Để tạo ra một hành lang pháp lý vừa kiến tạo, vừa quản lý hiệu quả, một số ý kiến cho rằng, việc sửa Luật Bảo vệ môi trường cần đổi mới triệt để tư duy, chuyển mạnh từ cam kết sang hành động.
Theo đó, nhằm hoàn thiện thể chế phù hợp với giai đoạn phát triển mới, Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung Luật Bảo vệ môi trường 2020 được xây dựng theo hướng sửa đổi 82 trong tổng số 171 Điều của Luật hiện hành.
Một trong những điểm nổi bật nhất của Dự thảo Luật (sửa đổi) lần này là đề xuất bãi bỏ 9 thủ tục hành chính trong lĩnh vực môi trường. Nếu được thông qua, thời gian giải quyết và chi phí tuân thủ đối với người dân, doanh nghiệp sẽ giảm hơn 52%. Đồng thời, số dự án phải thực hiện đánh giá tác động môi trường và xin giấy phép môi trường cũng giảm trên 90% nhờ đơn giản hóa tiêu chí phân loại theo mức độ tác động môi trường.
Bên cạnh đó, Dự thảo tiếp tục đẩy mạnh phân cấp cho địa phương, với 96% hoạt động thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường và 95% việc cấp giấy phép môi trường được giao cho cấp tỉnh thực hiện.
Trong lĩnh vực quản lý chất thải, Dự thảo bổ sung các quy định thúc đẩy tái chế, tái sử dụng và phát triển kinh tế tuần hoàn. Chính phủ sẽ quy định lộ trình áp dụng tỷ lệ vật liệu tái chế bắt buộc, đồng thời hoàn thiện cơ chế trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR).
Không chỉ có vậy, chuyển đổi số cũng là một trong những nội dung xuyên suốt của Dự thảo Luật. Các cơ sở phát sinh chất thải phải cập nhật dữ liệu điện tử; hệ thống quản lý chất thải được xây dựng trên nền tảng số, cho phép theo dõi và truy xuất dòng chất thải theo thời gian thực.
Đối với quản lý chất lượng môi trường, Dự thảo bổ sung quy định về dự báo ô nhiễm không khí, kiểm kê khí thải và kiểm soát phát thải từ giao thông. Phương thức quản lý chuyển từ bị động xử lý sang chủ động dự báo và phòng ngừa.
Trong lĩnh vực biến đổi khí hậu, Dự thảo chuyển từ “giảm nhẹ phát thải” sang “quản lý phát thải”, rút ngắn chu kỳ kiểm kê khí nhà kính xuống hàng năm và bổ sung cơ chế trao đổi quốc tế kết quả giảm phát thải, hướng tới thị trường carbon.
Đánh giá cao các nội dung được cơ quan soạn thảo đề xuất, tuy nhiên, để tạo ra một hành lang pháp lý vừa kiến tạo, vừa quản lý hiệu quả, một số ý kiến cho rằng, việc sửa Luật Bảo vệ môi trường cần đổi mới triệt để tư duy, chuyển mạnh từ cam kết sang hành động.
Định hướng một số nội dung trong sửa đổi, bổ sung Luật Bảo vệ môi trường 2020, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học công nghệ và Môi trường của Quốc hội Tạ Đình Thi bày tỏ, trong bối cảnh đất nước cần đạt mục tiêu tăng trưởng “hai con số”, bước vào kỷ nguyên vươn mình, chúng ta không thể tiếp tục để những rào cản về thể chế cản trở bước tiến. Chính vì vậy, việc sửa đổi Luật lần này phải thực sự là một cuộc cách mạng về tư duy.
Để tạo ra một hành lang pháp lý vừa kiến tạo, vừa quản lý hiệu quả, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học công nghệ và Môi trường cho rằng, Luật Bảo vệ môi trường cần đổi mới triệt để tư duy từ “cấm đoán” sang “kiến tạo”, từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm” và quản lý rủi ro.
Theo ông Tạ Đình Thi, Luật chỉ quy định những vấn đề khung, nguyên tắc thuộc thẩm quyền của Quốc hội, trao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm cho doanh nghiệp và địa phương. Bên cạnh đó, việc cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính phải là một “đột phá” thực chất.
Đặc biệt, cần phân cấp, phân quyền mạnh mẽ, gắn với trách nhiệm “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”. Các quy định về thẩm quyền phải gắn với trách nhiệm, đặc biệt là trách nhiệm người đứng đầu địa phương trong công tác bảo vệ môi trường, đúng tinh thần là “chịu trách nhiệm về ô nhiễm xảy ra trên địa bàn”.
“Luật phải đi trước, mở đường cho chuyển đổi số và kinh tế tuần hoàn. Dự thảo Luật lần này cần có đủ cơ sở pháp lý để thúc đẩy các mô hình sản xuất xanh, kinh tế tuần hoàn. Việc coi chất thải là tài nguyên, sử dụng nền tảng số để quản lý chất thải, thúc đẩy thị trường carbon… là những hướng đi đúng”, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học công nghệ và Môi trường bày tỏ.
Đồng quan điểm, tham gia góp ý Dự thảo, một số ý kiến cũng đề xuất, việc sửa đổi Luật lần này cần bảo đảm rõ ràng, đồng bộ và dễ áp dụng hơn. Trong đó, cần tiếp tục hoàn thiện các quy định về đánh giá tác động môi trường, giấy phép môi trường; duy trì nguyên tắc phân loại rác tại nguồn; thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và thiết kế cơ chế phân cấp phù hợp với năng lực từng địa phương.
Bên cạnh đó, liên quan đến quản lý phát thải khí nhà kính, cần hoàn thiện tiêu chí xác định các cơ sở được phân bổ hạn ngạch phát thải trong giai đoạn đầu hình thành thị trường carbon.
