Thúc đẩy thị trường điện cạnh tranh

Dự thảo Luật Điện lực (sửa đổi) được xây dựng gồm 3 điều, trong đó sửa đổi, bổ sung 23 điều và bãi bỏ 3 điều của luật hiện hành nhằm thể chế hóa các chủ trương mới về phát triển điện lực, đồng thời tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách và tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn.

Nhiều thay đổi về cơ chế giá điện

Theo Tờ trình của Chính phủ, dự thảo luật sửa đổi, bổ sung chính sách giá điện theo hướng bảo đảm phản ánh đầy đủ chi phí hoạt động sản xuất, kinh doanh điện hợp lý, hợp lệ của đơn vị điện lực; tạo điều kiện cho các thành phần kinh tế đầu tư phát triển điện lực thu hồi đầy đủ chi phí đầu tư, chi phí tài chính, chi phí vận hành hợp lý và có mức lợi nhuận phù hợp với mức độ rủi ro của từng loại hình dự án điện lực.

Cụ thể, dự thảo bổ sung khái niệm “mức lợi nhuận hợp lý”, được xác định là mức lợi nhuận phù hợp với mức độ rủi ro của dự án, cơ cấu nguồn vốn, thời hạn đầu tư, chi phí sử dụng vốn, điều kiện thị trường và đặc điểm của từng loại hình nguồn điện, lưới điện và hệ thống lưu trữ điện.

Trong đó, quy định giá hợp đồng mua bán điện được xác định trên cơ sở bảo đảm thu hồi đầy đủ chi phí đầu tư, chi phí tài chính, chi phí vận hành, chi phí nhiên liệu, các chi phí hợp lý, hợp lệ khác và mức lợi nhuận hợp lý theo quy định của pháp luật. Giá hợp đồng mua bán điện phải bảo đảm khả năng thu hồi vốn đầu tư và mức lợi nhuận hợp lý cho nhà đầu tư…

Không chỉ có vậy, dự thảo cũng xác định rõ các thành phần của giá hợp đồng mua bán điện, gồm giá cố định, giá vận hành và bảo dưỡng, giá biến đổi và các thành phần giá khác. Đối với nhà máy điện đầu tư theo phương thức đối tác công tư, giá hợp đồng mua bán điện gồm giá công suất, giá vận hành và bảo dưỡng, giá điện năng cùng các thành phần giá khác.

Đồng thời giao Chính phủ quy định phương pháp xác định giá dịch vụ phát điện, giá công suất, mức lợi nhuận hợp lý, thời hạn áp dụng giá và cơ chế điều chỉnh giá đối với từng loại hình nguồn điện, nguồn điện hỗn hợp và hệ thống lưu trữ điện.

Ngoài các cơ chế giá điện thông thường, Chính phủ được quy định cơ chế giá điện hỗ trợ hoặc cơ chế khuyến khích đầu tư phù hợp đối với các dự án điện năng lượng tái tạo, điện năng lượng mới, hệ thống lưu trữ điện, nguồn điện hỗn hợp và các loại hình điện lực khác theo yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong từng thời kỳ…

Vẫn còn những vấn đề cần cân nhắc

Góp ý khoản 6 Điều 5 dự thảo về chính sách của Nhà nước quy định cơ chế phát triển các dự án điện lực phù hợp với cấp độ thị trường điện cạnh tranh, trên cơ sở bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, an ninh tài chính quốc gia, bảo đảm lợi ích của Nhà nước và Nhân dân, đại biểu Tô Ái Vang, Đoàn đại biểu Quốc hội TP Cần Thơ cho hay, dù cơ chế mua bán điện trực tiếp và thị trường bán buôn điện cạnh tranh đã có bước tiến, nhưng khâu xác định giá điện và đàm phán hợp đồng mua bán điện vẫn còn là điểm nghẽn.

Dẫn thực tế về các dự án nguồn điện lớn như điện gió ngoài khơi chậm tiến độ do thiếu khung pháp lý phân chia rủi ro và hạn ngạch, giá bán lẻ điện sinh hoạt vẫn mang tính trợ giá và chịu sự điều tiết hành chính, đại biểu kiến nghị, cơ quan soạn thảo nghiên cứu bổ sung vào dự thảo quy định giao Chính phủ ban hành cơ chế đặc thù, cho phép cam kết tỷ lệ sản lượng điện bao tiêu tối thiểu dài hạn một cách thích hợp, cùng cơ chế chuyển đổi giá nhiên liệu đầu vào và giá bán điện trong hợp đồng mua bán điện đã ký kết.

“Việc luật hóa điều này sẽ tạo hành lang pháp lý minh bạch, tránh cơ chế “xin - cho” tách biệt cho từng dự án, ngăn ngừa tiêu cực và rủi ro cho cơ quan quản lý”, đại biểu bày tỏ.

Bên cạnh đó, để hiện thực hóa tinh thần Nghị quyết 55-NQ/TW, Nghị quyết 70-NQ/TW về xây dựng thị trường điện cạnh tranh, minh bạch và hiệu quả, đại biểu cũng kiến nghị, cơ quan soạn thảo bổ sung vào dự thảo luật một điều khoản quy định rõ lộ trình chuyển đổi Trung tâm Điều độ hệ thống điện quốc gia ra khỏi Tập đoàn Điện lực Việt Nam, trở thành một công ty Nhà nước độc lập trực thuộc Bộ Công Thương.

Cùng với nội dung nêu trên, liên quan việc sửa đổi, bổ sung các khoản 6, 7, 8, 9 tại Điều 5 theo hướng Nhà nước có cơ chế, chính sách ưu tiên phát triển, huy động việc thực hiện các chính sách phát triển điện lực nhằm mục tiêu đáp ứng đủ điện cho phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn hiện nay, trên cơ sở có được giá bán điện hợp lý, tạo sự cạnh tranh, hệ thống điện vận hành an toàn, giảm phát thải.

Tham gia góp ý, đại biểu Đặng Bích Ngọc, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Phú Thọ cho rằng, các chính sách của Nhà nước được quy định trong dự thảo còn chung chung, rất khó thực hiện. Do đó, nên xem xét và quy định theo hướng chuyển từ cơ chế khuyến khích ưu tiên sang chính sách cụ thể, có công cụ để tổ chức thực hiện.

Trong trường hợp dự thảo không quy định cụ thể nội dung này, đại biểu đề nghị nên giao Chính phủ quy định chi tiết các danh mục chính sách để tổ chức thực hiện đảm bảo đầy đủ, linh hoạt, kịp thời, phù hợp với yêu cầu phát triển trong từng thời kỳ.