EU và Trung Quốc đạt thỏa thuận mới, hạ nhiệt căng thẳng thương mại

Liên minh châu Âu (EU) và Trung Quốc đạt được thỏa thuận sơ bộ có thể khiến lượng xe hybrid Trung Quốc xuất khẩu sang châu Âu trong 4 năm tới giảm hơn một nửa so với kịch bản không có biện pháp hạn chế.

Đây được xem là bước tiến trong nỗ lực hạ nhiệt căng thẳng thương mại giữa hai nền kinh tế, khi EU ngày càng lo ngại sức cạnh tranh của hàng hóa Trung Quốc.

Trọng tâm xe hybrid

Thông báo được Ủy viên Thương mại EU Maroš Šefčovič đưa ra ngày 9/10, sau hai ngày đàm phán tại Bắc Kinh với Bộ trưởng Thương mại Trung Quốc Vương Văn Đào (Wang Wentao). Hai bên cũng nhất trí cải thiện khả năng tiếp cận thị trường Trung Quốc đối với một số hàng hóa châu Âu và tiếp tục tạo thuận lợi cho việc cấp phép xuất khẩu đất hiếm.

Theo ông Šefčovič, cơ chế đang được thảo luận có thể giúp EU tránh nhập khẩu thêm vài triệu xe hybrid và hybrid cắm sạc từ Trung Quốc trong 4 năm tới. Tuy nhiên, mức giảm được tính so với dự báo thương mại nếu chính sách không thay đổi, thay vì lượng xe nhập khẩu hiện tại.

Trung Quốc chưa công khai xác nhận mục tiêu cắt giảm cụ thể. Trong thông cáo về 16 nội dung đồng thuận, Bộ Thương mại Trung Quốc chỉ đề cập việc hai bên đạt được hiểu biết chung về thương mại xe hybrid, nhưng không công bố hạn ngạch hoặc phương thức thực hiện.

Ngành ô tô nổi lên như một trong những điểm nóng của quan hệ thương mại EU - Trung Quốc sau khi EU áp thuế chống trợ cấp đối với xe điện chạy pin sản xuất tại Trung Quốc từ cuối tháng 10/2024.

Các mức thuế bổ sung từ 7,8% đến 35,3%, ngoài thuế nhập khẩu thông thường 10%, đã làm tăng chi phí đưa xe điện Trung Quốc vào thị trường EU. Tuy nhiên, xe hybrid và hybrid cắm sạc không thuộc phạm vi áp dụng của biện pháp này.

Các nhà sản xuất Trung Quốc nhanh chóng mở rộng xuất khẩu những dòng xe chưa chịu thuế bổ sung. Theo dữ liệu ngành được Reuters dẫn lại, lượng xe hybrid Trung Quốc nhập khẩu vào EU tăng từ khoảng 3.800 chiếc trong tháng 10/2024 lên gần 50.000 chiếc vào tháng 7/2026.

Đà tăng này gây sức ép lên ngành ô tô châu Âu, vốn đang đầu tư lớn vào công nghệ điện khí hóa trong bối cảnh nhu cầu tiêu dùng yếu và chi phí sản xuất cao. Thị phần kết hợp của năm tập đoàn ô tô lớn nhất EU giảm từ 66,8% xuống 64,6% trong tám tháng đầu năm nay.

Việc hạn chế nhập khẩu cũng có thể thúc đẩy các hãng Trung Quốc chuyển một phần sản xuất sang châu Âu. BYD đang phát triển nhà máy tại Hungary, trong khi Chery hợp tác với Ebro để sản xuất ô tô tại Tây Ban Nha. Những khoản đầu tư này có thể giúp các doanh nghiệp duy trì thị phần, ngay cả khi EU áp dụng thêm các biện pháp kiểm soát nhập khẩu.

Theo Eurostat, năm 2025 EU nhập khẩu 559,4 tỷ euro hàng hóa từ Trung Quốc, trong khi xuất khẩu sang thị trường này chỉ đạt 199,6 tỷ euro. Thâm hụt thương mại lên tới 359,8 tỷ euro, tương đương gần 1 tỷ euro mỗi ngày.

EU cho rằng sự mất cân đối này, cùng những rào cản tiếp cận thị trường Trung Quốc, đang gây sức ép lên năng lực cạnh tranh và việc làm trong các ngành công nghiệp châu Âu.

Một nội dung khác là cam kết của Trung Quốc tiếp tục tạo thuận lợi cho thủ tục cấp phép xuất khẩu đất hiếm và nam châm vĩnh cửu, những nguyên liệu quan trọng đối với ngành ô tô, năng lượng tái tạo, điện tử và quốc phòng.

Việc cải thiện thủ tục có thể giúp doanh nghiệp châu Âu giảm rủi ro gián đoạn nguồn cung trong ngắn hạn. Tuy nhiên, Trung Quốc vẫn duy trì quyền kiểm soát xuất khẩu, nên sự phụ thuộc của EU vào nguồn cung nguyên liệu chiến lược từ nước này chưa thay đổi đáng kể.

Hai bên dự kiến tiếp tục tham vấn trong những tháng tới, với vòng đàm phán tiếp theo được lên kế hoạch vào tháng 3/2027.

Tác động đối với Việt Nam

Diễn biến trong quan hệ EU - Trung Quốc cũng đáng chú ý đối với Việt Nam - nền kinh tế có độ mở thương mại lớn và tham gia sâu vào chuỗi cung ứng khu vực.

Trong 5 tháng đầu năm 2026, thương mại Việt Nam - EU đạt khoảng 36 tỷ USD, trong đó xuất khẩu của Việt Nam đạt khoảng 26 tỷ USD, tăng 16,9% so với cùng kỳ. Việt Nam ghi nhận thặng dư thương mại khoảng 18,1 tỷ USD, theo số liệu hải quan.

Nếu EU tiếp tục tăng cường các biện pháp bảo vệ sản xuất trong nước, hoạt động phân bổ đơn hàng và lựa chọn địa điểm đầu tư của các tập đoàn quốc tế có thể thay đổi. Việt Nam có khả năng hưởng lợi khi doanh nghiệp châu Âu đa dạng hóa nguồn cung, đặc biệt trong những ngành đã có năng lực xuất khẩu.

Tuy nhiên, thỏa thuận về xe hybrid lần này với Trung Quốc chưa tạo ra thay đổi trực tiếp đối với hàng hóa Việt Nam. Xu hướng tăng cường phòng vệ thương mại cũng có thể khiến doanh nghiệp xuất khẩu phải đáp ứng yêu cầu nghiêm ngặt hơn về xuất xứ, nguồn gốc nguyên liệu và tỷ lệ giá trị gia tăng trong nước.