Giá lương thực toàn cầu leo thang: Cơ hội nào cho doanh nghiệp Việt?

Những chỉ báo đáng lo ngại

Từ việc giá gạo tại Indonesia lập đỉnh kỷ lục do nguy cơ hạn hán, giá bánh mì ở Ai Cập tăng vọt 25%, cho đến giá đường tại Ấn Độ chạm mốc cao nhất lịch sử vì lượng mưa sụt giảm, “cơn bão” lạm phát thực phẩm đang càn quét khắp các châu lục.

Giá lúa mì đã tăng hơn 30% trong những tháng đầu năm 2026, trong khi giá gạo tại các quốc gia xuất khẩu chủ chốt ở châu Á tăng 10-13%, bất chấp lượng tồn kho dồi dào. Giá phân bón đã hạ nhiệt so với mức đỉnh hồi đầu cuộc xung đột tại Iran, nhưng vẫn neo ở mức cao, tiếp tục gây áp lực lên chi phí sản xuất nông nghiệp.

Ông Maximo Torero, chuyên gia kinh tế trưởng tại Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO), cho biết: “Chúng ta sẽ thấy tác động lớn hơn vào cuối năm nay, đầu năm tới và có khả năng là trong suốt cả năm sau.”

Những người tiêu dùng nghèo nhất thế giới đang phải chịu ảnh hưởng nặng nề nhất khi giá lương thực tăng mạnh tại các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình ở khu vực Trung Đông, Bắc Phi và châu Á - nơi chi phí thực phẩm chiếm tỷ trọng lớn trong tổng chi tiêu của các hộ gia đình.

Theo báo cáo mới nhất từ Ngân hàng Thế giới (WB), trong quý III, giá lương thực tại 22% trong số 150 quốc gia được phân tích đã tăng nhanh hơn mức lạm phát chung - một sự gia tăng đáng lo ngại so với mức 14% của quý trước đó. Tình trạng này cho thấy các cú sốc nguồn cung đang dội trực tiếp vào rổ hàng hóa thiết yếu của người tiêu dùng trên toàn cầu, làm giảm khả năng chống chịu lạm phát của nhiều nền kinh tế.

Nhiều cú sốc nguồn cung

Các cuộc tấn công nhằm vào hạ tầng ngũ cốc tại Biển Đen đã làm gián đoạn hoạt động vận chuyển lúa mì, buộc những quốc gia nhập khẩu lớn như Ai Cập và Indonesia phải tìm kiếm nguồn cung thay thế. Trong khi đó, bất ổn an ninh tại Biển Đỏ khiến nhiều tàu hàng phải chuyển hướng, đi vòng qua châu Phi, kéo dài thời gian vận chuyển và đẩy chi phí logistics lên cao.

Căng thẳng địa chính trị liên quan đến Mỹ, Israel và Iran tiếp tục gây sức ép lên thị trường năng lượng, đẩy giá nhiên liệu tăng và làm gián đoạn hoạt động xuất khẩu phân bón qua eo biển Hormuz.

Chi phí đầu vào nông nghiệp vì thế gia tăng, trong khi hiện tượng El Nino gây khô hạn, ảnh hưởng tiêu cực đến sản lượng nông nghiệp tại Ấn Độ và Đông Nam Á. Sự cộng hưởng của các yếu tố này làm gia tăng rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng lương thực toàn cầu.

Ông Manish Tiwary, Chủ tịch kiêm Giám đốc điều hành Nestlé Ấn Độ (NEST.NS), nhận định: “Lạm phát gia tăng, đặc biệt là lạm phát giá thực phẩm, là một thực tế”. Ông đồng thời đề cập đến “một môi trường đầy thách thức”, một phần bắt nguồn từ chi phí hàng hóa leo thang.

Cơ hội nào cho Việt Nam?

Ông Alexander Karavaytsev, chuyên gia kinh tế cấp cao tại Hội đồng Ngũ cốc Quốc tế (International Grains Council) ở London, nhận định: “Trong vài tháng tới, có thể xuất hiện một làn sóng nhu cầu mới đáng kể khi các nhà nhập khẩu quay trở lại thị trường.”

Việt Nam có cơ hội phát huy vai trò như một “trụ đỡ” quan trọng của thị trường gạo thế giới. Đây là thời điểm vàng để các doanh nghiệp Việt ký kết các hợp đồng xuất khẩu dài hạn với khối lượng lớn, tận dụng những biến động chuỗi cung ứng để củng cố vị thế và gia tăng sức cạnh tranh cho hạt gạo trên thị trường quốc tế.

Trước áp lực cạnh tranh ở phân khúc gạo phổ thông 5% tấm, đợt khủng hoảng giá toàn cầu này là cú hích thúc đẩy Việt Nam gia tăng tỷ trọng các dòng gạo thơm cao cấp (ST24, ST25, DT8, Jasmine). Dòng sản phẩm chất lượng cao giúp giữ vững biên lợi nhuận tốt ngay cả khi mặt bằng giá gạo thô thế giới có biến động.

Theo nhiều chuyên gia, việc đẩy mạnh các dòng gạo thơm, gạo chất lượng cao, đáp ứng tiêu chuẩn an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc sẽ giúp doanh nghiệp Việt Nam nâng giá trị xuất khẩu, giảm phụ thuộc vào cạnh tranh giá.

Dù vậy, cần tránh tâm lý chạy theo giá trong ngắn hạn, bởi chi phí sản xuất tăng và những biến động bất lợi về thời tiết cũng có thể làm thu hẹp lợi nhuận của doanh nghiệp và người trồng lúa.