Tại Thượng đỉnh Mỹ - Trung, hai bên đã đạt được một số thỏa thuận mới, giúp thương mại toàn cầu bớt căng thẳng.
Ngày 24/9, Tổng thống Mỹ Donald Trump tiếp đón Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Washington trong một cuộc gặp thượng đỉnh được cả thế giới quan tâm. Đây là chuyến thăm Washington đầu tiên của ông Tập sau hơn một thập kỷ.
Hai nước nhất trí gia hạn thỏa thuận đình chiến thương mại thêm hai tháng, tới ngày 10/1/2027. Thỏa thuận hiện tại, vốn dự kiến hết hạn vào tháng 11/2026, đã giúp duy trì mức thuế thấp hơn so với giai đoạn căng thẳng thương mại trước đó. Việc gia hạn cho phép hai bên tiếp tục đàm phán về một khuôn khổ rộng hơn.
Tuy nhiên, các vấn đề lớn gồm thuế quan, mua hàng của Trung Quốc, nguồn cung đất hiếm và hạn chế công nghệ vẫn chưa được giải quyết.
Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết Trung Quốc đang thực hiện cam kết mua 25 triệu tấn đậu tương Mỹ nhưng vẫn chậm khoảng 17 tỷ USD so với các cam kết mua những mặt hàng nông sản khác. Washington cũng cho rằng lượng đất hiếm Trung Quốc cung cấp chưa đạt mức hai bên từng thống nhất.
Do đó, việc gia hạn hai tháng trước hết giúp tránh một đợt leo thang thuế quan mới trong ngắn hạn, nhưng chưa tạo ra một khuôn khổ thương mại dài hạn giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới.
AI là một trong những chủ đề được chú ý nhất tại cuộc gặp giữa 2 nhà lãnh đạo Mỹ và Trung Quốc, nhưng chưa có thông báo về một thỏa thuận quản trị AI giữa hai nước.
Ông Tập Cận Bình cho rằng Mỹ và Trung Quốc, với tư cách hai nước dẫn đầu về AI, có trách nhiệm quản lý quá trình phát triển công nghệ này và bảo đảm AI nằm dưới sự kiểm soát của con người.
Quan điểm của chính quyền Trump hiện thiên về hạn chế áp đặt thêm các rào cản quản lý trong nước, đồng thời tiếp tục duy trì các biện pháp kiểm soát xuất khẩu công nghệ đối với Trung Quốc. Reuters nhận định cạnh tranh ngày càng mạnh giữa hai nước trong lĩnh vực AI khiến khả năng đạt được một khuôn khổ quản trị chung còn hạn chế.
Trước thượng đỉnh, phía Mỹ từng đề xuất thiết lập một cơ chế thông báo giữa hai nước khi xảy ra sự cố AI có thể ảnh hưởng tới an ninh quốc gia. Tuy nhiên, đến cuối ngày 24/9, chưa có thông báo cho thấy hai nhà lãnh đạo đã đạt thỏa thuận về cơ chế này.
Sự hiện diện của nhiều lãnh đạo công nghệ Mỹ tại quốc yến, trong đó có đại diện Apple, Alphabet, OpenAI, Nvidia và Tesla, cũng phản ánh vị trí ngày càng lớn của công nghệ trong quan hệ Mỹ - Trung.
Sau ngày hội đàm đầu tiên, cả Mỹ và Trung Quốc đều nhấn mạnh nhu cầu duy trì quan hệ ổn định. Ông Tập cho biết hai bên đã đạt được nhận thức chung về một số vấn đề nhưng không công bố chi tiết. Ông Trump cũng mô tả cuộc gặp theo hướng tích cực.
Dù vậy, những vấn đề căn bản trong quan hệ hai nước vẫn chưa thay đổi đáng kể. Hai bên tiếp tục cạnh tranh về AI và các công nghệ chiến lược, khác biệt về an ninh khu vực, đồng thời chưa đạt được thỏa thuận dài hạn về thuế quan, đất hiếm và thương mại.
Một số nghị sĩ cho rằng Nhà Trắng vẫn cần duy trì sức ép với Bắc Kinh, đặc biệt trong các vấn đề liên quan đến Iran, thương mại và an ninh.
Những phản ứng này diễn ra trong bối cảnh cuộc bầu cử giữa kỳ của Mỹ chỉ còn chưa đầy 6 tuần. Trung Quốc tiếp tục là một chủ đề quan trọng trong tranh luận chính trị nội bộ Mỹ, trong đó cả Đảng Dân chủ và Đảng Cộng hòa đều duy trì quan điểm tương đối cứng rắn đối với Trung Quốc dù khác nhau về cách tiếp cận.
Mặc dù vậy, việc Mỹ và Trung Quốc gia hạn "đình chiến" thương mại thêm 2 tháng sẽ góp phần làm giảm bớt căng thẳng thương mại toàn cầu.
Đối với Việt Nam, việc Mỹ và Trung Quốc kéo dài "đình chiến" thương mại giúp giảm nguy cơ xuất hiện một đợt tăng thuế mới ngay lập tức, nhưng thời hạn chỉ hai tháng cho thấy môi trường thương mại khu vực vẫn còn nhiều bất định.
Mỹ và Trung Quốc đều là những đối tác thương mại lớn của Việt Nam, trong khi chuỗi cung ứng của ba nền kinh tế có mức độ liên kết cao. Những thay đổi về thuế quan, kiểm soát công nghệ, đất hiếm hoặc quy định xuất xứ giữa Mỹ và Trung Quốc có thể tác động tới doanh nghiệp Việt Nam thông qua chi phí đầu vào, hướng dịch chuyển đầu tư và dòng thương mại.
