Xuất khẩu Trung Quốc tăng 25% trong tháng 8, đưa thặng dư thương mại lên 119 tỷ USD.
Động lực cho con số ấn tượng này là sức kéo ngày càng lớn của trí tuệ nhân tạo (AI) giữa bức tranh tương phản của tiêu dùng nội địa phục hồi chậm.
Số liệu Tổng cục Hải quan Trung Quốc công bố ngày 8/9 cho thấy xuất khẩu tính bằng USD tăng 25% so với cùng kỳ năm trước, đạt hơn 401 tỷ USD.
Theo khảo sát của Reuters, mức tăng này đúng với dự báo của giới phân tích và cao hơn đáng kể mức 23,9% ghi nhận trong tháng 7. Nhập khẩu tăng 28,2%, lên hơn 282 tỷ USD, thấp hơn dự báo tăng 30% nhưng vẫn nhanh hơn mức 27,5% của tháng trước.
Chênh lệch giữa hai dòng thương mại đưa thặng dư tháng 8 lên 119,09 tỷ USD, từ 112,5 tỷ USD trong tháng 7. Trong 8 tháng đầu năm nay, Trung Quốc đã tích lũy thặng dư 805,51 tỷ USD, cao hơn cùng kỳ năm ngoái và đang trên quỹ đạo tiếp tục vượt mốc 1.000 tỷ USD trong năm nay. Năm 2025, nước này từng ghi nhận mức thặng dư kỷ lục khoảng 1.200 tỷ USD.
Đằng sau mức tăng 25% không còn chủ yếu là câu chuyện quen thuộc về hàng tiêu dùng giá rẻ. Một phần ngày càng lớn đến từ công nghệ và các thiết bị phục vụ làn sóng đầu tư vào hạ tầng AI trên toàn cầu.
Trong 8 tháng đầu năm nay, giá trị xuất khẩu các sản phẩm công nghệ cao của Trung Quốc tăng 42,9%. Theo Financial Times, nhóm này hiện chiếm khoảng 29% tổng kim ngạch xuất khẩu nhưng đóng góp tới 54% mức tăng xuất khẩu từ đầu năm nay.
Riêng tháng 8, giá trị xuất khẩu chất bán dẫn tăng khoảng 130% so với cùng kỳ, còn thiết bị xử lý dữ liệu tự động tăng 76,5%. Đây là những nhóm hàng hưởng lợi trực tiếp từ việc các tập đoàn công nghệ, nhà cung cấp điện toán đám mây và trung tâm dữ liệu trên thế giới tiếp tục chi mạnh cho máy chủ và năng lực tính toán AI.
Tuy nhiên, Caixin cho biết giá trị xuất khẩu mạch tích hợp tăng 130% trong tháng 8 trong khi khối lượng giảm khoảng 8%, cho thấy giá bán cao hơn đóng góp đáng kể vào mức tăng danh nghĩa.
Các ngành sản xuất thế mạnh truyền thống vẫn đóng vai trò quan trọng. Reuters cho biết xuất khẩu ô tô trong 8 tháng đầu năm tăng hơn 50% cả về giá trị lẫn số lượng. Pin, pin mặt trời và các thiết bị liên quan tới chuyển dịch năng lượng cũng tiếp tục tìm được nhu cầu bên ngoài.
Đáng chú ý, thị trường Mỹ cũng tăng mạnh trở lại nhập khẩu từ Trung Quốc. Xuất khẩu của Trung Quốc sang Mỹ trong tháng 8 tăng 34,4% so với cùng kỳ, gấp đôi tốc độ của tháng 7. Thặng dư thương mại của Trung Quốc với Mỹ tăng lên 29,18 tỷ USD.
Một phần diễn biến này được giới phân tích lý giải bởi doanh nghiệp tranh thủ giao hàng trong bối cảnh chính sách thuế vẫn có thể thay đổi.
Bên cạnh Mỹ, các thị trường Đông Nam Á và Mỹ Latin tiếp tục giúp doanh nghiệp Trung Quốc phân tán đầu ra. AP ghi nhận xuất khẩu sang hai khu vực này tăng mạnh, qua đó giúp Trung Quốc giảm bớt tác động của các hàng rào thương mại tại những thị trường truyền thống.
Con số nhập khẩu tăng 28,2% có vẻ không phù hợp với nhận định kinh tế Trung Quốc đang thiếu sức cầu. Tuy nhiên, cơ cấu nhập khẩu giải thích phần lớn nghịch lý này.
Nhu cầu chip cho sản xuất thiết bị AI đang kéo mạnh nhập khẩu công nghệ. Riêng hàng hóa nhập từ Hàn Quốc, một trung tâm lớn của ngành bán dẫn, đạt kỷ lục 32,1 tỷ USD trong tháng 8, tăng 108% so với cùng kỳ và chiếm 11,4% tổng nhập khẩu của Trung Quốc. Giá hàng hóa cao hơn, đặc biệt với chất bán dẫn và năng lượng, cũng đẩy giá trị nhập khẩu tính bằng USD lên.
Ở chiều ngược lại, nhập khẩu dầu thô tính theo khối lượng giảm 23,4% so với cùng kỳ. Tổng giá trị nhập khẩu tháng 8 cũng thấp hơn tháng 7, từ khoảng 285,5 tỷ USD xuống 282,4 tỷ USD. Vì vậy, mức tăng 28,2% chưa đủ để kết luận nhu cầu rộng khắp trong nền kinh tế đang phục hồi mạnh.
Các chỉ báo nội địa củng cố nhận định này. Doanh số bán lẻ Trung Quốc trong tháng 7 chỉ tăng 0,6% so với cùng kỳ, thấp hơn dự báo 1,5%. Sản lượng công nghiệp tăng 4,5%, chậm lại từ mức 5,3% của tháng trước. Đầu tư tài sản cố định trong bảy tháng đầu năm giảm 6,7%, trong khi giá nhà mới tại các thành phố lớn tiếp tục đi xuống.
Số liệu lạm phát công bố ngày 9/9 cũng cho thấy sức ép cầu vẫn hạn chế. CPI tháng 8 tăng 0,8% so với cùng kỳ nhưng lạm phát lõi chỉ khoảng 1%. Phần lớn sức ép giá mới đến từ năng lượng và nguyên liệu hơn là sự bùng nổ của tiêu dùng hộ gia đình.
Điều đó khiến cấu trúc tăng trưởng của Trung Quốc tiếp tục mất cân đối. Xuất khẩu và một số ngành sản xuất công nghệ cao đang hoạt động mạnh, trong khi tiêu dùng, bất động sản và đầu tư trong nước chưa tạo được lực kéo tương ứng.
Dù dữ liệu xuất khẩu tháng 8 là điểm sáng của kinh tế Trung Quốc, vẫn còn những bài toán khác Bắc Kinh phải giải quyết. Công nghệ cao và AI đang giúp các nhà máy duy trì tăng trưởng trong lúc thị trường nội địa yếu, nhưng mô hình dựa quá nhiều vào nhu cầu bên ngoài sẽ ngày càng va chạm với chính sách công nghiệp và thương mại của Mỹ, EU cùng nhiều nền kinh tế khác.
Sức khỏe kinh tế Trung Quốc mang lại những hàm ý cho Việt Nam. Trong 8 tháng đầu năm 2026, Trung Quốc tiếp tục là nguồn nhập khẩu lớn nhất của Việt Nam với kim ngạch 161,9 tỷ USD. Đáng chú ý, 94,1% nhập khẩu của Việt Nam là tư liệu sản xuất, phản ánh nhu cầu rất lớn đối với máy móc, linh kiện và nguyên liệu phục vụ sản xuất.
Làn sóng xuất khẩu công nghệ và linh kiện từ Trung Quốc có thể hỗ trợ các nhà máy tại Việt Nam tiếp cận đầu vào nhanh hơn, nhất là điện tử và thiết bị AI. Tuy nhiên, dòng hàng Trung Quốc ngày càng lớn cũng tạo sức ép cạnh tranh lên doanh nghiệp trong nước và làm vấn đề xuất xứ, hàm lượng giá trị gia tăng tại Việt Nam trở nên quan trọng hơn khi các thị trường lớn tăng cường giám sát chuỗi cung ứng.
