Sau thượng đỉnh tại Washington, Mỹ và Trung Quốc đạt một số tiến triển về nông sản.
Ngày 26/9, Nhà Trắng công bố thêm chi tiết về một thỏa thuận liên quan tới khoảng 30 tỷ USD giá trị hàng hóa. Theo đó, Trung Quốc sẽ mua ít nhất 17 tỷ USD nông sản Mỹ mỗi năm cho tới năm 2028, cộng thêm các cam kết mua đậu tương đã có từ trước.
Đổi lại, phía Mỹ cho biết sẽ giúp giải quyết tình trạng thiếu hụt một số loại đất hiếm quan trọng, cụ thể là yttri, scandi, neodymi và indi, những nguyên liệu cần thiết cho nam châm dùng trong xe điện, tua bin gió và nhiều thiết bị công nghệ cao khác.
Điều đáng chú ý là tuyên bố phía Trung Quốc công bố cùng thời điểm lại không hề nhắc tới đất hiếm, chỉ nói chung rằng hai bên nhất trí thúc đẩy thương mại nông sản.
Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer, người trực tiếp tham gia đàm phán, mô tả giai đoạn hiện tại là một thời kỳ giám sát tuân thủ, trong đó Mỹ sẽ theo dõi chặt chẽ việc Trung Quốc thực hiện các cam kết đã đưa ra, đặc biệt là về đậu tương và đất hiếm.
Ông cho biết thâm hụt thương mại hàng hóa hàng năm của Mỹ với Trung Quốc hiện đang trên đà đạt khoảng 140 tỷ USD, giảm đáng kể so với mức khoảng 300 tỷ USD khi ông Trump bắt đầu nhiệm kỳ hiện tại. Tuy nhiên, các mặt hàng bán dẫn tiên tiến cần giấy phép xuất khẩu đặc biệt vẫn đứng ngoài phạm vi của các cuộc đàm phán lần này, nghĩa là mặt trận công nghệ căng thẳng nhất giữa hai nước chưa hề được động tới.
Bộ trưởng Tài chính Mỹ Bessent thừa nhận rằng Trung Quốc đang đáp ứng đúng cam kết mua 25 triệu tấn đậu tương theo thỏa thuận trước đó, nhưng lại chậm trễ trong việc thực hiện cam kết mua thêm 17 tỷ USD các mặt hàng nông sản khác.
Giới chức Mỹ cũng cho biết lượng đất hiếm được giao thực tế đang thấp hơn kỳ vọng, một dấu hiệu nữa cho thấy khoảng cách giữa lời hứa và hành động vẫn còn đáng kể. Ngoài đậu tương, hoạt động mua ngô, lúa mì và lúa miến của Mỹ từ phía Trung Quốc vẫn ở mức hạn chế. Trong khi Bắc Kinh tiếp tục duy trì thuế trả đũa 10% với đậu tương và lúa miến Mỹ, khiến tổng mức thuế đánh vào đậu tương Mỹ lên tới 13%, cao hơn nhiều so với mức 3% áp dụng cho đậu tương Brazil.
Nhìn nhận tổng thể về thượng đỉnh, ông Jacob Shapiro, chuyên gia địa chính trị tại công ty tư vấn The Bespoke Group, cho rằng kết quả đạt được có phần khiêm tốn so với kỳ vọng ban đầu. Ông dự đoán quan hệ giữa hai nước sẽ tiếp tục cải thiện một cách từ từ trong thời gian ông Trump còn tại nhiệm, nhưng bày tỏ hoài nghi về việc liệu người kế nhiệm ông có duy trì hướng tiếp cận tương tự hay không.
Phản ứng của thị trường tài chính toàn cầu cũng khá dè dặt trước tin tức về thượng đỉnh Mỹ-Trung, phản ánh tâm lý chờ đợi bằng chứng cụ thể hơn là chỉ dựa vào những tuyên bố mang tính biểu tượng. Giới doanh nghiệp quốc tế, vốn cần sự ổn định để lập kế hoạch dài hạn, có thể sẽ phải tiếp tục sống chung với một môi trường chính sách còn nhiều biến động trong ít nhất vài tháng tới.
Với Việt Nam, việc Mỹ và Trung Quốc chỉ gia hạn đình chiến thêm hai tháng thay vì đạt thỏa thuận dài hạn kéo dài tình trạng bất định cho chuỗi cung ứng khu vực. Việc bán dẫn tiên tiến vẫn nằm ngoài đàm phán cũng đồng nghĩa áp lực kiểm soát xuất khẩu công nghệ trong khu vực khó sớm hạ nhiệt, đòi hỏi doanh nghiệp Việt Nam tiếp tục thận trọng theo dõi diễn biến.
