Kinh tế

Tại Nghị quyết số 09-NQ/TW về xây dựng và phát triển Thành phố Hồ Chí Minh (TP HCM) trong kỷ nguyên mới, TP HCM được định hướng cần phát huy vai trò là một đô thị đặc biệt; tiên phong mở đường về mô hình phát triển, thể chế và phương thức quản trị hiện đại; tạo sức lan tỏa mạnh mẽ, đóng góp ngày càng lớn cho sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước.

Từ kiến tạo hệ sinh thái đầu tư chất lượng cao

Với các sứ mệnh được giao và các cơ chế, đặc biệt gần nhất là Luật Phát triển đô thị, TP HCM đang bước vào giai đoạn phát triển mới với việc mở rộng không gian kinh tế, tái cấu trúc các động lực tăng trưởng và từng bước hình thành cấu trúc đô thị đa trung tâm, nhằm hiện thực hóa mục tiêu trở thành một siêu đô thị quốc tế xứng tầm tại Đông Nam Á.

Để đạt được điều đó, nguồn nhân lực chất lượng cao trở thành yếu tố mang tính quyết định đối với chất lượng tăng trưởng và năng lực cạnh tranh dài hạn.

Khi các ngành công nghệ cao, kinh tế số, tài chính, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), R&D, logistics và dịch vụ giá trị gia tăng cao giữ vai trò chủ đạo, cuộc cạnh tranh giữa các đô thị không chỉ dừng lại ở việc thu hút vốn đầu tư mà chuyển sang cuộc cạnh tranh về nguồn nhân lực tinh hoa.

Đi cùng dòng vốn FDI phải là đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học và nhà quản lý có khả năng vận hành, chuyển giao công nghệ và tạo ra giá trị mới.

Tại Tọa đàm “TP. Hồ Chí Minh: Bài toán thu hút nhân lực tinh hoa quốc tế cho kỷ nguyên tăng trưởng mới” do Trung tâm Truyền hình Việt Nam khu vực Nam Bộ (VTV Nam Bộ) tổ chức ngày 30/9, các nhà quản lý và các chuyên gia đã chia sẻ góc nhìn và lời giải cho bài toán TP Hồ Chí Minh cần làm gì để chuyển lợi thế thu hút dòng vốn quốc tế thành lợi thế thu hút và giữ chân nguồn nhân lực chất lượng cao.

Phát biểu tại tọa đàm, ông Quách Ngọc Tuấn - Phó Giám đốc Sở Tài chính TP HCM cho biết, dưới sự định hướng của Nghị quyết 10-TW/NQ, bức tranh các cực tăng trưởng của TP HCM hiện nay đã được định hình rõ ràng theo ba trụ cột.

Trước hết là khu vực trung tâm, khu vực nội đô TP HCM truyền thống, đóng vai trò như “bộ não” của toàn Thành phố, tập trung thu hút FDI vào phát triển trung tâm tài chính quốc tế, thương mại, dịch vụ chuyên môn, giáo dục và nghiên cứu – đổi mới sáng tạo.

Tiếp đến là cực phía Bắc, khu vực Thủ Đức và Bình Dương trước đây, đang trải qua quá trình chuyển đổi mạnh mẽ từ phục vụ công nghiệp truyền thống thành trung tâm công nghiệp sinh thái, thông minh và đổi mới sáng tạo. Đây là cực tăng trưởng chủ lực để thu hút dòng vốn FDI tinh hoa vào các lĩnh vực như vi mạch bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, hệ thống trung tâm dữ liệu và phát triển các khu bất động sản cao cấp phục vụ cộng đồng chuyên gia toàn cầu.

Cực phía Đông Nam, khu vực Bà Rịa – Vũng Tàu và Cần Giờ trước đây, sẽ phát huy tối đa lợi thế tự nhiên để trở thành cực tăng trưởng về kinh tế biển, logistics thế hệ mới và năng lượng sạch.

Đặc biệt, đối với cực tăng trưởng phía Bắc, UBND Thành phố đã ban hành Quyết định số 315 ngày 14/1/2026 về phê duyệt Đề án phát triển Đô thị Khoa học Công nghệ Bắc TP HCM. Theo đó, vùng lõi đổi mới sáng tạo có quy mô khoảng 220 ha tại phường Bình Dương với Tòa nhà Trung tâm Hành chính cũ được chuyển đổi thành Trung tâm Đa chức năng Khoa học Công nghệ và văn phòng R&D, từ đó lan toả ra các khu vực xung quanh nhằm tập trung phát triển ngành chip bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), vi mạch và thiết bị bay không người lái.

"Thực tế đã chứng minh, cuộc cạnh tranh thu hút FDI hiện nay không còn là cuộc đua về lao động giá rẻ hay ưu đãi thuế, mà là cuộc đua về chất lượng thể chế, năng lực đổi mới sáng tạo, nguồn nhân lực, hạ tầng và sức mạnh của doanh nghiệp nội địa. Thành phố hiểu rằng bài toán trọng tâm không chỉ là sàng lọc dự án, mà là kiến tạo một hệ sinh thái nguồn nhân lực đủ tâm và đủ tầm để hấp thụ nguồn vốn tinh hoa", Phó Giám đốc Sở Tài chính TP HCM cho biết.

Theo ông Tuấn, trong thời gian tới, Thành phố xác định 6 nhóm nhiệm vụ trọng tâm để đạt mục tiêu chuyển dịch tăng trưởng từ số lượng sang chất lượng, trong đó trọng tâm đầu tiên là gắn việc thu hút đầu tư với chiến lược nhân lực.

Thành phố tăng cường phối hợp giữa các cơ quan quản lý, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp để xác định nhu cầu nhân lực theo ngành, lĩnh vực và dự án. Đồng thời, Thành phố sẽ hình thành đầu mối hỗ trợ nhà đầu tư về nhân lực, đồng thời cải thiện môi trường sống và làm việc cho nhân lực chất lượng cao, trong đó đặc biệt chú trọng hỗ trợ thủ tục cho chuyên gia nước ngoài trong phạm vi thẩm quyền, tạo thuận lợi cho chuyên gia và lao động kỹ thuật cao trong các thủ tục về làm việc, cư trú và tiếp cận các dịch vụ thiết yếu trên cơ sở pháp luật công khai, minh bạch.

“Có thể khẳng định, sự dịch chuyển từ số lượng sang chất lượng trong thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài là một quá trình tự thân tất yếu, nhưng chính sự ra đời của những nghị quyết mang tính định hướng của Bộ Chính trị, những luật, nghị quyết đặc thù cho TP HCM, cũng như bước ngoặt sắp xếp không gian hành chính mới, thực sự đã tạo ra một nền tảng về thể chế và không gian hoàn chỉnh. Đây là tiền đề cốt lõi để TP HCM kiến tạo hệ sinh thái FDI chất lượng cao và tự tin bước vào kỷ nguyên tăng trưởng hai con số”, ông Tuấn nhận định.

Đến bài toán thu hút nhân lực tinh hoa quốc tế

Một trong những nội dung trọng tâm "nóng sốt" của hiện trạng địa phương, là mối quan hệ giữa thu hút nhân lực và quy hoạch phát triển đô thị. Trong đó, thực trạng lệch pha được ghi nhận rõ khi việc phát triển các trung tâm việc làm mới, đặc biệt là cực tăng trưởng phía Bắc kết nối Thủ Đức – Bình Dương thành trung tâm công nghiệp công nghệ cao và đổi mới sáng tạo, đang đặt ra yêu cầu lớn về hạ tầng xã hội.

Khi các trung tâm việc làm đang dần dịch chuyển ra các cực tăng trưởng mới, nhưng nguồn cung nhà ở phù hợp vẫn tập trung ở khu vực trung tâm cũ, khoảng cách di chuyển gia tăng sẽ trở thành rào cản lớn.

Ông Angus Liew, Chủ tịch Gamuda Land Việt Nam, chia sẻ quan điểm phát triển mô hình đô thị tích hợp, đẩy mạnh hạ tầng TOD và đảm bảo tính nhất quán của chính sách là những giải pháp then chốt để TP HCM thu hút, giữ chân nguồn nhân lực chất lượng cao quốc tế.

"Ngoài chuyện yêu cầu về những trang thiết bị nội thất, nhân tài cũng cần tìm kiếm cộng đồng sống và các yếu tố tiện ích xung quanh. Những kết nối giao thông, cơ sở hạ tầng thuận tiện, cơ sở giáo dục chất lượng và cơ sở y tế là những yếu tố mà Thành phố cần cân nhắc để có những quyết sách thu hút nhân tài hiệu quả hơn", ông nói.

Theo Chủ tịch Gamuda Land Việt Nam, mô hình "đô thị tích hợp" là giải pháp tối ưu nhằm cung cấp đầy đủ tiện ích phục vụ nhân sự chất lượng cao khi đến sinh sống và làm việc lâu dài. Việc thu hút chuyên gia không chỉ dừng lại ở cá nhân người lao động mà phải tính đến cả gia đình của họ, bao gồm môi trường học tập cho con trẻ và các tiện ích chăm sóc người cao tuổi trong bối cảnh xã hội đang đối mặt với già hóa dân số.

Đồng quan điểm, các chuyên gia tại tọa đàm nhận định việc giữ chân nhân tài đòi hỏi một cách tiếp cận theo "hệ sinh thái toàn diện" (all-in-one). Thành phố không chỉ mang lại một vị trí làm việc tốt mà phải tạo ra một môi trường sống chất lượng cao, an toàn và đồng bộ từ nơi ở, y tế, giáo dục cho đến không gian văn hóa cộng đồng.

Theo ông Phạm Bình An - Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu và Phát triển Kinh tế TP HCM, mô hình đô thị tích hợp chắc chắn là mô hình TP HCM đang xây dựng. TP HCM cân nhắc đến mọi khía cạnh phục vụ nhân tài, một ví dụ nhỏ như chúng tôi hiểu rằng một chuyên gia đến TP HCM sống và làm việc không chỉ có con cái mà có thể còn có bố mẹ, người lớn tuổi, ông Phạm Bình An cho biết. Ông cũng tiết lộ Viện hiện đang xây dựng Đề án Thích ứng với già hoá dân số, làm sao để người lớn tuổi sống vui sống khoẻ sống có ích, nhằm kiện toàn nhu cầu chất lượng sống của cả nhân lực quốc tế và người Việt Nam.

Bên cạnh không gian sống, các rào cản về thủ tục hành chính đang là thách thức lớn đối với quá trình tuyển dụng chuyên gia quốc tế. Các diễn giả chỉ rõ quy định hành chính về cấp giấy phép lao động (work permit) trên lý thuyết là 10-20 ngày, nhưng thực tế quy trình tuyển dụng và hoàn tất thủ tục cho một vị trí lãnh đạo cấp cao như tổng giám đốc có thể kéo dài từ 6 tháng đến 1 năm.

Để giải quyết vấn đề này, các chuyên gia kiến nghị TP HCM cần đẩy mạnh số hóa thủ tục hành chính, rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ và cập nhật tiến độ công khai, minh bạch. Đây là điều kiện tiên quyết để chuyên gia và nhân lực kỹ thuật cao không bị cản trở bởi các rào cản pháp lý khi gia nhập thị trường lao động Việt Nam.

Đồng thời, Thành phố cần triển khai chiến lược "Thương hiệu thành phố nhân tài" (Talent City Branding) tương tự như mô hình xây dựng thương hiệu nhà tuyển dụng của doanh nghiệp. Đi kèm với đó là các chương trình hướng về cội nguồn nhằm thu hút lực lượng trí thức kiều bào trong các lĩnh vực công nghệ then chốt như trí tuệ nhân tạo (AI), công nghiệp bán dẫn và sản xuất công nghệ cao. Nhóm nhân lực này nắm giữ lợi thế vượt trội nhờ sự am hiểu sâu sắc văn hóa, ngôn ngữ bản địa kết hợp với tri thức, kinh nghiệm quốc tế.

Các chuyên gia, doanh nghiệp đề xuất giải pháp kết nối giữa Chính quyền - Doanh nghiệp tuyển dụng - Doanh nghiệp phát triển đô thị nhằm kiến tạo hệ sinh thái sinh sống, làm việc bền vững cho nhân tài, thực sự thu hút và giữ nhân lực tinh hoa toàn cầu cho tăng trưởng trong kỷ nguyên mới.

Lê Mỹ