An ninh năng lượng cho tăng trưởng bền vững

Đặc biệt, sự phát triển mạnh mẽ của kinh tế số, công nghiệp công nghệ cao và các trung tâm dữ liệu đang thúc đẩy gia tăng nhu cầu tiêu thụ điện. Nguồn năng lượng cung cấp là năng lượng sạch, 24/24 giờ và tin cậy. Độ ổn định của nguồn cung vì thế trở thành một yếu tố quan trọng đối với môi trường đầu tư và hoạt động của doanh nghiệp.

Yêu cầu mới của an ninh năng lượng

Tại hội thảo “An ninh năng lượng cho chuyển đổi xanh trong kỷ nguyên số” do tạp chí An ninh mạng tổ chức, TS Nguyễn Huy Hoạch - Thường trực Hội đồng Khoa học và Biên tập của Hiệp hội Năng lượng Việt Nam thông tin: Nền kinh tế phụ thuộc vào năng lượng ở mọi khâu như công nghiệp giao thông, nông nghiệp hiện đại, y tế, viễn thông, logistics… Với các ngành công nghệ cao như trung tâm dữ liệu, AI… điện năng trở thành lợi thế cạnh tranh.

Trên cơ sở đó, khái niệm cung cấp đủ năng lượng hiện nay được hiểu với nghĩa rộng hơn. Không chỉ đề cập đến sản lượng điện mà yêu cầu cao hơn: nguồn điện cần đến đúng nơi, đúng thời điểm với chất lượng và chi phí phù hợp.

“Thực tế đang đặt ra yêu cầu từ “có đủ năng lượng” sang đủ yêu cầu và đủ khả năng chống chịu. An ninh năng lượng trong giai đoạn phát triển mới cần bảo đảm đồng thời ba yếu tố: nguồn cung đủ, vận hành ổn định và chi phí hợp lý” - TS Nguyễn Huy Hoạch nhấn mạnh.

Trong khi yêu cầu năng lượng đặt ra ngày càng cao hơn thì các thách thức đối với an ninh năng lượng ngày càng phức tạp hơn. Chuyên gia Nguyễn Huy Hoạch chỉ rõ: Biến đổi khí hậu rất bất định đã vượt ra ngoài vấn đề môi trường và trở thành một biến số của an ninh năng lượng và ổn định kinh tế. Cùng với đó, chuỗi cung ứng và thị trường nhập khẩu năng lượng chịu ảnh hưởng của địa chính trị, giá năng lượng.

Đáng chú ý là những rủi ro từ an ninh mạng, dữ liệu và sự phụ thuộc vào công nghệ. Các hệ thống điều khiển, giám sát và điều độ vận hành điện có vai trò quan trọng đối với tính ổn định của toàn hệ thống.

Đánh giá về tác động của rủi ro mới nổi này, từ góc độ chuyên môn, Thượng tá Nguyễn Trung Hiếu - Phó Giám đốc Trung tâm An ninh mạng quốc gia, Cục An ninh mạng (Bộ Công an) nêu rõ: Cùng với quá trình chuyển đổi số, các hệ thống điện, dầu khí, điện mặt trời và điện gió ngày càng được mở rộng, ứng dụng công nghệ và kết nối với nhiều hệ thống khác. Những thay đổi này mang lại lợi ích trong quản lý, điều hành, nhưng cũng làm gia tăng nguy cơ mất an ninh mạng. Nếu hệ thống bị xâm nhập, hậu quả không chỉ dừng ở dữ liệu hay tài chính mà có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động sản xuất, điều khiển và cung cấp năng lượng.

Quản trị khả năng chống chịu

Trong bối cảnh bất định truyền thống và phi truyền thống ngày càng gia tăng, TS Nguyễn Huy Hoạch lưu ý, các rủi ro, thách thức này có thể tác động đồng thời, cộng hưởng và lan truyền giữa năng lượng với kinh tế xã hội. Một sự cố hay biến động địa chính trị trên thế giới có thể lan truyền dẫn đến thiếu nhiên liệu, tăng giá nhiên liệu. Qua đó tác động đến chi phí sản xuất, chi phí vận tải, giá hàng hóa, giảm sức cạnh tranh.

Những rủi ro, thách thức trên, theo chuyên gia năng lượng, không thể loại bỏ hoàn toàn. Song, chúng ta hoàn toàn có thể giảm mức độ tổn thương bằng cách chuẩn bị tốt hơn để đảm bảo an ninh năng lượng.

Cụ thể, nếu trước đây, an ninh năng lượng hướng đến bảo đảm đủ nguồn cung thì ở giai đoạn mới, an ninh năng lượng gắn với quản trị khả năng chống chịu hướng đến mục tiêu duy trì và phục hồi. Theo đó, một hệ thống an toàn không phải là không có sự cố xảy ra mà hệ thống có thể duy trì hoạt động thiết yếu và phục hồi nhanh.

Từ nhận định đó, chuyên gia đề cập đến 4 ưu tiên làm giảm mức độ tổn thương và tăng khả năng duy trì, ứng phó và phục hồi. Đó là, cần đa dạng hoá nguồn cung, không nên để hệ thống phụ thuộc quá mức vào một nguồn năng lượng, một thị trường, một nhà cung cấp hoặc một tuyến vận tải. Đồng thời, dự phòng và phục hồi không chỉ liên quan đến công suất mà tính đến cả nguồn nhiên liệu, thiết bị truyền tải, dữ liệu điều khiển, nhân lực.

Các ưu tiên tiếp theo là nâng cao hiệu quả năng lượng để mỗi đơn vị năng lượng tiết kiệm được là một nguồn lực của an ninh năng lượng; bảo vệ hạ tầng số và dữ liệu.