Minh bạch cơ chế phát triển tổ hợp công nghiệp quy mô lớn

Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) vừa có văn bản trả lời Bộ Công Thương về việc xin ý kiến góp ý đối với Dự thảo hồ sơ “Đề án phát triển một số cụm liên kết ngành công nghiệp chuyên môn hóa và các tổ hợp công nghiệp quy mô lớn” (Dự thảo).

Theo VCCI, việc xây dựng Đề án là cần thiết, tạo định hướng thống nhất cho hai mô hình phát triển công nghiệp đã được đề cập trong nhiều văn kiện của Đảng và Nhà nước nhưng chưa đạt được kết quả như kỳ vọng.

VCCI đánh giá cao việc Dự thảo phân biệt cụm liên kết ngành với đặc trưng liên kết mạng lưới và tổ hợp công nghiệp với hệ thống sản xuất tích hợp; xác định vai trò của Nhà nước không phải tạo lập quan hệ liên kết bằng mệnh lệnh hành chính; đồng thời định hướng gắn ưu đãi đầu tư nước ngoài với cam kết phát triển nhà cung ứng trong nước.

Tuy nhiên, để hoàn thiện Đề án, VCCI đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục làm rõ cơ chế chính sách, bảo đảm môi trường kinh doanh minh bạch, bình đẳng và không phát sinh thêm rào cản hành chính đối với doanh nghiệp.

Một trong những vấn đề được VCCI lưu ý là cơ chế xem xét, phê duyệt tổ hợp công nghiệp. Dự thảo Báo cáo tổng hợp đề xuất xây dựng khung pháp lý về điều kiện, hồ sơ phát triển, cam kết của doanh nghiệp hạt nhân và thẩm quyền xem xét, phê duyệt tổ hợp. Đồng thời, mỗi tổ hợp cần có phương án hoặc đề án cụ thể trước khi được xem xét, quyết định.

Theo VCCI, nếu được cụ thể hóa theo hướng này, các dự án thành phần trong tổ hợp có thể phải thực hiện thêm thủ tục phê duyệt bên cạnh những thủ tục đầu tư, khu công nghiệp và khu kinh tế hiện hành.

Đáng chú ý, Dự thảo chưa làm rõ việc phê duyệt tổ hợp là điều kiện để các dự án thành phần được triển khai hay chỉ là căn cứ để Nhà nước tập trung nguồn lực hỗ trợ. Nếu không phân định rõ, cơ chế mới có thể làm gia tăng thủ tục và chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, khái niệm tổ hợp đã xuất hiện trong Luật Đường sắt, Luật Hóa chất, pháp luật về công nghiệp quốc phòng, an ninh và đang được đề xuất trong dự thảo Luật Công nghiệp trọng điểm. Tuy nhiên, Dự thảo chưa làm rõ mối quan hệ giữa khung chính sách mới với các quy định hiện hành.

Vì vậy, VCCI đề nghị khẳng định việc xác định danh mục tổ hợp ưu tiên và phê duyệt phương án tổ hợp, nếu có, chỉ nhằm làm căn cứ tập trung hỗ trợ, không phải điều kiện đầu tư, kinh doanh đối với các dự án thành phần. Đồng thời, cần làm rõ mối quan hệ giữa khung chính sách phát triển tổ hợp với các quy định pháp luật liên quan để tránh chồng chéo.

Một vấn đề khác được VCCI đề cập là nguy cơ phát sinh bất bình đẳng giữa doanh nghiệp hạt nhân và các nhà đầu tư khác trong tổ hợp.

Theo Dự thảo, các tổ hợp ưu tiên được xác định trên cơ sở những dự án hạt nhân hiện hữu của một số doanh nghiệp cụ thể. Doanh nghiệp hạt nhân có thể tham gia xác định các khâu còn thiếu, cơ hội đầu tư và được hưởng ưu đãi đầu tư hạ tầng. Đồng thời, doanh nghiệp này có trách nhiệm cung cấp thông tin về nhu cầu sản xuất, công nghệ, nhà cung ứng và kế hoạch đầu tư.

VCCI cho rằng, trong trường hợp doanh nghiệp hạt nhân vừa sở hữu hạ tầng dùng chung, vừa tham gia xác định các dự án thành phần, những nhà đầu tư độc lập có thể gặp bất lợi khi tiếp cận các hạ tầng thiết yếu như cảng, điện, khí và hệ thống xử lý chất thải.

Mặc dù dự thảo Báo cáo đã đề cập nguyên tắc công khai, minh bạch, tự nguyện, bình đẳng và tuân thủ pháp luật về cạnh tranh, các nguyên tắc này chưa được cụ thể hóa trong dự thảo Quyết định.

Ngoài ra, những thông tin doanh nghiệp hạt nhân phải cung cấp có thể chứa bí mật kinh doanh. Do đó, VCCI đề nghị bổ sung quy định bảo đảm việc tiếp cận hạ tầng dùng chung được thực hiện công khai, không phân biệt đối xử; đồng thời xác định rõ việc cung cấp thông tin là tự nguyện và thông tin được cung cấp phải được bảo mật.

Về nguyên nhân hạn chế trong phát triển các cụm liên kết ngành và tổ hợp công nghiệp, VCCI cho rằng Dự thảo cần đánh giá đầy đủ hơn các rào cản pháp lý, thủ tục và chi phí tuân thủ ảnh hưởng đến liên kết sản xuất.

Đối với việc xác định địa bàn và ngành nghề ưu tiên, dự thảo Đề án đang lựa chọn một số ngành, địa phương cụ thể để phát triển cụm liên kết công nghiệp chuyên môn hóa, như điện tử tại Bắc Ninh, Hải Phòng hay ô tô tại Hải Phòng, Đà Nẵng.

VCCI cho rằng, việc xác định địa bàn và ngành nghề ưu tiên có thể giúp định hướng phát triển công nghiệp, nhưng nếu phạm vi lựa chọn quá khép kín sẽ làm giảm động lực cạnh tranh và hạn chế cơ hội tiếp cận chính sách hỗ trợ của những địa phương, ngành nghề khác có tiềm năng.

Do đó, VCCI đề nghị cân nhắc xây dựng bộ tiêu chí mở về tích tụ công nghiệp, tạo điều kiện để các địa phương đáp ứng tiêu chí về quy mô và năng lực liên kết có cơ hội được công nhận là cụm liên kết ngành và tiếp cận cơ chế hỗ trợ phù hợp.