Kinh tế thế giới dựa quá nhiều vào một động lực?

Các báo cáo Triển vọng Kinh tế Thế giới (WEO) và Báo cáo Ổn định Tài chính Toàn cầu (GFSR) cùng phát đi một thông điệp: con số tổng thể có vẻ ổn định, nhưng đằng sau là sự phân hóa sâu sắc và dựa quá nhiều vào một động lực duy nhất.

Tăng trưởng giữ vững và phân hóa vì AI

WEO tháng 10, với chủ đề “Khả năng chống chịu dưới áp lực, những lựa chọn cấp bách”, dự báo kinh tế toàn cầu tăng trưởng 3,1% năm 2026, cao hơn mức 3% đưa ra hồi tháng 7 nhưng thấp hơn mức 3,5% của năm 2025. Năm 2027 giữ nguyên dự báo 3,4%.

Mỹ được dự báo tăng đều 2,3% trong cả hai năm. Eurozone chỉ đạt 1,1% do giá năng lượng cao kéo dài và niềm tin tiêu dùng yếu. Trung Quốc bị hạ dự báo xuống 4,5% năm nay và 4,0% năm sau, trong khi Ấn Độ được nâng lên 7,0% cho cả hai năm. Đây vẫn là nền kinh tế lớn tăng trưởng nhanh nhất.

Điểm đáng chú ý nhất nằm ở sự phân hóa. Nhóm thị trường mới nổi và đang phát triển, vốn dễ tổn thương trước giá dầu khí, sẽ giảm tốc từ 4,5% năm 2025 xuống 3,7% năm nay. Theo báo cáo, chỉ 32 quốc gia đóng góp tới 95% tăng trưởng toàn cầu.

IMF gọi đây là triển vọng “phân đôi”: một bên là các nền kinh tế nằm trong chuỗi cung ứng AI như Đài Loan (Trung Quốc), Hàn Quốc, hoặc hưởng lợi từ giá hàng hóa; bên kia là các nước nhập khẩu năng lượng không có chỗ đứng trong làn sóng AI. Các nước vùng Vịnh, kể cả Saudi Arabia, bị hạ dự báo mạnh do xung đột.

Kịch bản cơ sở của IMF giả định eo biển Hormuz mở lại vào tháng 3/2027 và các điều kiện vận tải trở về như trước chiến sự vào tháng 10/2027. Đây là giả định khá lạc quan nếu xét số vụ tấn công tàu tăng vọt trong tuần qua.

Trong bài phát biểu trước Hội đồng Thống đốc, bà Georgieva, Tổng Giám đốc IMF mô tả kinh tế thế giới đang bị kẹp giữa hai lực đối nghịch: lực cản từ cú sốc nguồn cung năng lượng và lực đẩy từ làn sóng đầu tư do AI dẫn dắt. Bà nhắc lại rằng tháng 10 năm ngoái, IMF dự báo tăng trưởng kinh tế toàn cầu năm 2026 ở mức 3,1%, và con số này đến nay vẫn giữ nguyên, bất chấp chiến sự, thuế quan và lãi suất cao. Thương mại, theo lời bà, đã tìm được đường vòng qua mọi rào cản.

Tại một sự kiện của Bretton Woods Committee, bà Georgieva nói thẳng rằng nền kinh tế giờ chỉ còn đứng trên một chân: trụ cột AI. Ở chiều tích cực, bà ước tính năng suất từ AI có thể bù đắp tới một điểm phần trăm GDP bị kéo lùi do già hóa dân số ở các nền kinh tế châu Á phát triển. Tăng trưởng nhờ AI có thể thêm 0,5 đến 1 điểm phần trăm. Trong khi các nền kinh tế châu Á mới nổi có thể được cộng thêm 0,2 đến 0,8 điểm.

Rủi ro lớn phía trước

Phần cảnh báo rủi ro đến từ GFSR, công bố ngày 13/10. IMF xác định ba cú sốc có thể thắt chặt điều kiện tài chính toàn cầu: một đợt điều chỉnh liên quan đến AI, lợi suất trái phiếu chính phủ tiếp tục tăng, và các sự cố an ninh mạng.

Phân tích 14 giao dịch công khai, nhóm chuyên gia IMF ghi nhận khoảng 300 tỷ USD vốn cổ phần và khoảng 650 tỷ USD vốn vay, gồm cả các phương tiện nằm ngoài bảng cân đối, để đổi lấy 1.400 tỷ USD cam kết doanh thu trong tương lai. Vòng tài trợ khép kín này đồng nghĩa nếu kỳ vọng doanh thu sụp đổ, khả năng trả nợ và dòng tiền tương lai có thể cùng lúc đổ vỡ.

Trong kịch bản tiêu cực của WEO, đầu tư AI sụt mạnh sẽ kéo theo giá tài sản lao dốc, làm giảm GDP toàn cầu 1,1% vào năm 2028, riêng Mỹ giảm 1,8%. Hệ thống ngân hàng vẫn vượt qua bài kiểm tra sức chịu đựng nghiêm ngặt, nhưng rủi ro đã dịch chuyển sang khu vực phi ngân hàng.

Tín dụng tư nhân đối mặt đòn bẩy cao hơn và áp lực thanh khoản ngày càng lớn, có thể bóp nghẹt nguồn cho vay khi xảy ra căng thẳng.

Về tài khóa, bà Georgieva phê phán các nền kinh tế phát triển đang lơ là vị thế ngân sách, trong khi các nước đang phát triển buộc phải thắt lưng buộc bụng. Ngay trong tuần họp, Chủ tịch ECB Christine Lagarde từ chối can thiệp vào khủng hoảng nợ của Pháp, nơi lợi suất 10 năm tiến sát 5%.

Là nước nhập khẩu năng lượng ròng, Việt Nam chịu sức ép từ giá dầu và cước vận tải. Nhưng với vai trò ngày càng lớn trong chuỗi lắp ráp điện tử, linh kiện bán dẫn, cùng làn sóng đầu tư trung tâm dữ liệu, Việt Nam cũng hưởng lợi từ cơn sốt AI.