Đối thoại trí tuệ nhân tạo (AI) mới cho thấy công nghệ đang trở thành một trục cạnh tranh và thương lượng ngày càng rõ trong quan hệ kinh tế Mỹ - Trung.
AI đang tiến gần hơn tới bàn đàm phán cấp cao nhất giữa Mỹ và Trung Quốc. Trước cuộc gặp giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Washington vào ngày 24/9/2026, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent và Phó Thủ tướng Trung Quốc Hà Lập Phong đã thống nhất thiết lập một cơ chế đối thoại chính thức về rủi ro AI. Nhà Trắng đã xác nhận ông Tập sẽ thăm Mỹ từ ngày 23 đến 25/9/2026.
Theo ông Bessent, cơ chế này trước mắt tập trung vào các sự cố AI có thể ảnh hưởng tới an ninh quốc gia, với một “đường dây sự cố” để hai bên liên lạc khi tình huống nghiêm trọng phát sinh. Hai nước dự kiến tiếp tục thảo luận tại Thâm Quyến trong khoảng hai tháng tới về những rủi ro như tác nhân AI mất kiểm soát hay việc công nghệ bị các chủ thể phi Nhà nước sử dụng cho tấn công mạng.
Chủ đề này dường như hẹp hơn nhiều so với kỳ vọng về một thỏa thuận điều tiết tốc độ phát triển AI. Tuy nhiên, chính cách tiếp cận tập trung vào quản lý sự cố có thể tạo khoảng trống hợp tác giữa lúc cạnh tranh công nghệ ngày càng sâu sắc.
Washington và Bắc Kinh đã đề cập khả năng hợp tác về các “hàng rào an toàn” cho AI trong cuộc gặp thượng đỉnh tại Bắc Kinh hồi tháng 5, nhưng khi đó chưa hình thành một cơ chế chính thức. Kiểm soát xuất khẩu chip cũng không phải nội dung trọng tâm của cuộc đàm phán, theo Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer.
Bốn tháng sau, hai bên vẫn không sẵn sàng nhượng bộ nhau ở mảng cốt lõi: năng lực tính toán. Mỹ tiếp tục áp dụng các biện pháp hạn chế đối với chip AI tiên tiến và thiết bị sản xuất bán dẫn xuất sang Trung Quốc, trong khi Bắc Kinh thúc đẩy mạnh hơn việc sử dụng công nghệ trong nước.
Điển hình, sau nhiều tháng ngăn cản, Mỹ đã cấp phép cho nhiều doanh nghiệp Trung Quốc mua H200 của Nvidia. Thế nhưng, hoạt động giao hàng tiếp tục bị đình trệ trong nhiều tháng do chính hạn chế từ phía chính phủ Trung Quốc. Bắc Kinh hiện khuyến khích doanh nghiệp hạn chế phụ thuộc vào chip Mỹ và phát triển hệ sinh thái bán dẫn nội địa.
Điển hình cho chiến lược tự chủ chip AI của Bắc Kinh thể hiện ở Alibaba. Ngày 22/9, tập đoàn này giới thiệu chip Zhenwu V900 do đơn vị T-Head phát triển tại hội nghị Apsara ở Hàng Châu, chỉ 2 ngày sau cuộc gặp thượng đỉnh.
Theo Alibaba, V900 có hiệu năng gấp ba lần thế hệ M890 và có thể kết nối thành cụm lên tới 500.000 chip để huấn luyện và vận hành các mô hình AI lớn. Chip này dự kiến được sản xuất hàng loạt và thương mại hóa trong quý I/2027. Tập đoàn cũng đặt mục tiêu nâng công suất trung tâm dữ liệu toàn cầu của Alibaba Cloud lên hơn 20 gigawatt vào năm 2032.
Quy mô đầu tư vào lĩnh vực này đang tăng nhanh. Alibaba từng cam kết dành 380 tỷ nhân dân tệ cho AI và hạ tầng đám mây trong 3 năm. Đến tháng 5/2026, công ty cho biết tổng đầu tư thực tế có thể vượt kế hoạch này. Riêng trong nửa đầu năm nay, Alibaba đã chi khoảng một nửa ngân sách dự kiến, trong bối cảnh nhu cầu dịch vụ điện toán AI tăng mạnh.
Dù vậy, các chuyên gia nhìn nhận điều này không đồng nghĩa Trung Quốc đã san bằng khoảng cách về phần cứng. Nvidia vẫn giữ lợi thế lớn về bộ xử lý và hệ sinh thái phần mềm CUDA, trong khi các nhà sản xuất Trung Quốc tiếp tục gặp giới hạn về năng lực cung ứng. Nhưng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Mỹ cũng đang tạo thêm động lực để Trung Quốc đầu tư vào sản phẩm thay thế nội địa.
Dù AI nổi lên nhanh chóng, chương trình nghị sự giữa ông Trump và ông Tập Cận Bình vẫn rộng hơn công nghệ. Thương mại, đất hiếm và các vấn đề địa chính trị tiếp tục hiện diện. Thỏa thuận đình chiến thương mại giữa hai nước hiện dự kiến hết hạn ngày 10/11/2026, trong khi quan chức Mỹ cho rằng dòng khoáng sản quan trọng từ Trung Quốc vẫn chưa đáp ứng đầy đủ những cam kết trước đó.
Với Việt Nam, mối quan hệ hợp tác về AI tạo ra cả cơ hội lẫn sức ép. Chiến lược quốc gia về AI của Việt Nam xác định dữ liệu, hạ tầng tính toán và năng lực làm chủ công nghệ là các trụ cột đến năm 2030. Việt Nam cũng đang nỗ lực phát triển hệ sinh thái bán dẫn trong nước và trung tâm dữ liệu đặt tại nội địa.
Trong bối cảnh hai hệ sinh thái công nghệ lớn có xu hướng phân tách, khả năng tiếp cận chip, điện toán đám mây và thị trường từ nhiều nguồn sẽ ngày càng quan trọng. Với nền kinh tế có quan hệ thương mại sâu rộng với cả Mỹ và Trung Quốc, những thay đổi trong kiểm soát xuất khẩu và tiêu chuẩn AI có thể tác động trực tiếp tới tốc độ ứng dụng công nghệ của doanh nghiệp Việt Nam.
