Bài toán của nông sản sau khi lên sàn

Tại Hà Tĩnh, các phiên Mega Live đưa bưởi Phúc Trạch, trầm hương, mật ong, kẹo cu đơ,… từ vùng sản xuất lên nền tảng TikTok, kết nối trực tiếp với người tiêu dùng. Hiệu quả bước đầu cũng đã được ghi nhận ở cấp doanh nghiệp. HTX Hương trầm Hiền Linh cho biết việc kết hợp nền tảng số vào quảng bá và bán hàng giúp lợi nhuận tăng khoảng 20% so với phương thức truyền thống.

Đổi mới cách tiếp cận thị trường

Bắc Ninh từng hỗ trợ 15 doanh nghiệp, HTX xây dựng nhận diện thương hiệu trực tuyến, quảng bá và tiêu thụ sản phẩm trên nhiều sàn thương mại điện tử; đồng thời hỗ trợ một doanh nghiệp tham gia Alibaba.com để tìm kiếm khách hàng quốc tế.

Lâm Đồng cũng đã có 1.673 sản phẩm nông sản chế biến của 564 đơn vị tham gia các sàn thương mại điện tử, tương đương hơn 80% số sản phẩm nông sản của tỉnh. Các nhóm hàng gồm trà, cà phê, atiso, rau củ quả sấy.

Mới đây Liên minh Hợp tác xã Quảng Trị đã tổ chức các phiên livestream bán hàng ngay tại vườn của HTX Sản xuất và Dịch vụ nông nghiệp sạch Hưng Loan. Chỉ trong khoảng một giờ, hơn 600 kg dưa lưới được chốt đơn và tiêu thụ, tạo ra doanh số chưa từng có đối với HTX trong một khoảng thời gian ngắn như vậy.

Độ phủ của thương mại điện tử đang tăng nhanh, nhưng mở được gian hàng chưa đồng nghĩa mở được thị trường. Với nông sản quy mô nhỏ, hiệu quả thực sự nằm ở khả năng biến lượt tiếp cận thành đơn hàng, giữ chân khách hàng và kiểm soát chi phí trên từng giao dịch.

Bà Đinh Thị Quỳnh Hoa, Chủ tịch Liên minh HTX Quảng Trị, cho biết: “Hiện nay, nhiều HTX, tổ hợp tác trên địa bàn có sản phẩm chất lượng, đạt tiêu chuẩn OCOP hoặc VietGAP nhưng còn hạn chế về kỹ năng truyền thông, quảng bá và bán hàng trên môi trường số”.

Ở một góc nhìn khác, theo PGS TS Phan Thanh Hoàn, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế - Đại học Huế: “Chúng ta thường đặt mục tiêu lên sàn, nhưng thực tế lên sàn nhiều mà xuống sàn cũng nhiều”.

Theo ông Hoàn, việc tạo một tài khoản, mở gian hàng hay đưa sản phẩm lên một nền tảng chưa thể xem là thành công. Điều quan trọng là sản phẩm có bán được hay không, bán qua kênh nào, chi phí bao nhiêu và cuối cùng doanh nghiệp có lợi nhuận hay không.

Những bài học từ thị trường

Thương mại điện tử đang mở ra dư địa lớn để nông sản địa phương thâm nhập thị trường, tiếp cận khách hàng ngoài địa bàn và từng bước xây dựng thương hiệu trên môi trường số. Từ đây, tiềm năng tăng doanh thu và đầu ra được mở rộng, nhưng hiệu quả thực tế vẫn phụ thuộc vào năng lực biến cơ hội thị trường thành những đơn hàng bền vững.

Một sản phẩm có giá bán không cao nhưng phải chịu phí sàn, khuyến mại, đóng gói, vận chuyển, hoàn trả và chi phí quảng cáo có thể tạo ra doanh thu nhưng chưa chắc tạo ra lợi nhuận.

Đó là lý do chỉ tiêu về số gian hàng, số sản phẩm được đăng tải hay số chủ thể được tập huấn ngày càng cần được bổ sung bằng những chỉ số khác: doanh thu thực tế, số đơn hàng, tỷ lệ khách hàng quay lại, chi phí logistics và biên lợi nhuận.

Điểm đáng chú ý ở đây không chỉ là con số đơn hàng. Đằng sau đó là cả quá trình thay đổi bao bì, xây dựng nội dung, livestream, phối hợp với nhà phân phối và tổ chức lại cách bán hàng. Nói cách khác, thương mại điện tử không tự tạo ra thị trường cho một sản phẩm. Nó tạo ra một hạ tầng thị trường mới, nhưng chủ thể phải biết cách vận hành hạ tầng đó.

Từ thực tế đó, PGS TS Phan Thanh Hoàn đề xuất không nên áp dụng một công thức chung cho toàn bộ sản phẩm OCOP. Nhóm sản phẩm 4-5 sao, nhóm sản phẩm chất lượng nhưng ít sao, nhóm có nhiều sản phẩm song chủ yếu ở mức 3 sao trở xuống và nhóm chưa có sao OCOP cần những cách tiếp cận khác nhau.

Ông Hoàn đề xuất, sản phẩm nhỏ có thể bán kèm thông qua những đơn vị đã có hệ thống bán hàng, thương hiệu hoặc kênh phân phối chuyên nghiệp. Cách làm này giúp các chủ thể nhỏ chia sẻ chi phí cố định và tận dụng lưu lượng khách hàng sẵn có. Một hướng khác là bán hàng qua mạng xã hội, nơi chi phí sàn có thể nhẹ hơn.