Nền tảng để doanh nghiệp bứt phá

Đây là chia sẻ của ông Phan Đức Hiếu, đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội tại Diễn đàn “Doanh nhân tiên phong - Chính phủ kiến tạo trong kỷ nguyên mới” do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức chiều nay 11/10.

Theo ông Phan Đức Hiếu, nhìn lại chặng đường vừa qua, có thể thấy một khối lượng công việc khổng lồ mà Quốc hội đã thực hiện. Chỉ tính riêng kỳ họp tháng 5 vừa qua, số lượng luật và nghị quyết được thông qua đã lên tới hơn 80 văn bản – một con số chưa từng có trong lịch sử lập pháp Việt Nam.

“Chúng ta không đo lường chất lượng thể chế bằng số lượng văn bản, mà phải đo lường bằng kết quả triển khai trên thực tiễn”, ông Phan Đức Hiếu nhấn mạnh.

Vị chuyên gia này cho biết, điểm đổi mới rõ nét nhất chính là tốc độ. Lần đầu tiên, Quốc hội đã hoàn thiện và thông qua một Nghị quyết (Nghị quyết số 198/2025/QH15 của Quốc hội) về kinh tế tư nhân chỉ trong vòng 12 ngày đêm.

Để theo kịp hơi thở của đời sống kinh tế, Quốc hội hiện vận hành với 3 loại kỳ họp: Thứ nhất là kỳ họp thường kỳ; thứ hai là kỳ họp không thường lệ; và thứ ba là kỳ họp dành riêng cho đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách. Cách làm việc này đảm bảo rằng các rào cản pháp lý được xem xét và xử lý ngay khi phát sinh, thay vì phải chờ đợi các kỳ họp cố định hàng năm.

Đặc biệt, nguyên tắc “cuốn chiếu” đã thay thế tư duy cũ. Luật không còn đợi đến cuối kỳ họp mới “bấm nút” đồng loạt, dự án luật nào đạt chất lượng, tiếp thu đầy đủ ý kiến sẽ được thông qua ngay. Quan điểm chỉ đạo rất rõ ràng: Sớm ngày nào, tốt cho xã hội và doanh nghiệp ngày đó

Cũng theo ông Phan Đức Hiếu, một trong những bước đi táo bạo nhất của Quốc hội khóa này là việc ban hành các nghị quyết về cơ chế đặc thù để tháo gỡ các vướng mắc pháp lý tồn đọng.

Dẫn ví dụ về những dự án đầu tư gặp lỗi về quy trình giao đất trong quá khứ (đáng lẽ phải đấu giá nhưng lại giao đất trực tiếp), ông Phan Đức Hiếu cho hay, theo quy trình cũ, những dự án này buộc phải làm lại từ đầu, một điều gần như không thể khi công trình đã gần hoàn thiện.

Với tư duy hiện tại: “Sai đâu xử đó, đúng người đúng tội nhưng bản chất dự án không có tội”, Quốc hội đã cho phép áp dụng các cơ chế xử lý đặc thù. Nhờ đó, hàng nghìn dự án từng bị đình trệ lâu năm đã được khơi thông, đưa nguồn lực xã hội vào sản xuất kinh doanh thay vì để lãng phí.

Bên cạnh đó, Nghị quyết số 206/2025/QH15 của Quốc hội là một “vũ khí” pháp lý đặc biệt. Nó cho phép Chính phủ và Ủy ban Thường vụ Quốc hội dùng nghị quyết để sửa đổi, bãi bỏ ngay các điều kiện kinh doanh bất hợp lý tại các luật và nghị định mà không cần đợi quy trình sửa luật thông thường. Thực tế, chỉ trong một tháng, hàng nghìn điều kiện kinh doanh và giấy phép “con” đã được bãi bỏ. Cơ chế này sẽ tiếp tục kéo dài đến hết năm 2027, khẳng định quyết tâm tháo gỡ khó khăn "nhanh và toàn diện" của Nhà nước.

Cùng với vấn đề đã nêu, đi sâu vào nội dung, ông Phan Đức Hiếu chỉ ra hai thay đổi cốt lõi thể hiện rõ tinh thần kiến tạo, bao gồm:

Thứ nhất, minh bạch hóa việc chấp thuận chủ trương đầu tư. Trước đây, doanh nghiệp luôn hoang mang không biết dự án của mình có thuộc diện phải xin phép hay không. Luật Đầu tư sửa đổi đã thay đổi cách tiếp cận bằng phương pháp loại trừ: Chỉ những dự án nằm trong danh mục quy định mới phải chấp thuận chủ trương, còn lại sẽ được tự động triển khai. Nguyên tắc “một dự án chỉ chấp thuận một lần” cũng được áp dụng triệt để. Nếu một dự án đô thị đã được duyệt, các hạng mục bên trong như sân golf, khu vui chơi sẽ không phải xin phép lại từ đầu, giảm thiểu tối đa thủ tục hành chính.

Thứ hai, xóa vỡ toàn bộ tư duy cũ về quy hoạch bằng nguyên tắc “1+1”. Nỗi sợ lớn nhất của nhà đầu tư là sự chồng chéo giữa các loại quy hoạch. Luật Quy hoạch 2025 đưa ra giải pháp mang tính cách mạng: Tại thời điểm chấp thuận chủ trương, chỉ lấy một quy hoạch gần nhất làm căn cứ. Khi triển khai thiết kế cơ sở, cũng chỉ đối chiếu với một quy hoạch duy nhất (thường là quy hoạch đô thị hoặc nông thôn).

“Nếu có sự mâu thuẫn giữa hai quy hoạch, dự án sẽ không bị dừng lại. Cơ quan có thẩm quyền sẽ chọn một quy hoạch làm cơ sở để dự án chạy tiếp, trong khi quy hoạch còn lại sẽ được điều chỉnh song song. Đây là sự thay đổi căn bản: Thay vì bắt dự án đợi quy hoạch hoàn thiện, chúng ta cho phép quy hoạch hoàn thiện để phục vụ dự án”, ông Phan Đức Hiếu chia sẻ.

Cũng theo ông Phan Đức Hiếu, hướng tới giai đoạn 2025 - 2026, dự kiến sẽ có khoảng 45 dự án luật tiếp tục được sửa đổi hoặc thông qua. Do đó, cộng đồng doanh nghiệp không nên thờ ơ với quá trình làm luật. Tính tuân thủ hiện nay rất cao, do đó, doanh nghiệp cần bám sát để có ý kiến góp ý trực tiếp, đảm bảo luật khi ban hành sát với thực tiễn sản xuất kinh doanh.

Nhân ngày Doanh nhân Việt Nam 13/10, dành những lời tâm huyết cho doanh nghiệp, doanh nhân, ông Phan Đức Hiếu bày tỏ, với các doanh nghiệp lớn, hãy thể hiện vai trò “đàn anh”, tiên phong dẫn dắt, kết nối và hỗ trợ các doanh nghiệp nhỏ hơn trong chuỗi giá trị. Với các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs), học tập mô hình của Cộng hòa Liên bang Đức, nơi SMEs là xương sống của nền kinh tế.

“Dù còn nhiều khó khăn hàng ngày, doanh nghiệp Việt không được phép quên tính quản trị và các yếu tố phát triển bền vững. Đó chính là nền tảng để doanh nghiệp không chỉ tồn tại mà còn bứt phá mạnh mẽ trong bối cảnh những quyết sách thể chế đang rộng mở hơn bao giờ hết.

Giai đoạn 2025 - 2026 sẽ là thời điểm "vàng" để chứng kiến những thành quả của cải cách thể chế. Với sự đồng hành của Quốc hội trong vai trò kiến tạo, cộng đồng doanh nghiệp hoàn toàn có cơ sở để tự tin vào một chu kỳ phát triển mới, minh bạch và hiệu quả hơn”, ông Phan Đức Hiếu nhấn mạnh.