Tăng tốc số hóa dữ liệu đất đai là tạo nền tảng phát triển bền vững

Quá trình triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị cùng Kế hoạch hành động 100 ngày xử lý các điểm nghẽn chuyển đổi số được xem là chìa khóa để minh bạch hóa quản lý nhà nước về tài nguyên, môi trường. Tuy nhiên, khi đưa kế hoạch vào thực thi, thành phố phải đối mặt với nhiều rào cản hệ thống từ lịch sử quản lý đến kỹ thuật vận hành, đòi hỏi sự nhận diện chính xác và giải pháp tháo gỡ quyết liệt từ chính quyền cơ sở đến các sở, ngành chuyên môn.

Đột phá quy trình và tái cấu trúc hạ tầng kỹ thuật

Nhìn từ thực tế các địa phương, việc hiện đại hóa dữ liệu đất đai không đơn thuần là bài toán áp dụng phần mềm công nghệ. Những đợt sắp xếp, sáp nhập đơn vị hành chính nguyên trạng theo Nghị quyết số 1669/NQ-UBTVQH15 đã tạo ra áp lực khổng lồ lên hệ thống quản lý hồ sơ cũ.

Tại phường Dương Kinh, Ban Chỉ đạo số hóa dù đã hoàn thành xử lý bước đầu cho 2.477 thửa đất giao thông, thủy lợi, nhưng thách thức lớn hơn vẫn nằm ở hàng nghìn thửa đất ở và đất nông nghiệp của hộ gia đình, cá nhân. Áp lực này phản ánh sự phức tạp khi cán bộ địa phương phải đối mặt với tình trạng chồng chéo hồ sơ và biến động sử dụng đất liên tục qua các thời kỳ.

Tương tự, tại xã Hà Nam, địa phương được sáp nhập từ nhiều đơn vị hành chính cũ, bức tranh khó khăn còn hiện rõ nét hơn. Với tổng số 37.301 thửa đất theo sổ mục kê, trong đó có tới 23.548 thửa cần đăng ký lần đầu và 20.000 thửa đất nông nghiệp, áp lực rà soát đối với xã là vô cùng lớn. Mặc dù địa phương đã nỗ lực kê khai đạt 83,7% đơn đăng ký nông nghiệp, nhưng những vướng mắc phát sinh từ dữ liệu lịch sử vẫn là rào cản đáng ngại.

Việc kiểm tra các phương án dồn điền đổi thửa trước đây cho thấy nhiều hồ sơ không còn bản vẽ gốc hoặc thiếu xác nhận của cơ quan thẩm quyền, dẫn đến chênh lệch lớn giữa sổ mục kê và thực tế. Đáng chú ý, việc cấp giấy chứng nhận sau dồn đổi tại địa bàn xã Thanh Xuân cũ từng ghi nhận 1.095 giấy chứng nhận được cấp nhưng chỉ thu hồi được 325 giấy, thể hiện sự đứt gãy nghiêm trọng trong quản lý tài liệu. Sự cố lịch sử như việc cấp giấy chứng nhận sai đối tượng khi đứng tên cá nhân thay vì đại diện hộ gia đình theo Nghị quyết 03 cũng đang tạo ra nút thắt pháp lý nan giải tại nhiều địa phương như Kiến Hưng, Kiến Minh.

Bên cạnh bài toán về hồ sơ lịch sử, hệ thống phần mềm quản lý đất đai VBDLIS cũng đang bộc lộ những hạn chế kỹ thuật đáng kể. Dù được kỳ vọng là công cụ chủ lực, việc vận hành phần mềm lại thiếu tính đồng bộ giữa dữ liệu không gian và dữ liệu thuộc tính. Sự lệch pha giữa diện tích trên bản đồ và hồ sơ do việc trừ diện tích thu hồi dự án không đồng nhất khiến phần mềm thường xuyên phát sinh lỗi, chạy chậm vào giờ cao điểm.

Tại Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Vĩnh Thịnh, dù xử lý hàng nghìn hồ sơ trong nửa đầu năm, cán bộ vẫn gặp khó khăn khi khai thác thông tin công dân đã số hóa. Do cơ sở dữ liệu dùng chung chưa thông suốt, người dân đôi khi vẫn phải cung cấp lại giấy tờ, gây lãng phí thời gian và hạn chế hiệu quả của công tác cải cách hành chính.

Để giải quyết tận gốc các vướng mắc, Hải Phòng cần một lộ trình chuyển đổi đồng bộ, gắn liền với định hướng phát triển chính quyền số. Ở góc độ kỹ thuật, Sở Nông nghiệp và Môi trường cần phối hợp với đơn vị cung cấp phần mềm VBDLIS ưu tiên nâng cấp cấu hình máy chủ, bảo đảm băng thông đường truyền để xóa bỏ tình trạng nghẽn mạch dữ liệu.

Việc nhanh chóng ban hành bộ chỉ tiêu chuẩn hóa dữ liệu là yêu cầu cấp thiết nhằm thống nhất phương thức nhập liệu, bảo đảm sự khớp nối hoàn hảo giữa tọa độ không gian và thông tin thuộc tính, qua đó xử lý triệt để tình trạng chênh lệch diện tích do lịch sử để lại. Đồng thời, ngành chuyên môn cần thiết lập kênh hỗ trợ kỹ thuật trực tuyến 24/7 để tiếp nhận, xử lý tức thời các sự cố phát sinh tại cấp cơ sở.

Song hành với giải pháp kỹ thuật, việc linh hoạt hóa quy trình pháp lý đối với đất đai sau sáp nhập là yếu tố then chốt. Thành phố cần vận dụng tối đa các cơ chế đột phá của Luật Đất đai năm 2024 để ban hành khung hướng dẫn đặc thù cho những tồn tại về dồn điền đổi thửa, nhất là các thửa đất nông nghiệp không có hồ sơ gốc nhưng quá trình sử dụng đã ổn định, không tranh chấp.

Đối với các trường hợp cấp giấy chứng nhận sai đối tượng, thay vì áp dụng quy trình xử lý hành chính phức tạp, thành phố nên xây dựng cơ chế cấp đổi nhanh gắn với trách nhiệm xác minh của tổ công tác cấp xã. Giải pháp này vừa bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người dân, vừa giảm thiểu chi phí và thời gian đi lại.

Mặt khác, công tác quản trị hành chính cần được siết chặt theo mô hình "6 rõ" gồm rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ thời gian và rõ kết quả. Hoạt động của các đơn vị tư vấn chuyên nghiệp trong khâu kê khai tại các địa bàn trọng điểm phải được giám sát chặt chẽ, coi đây là khâu chuẩn hóa dữ liệu đầu vào cốt lõi trước khi tích hợp lên hệ thống chung. Quan trọng hơn cả, thành phố cần đẩy mạnh kết nối liên thông dữ liệu giữa các Trung tâm Phục vụ hành chính công với hệ thống cơ sở dữ liệu đất đai, thực hiện nghiêm mục tiêu không yêu cầu công dân cung cấp lại thông tin giấy tờ đã có trên hệ thống số.

Quyết tâm từ cơ sở và bài học chủ động vượt khó

Tại các địa bàn trọng điểm, tinh thần chủ động tháo gỡ khó khăn đang tạo ra những chuyển biến tích cực. Điển hình tại phường Thủy Nguyên, đơn vị nằm trong tốp 10 địa phương có khối lượng hồ sơ lớn nhất thành phố với 50.169 thửa đất cần số hóa. Khối lượng công việc này không chỉ phục vụ địa bàn hiện tại mà còn bao gồm phần việc chuyển tiếp từ dự án số hóa của 4 xã cũ triển khai trước năm 2025.

Địa bàn phường được thành lập trên cơ sở sáp nhập nhiều xã, trải qua hai lần sắp xếp đơn vị hành chính khiến quản lý đất đai biến động mạnh từ năm 2016 đến nay. Sự phát triển hạ tầng và thị trường bất động sản sôi động khiến nhiều thửa đất bị tách, chuyển nhượng qua nhiều chủ, gây khó khăn lớn cho việc xác định nguồn gốc.

Theo UBND phường Thủy Nguyên, địa phương đang thực hiện số hóa 50.169 thửa đất, thuộc tốp 10 xã, phường có khối lượng hồ sơ lớn trên địa bàn thành phố. Đến ngày 17/10, phường đã kê khai, đăng ký 29.919/50.169 thửa đất, đạt hơn 58,28%. Khối lượng lập bản mô tả ranh giới, mốc giới đạt 27.059/38.912 thửa, đạt gần 70%; công tác rà soát, làm sạch dữ liệu đạt gần 20.000 thửa, đạt hơn 40%. Riêng đăng ký đất đai lần đầu, địa phương đã hoàn thành 3.156 thửa, đạt 100%.

Những con số cho thấy khối lượng công việc đã triển khai đáng kể, song phần việc còn lại vẫn khá lớn. Phó Trưởng Phòng Xây dựng, nông nghiệp và môi trường phường Phạm Gia Bảo cho biết khó khăn lớn nhất là đất đai trên địa bàn biến động nhiều, nhất là từ năm 2016 trở lại đây.

Đặc biệt, quá trình đầu tư hạ tầng, phát triển đô thị, giao thông cùng thị trường bất động sản tại khu vực Thủy Nguyên sôi động khiến nhiều thửa đất bị cắt xén diện tích, chuyển nhượng, tách thửa qua nhiều lần, gây khó khăn trong xác định chủ sử dụng và đối chiếu hồ sơ. Một số người sử dụng đất đi làm xa, định cư ngoài địa bàn hoặc chưa liên hệ được để kê khai, ký hồ sơ.

Theo ông Nguyễn Văn Viển, Chủ tịch UBND phường, địa phương đã cụ thể hóa chỉ tiêu dựa trên khối lượng công việc còn lại, đồng thời phân công trực tiếp cho lãnh đạo UBND, các thành viên UBND phường cùng lãnh đạo phòng, đơn vị phụ trách đôn đốc tới từng tổ dân phố. Hằng tuần, UBND phường duy trì giao ban 5 ngày một lần để kịp thời chỉ đạo và tháo gỡ vướng mắc phát sinh. Riêng Phó Chủ tịch UBND phường phụ trách trực tiếp sẽ nghe báo cáo tiến độ vào cuối mỗi ngày làm việc.

Sự quyết tâm từ chính quyền địa phương cùng chiến lược gỡ vướng đồng bộ ở cấp thành phố đang tạo ra động lực lớn cho chiến dịch số hóa đất đai tại Hải Phòng. Khi những nghẽn mạch về dữ liệu lịch sử và hạ tầng kỹ thuật được khai thông, hệ thống cơ sở dữ liệu đất đai hoàn chỉnh sẽ trở thành điểm tựa vững chắc, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước và mở ra không gian phát triển mới cho thành phố Cảng.