Mở rộng cao tốc Bắc - Nam phía Đông: Đề xuất phân loại tuyến để tối ưu nguồn lực đầu tư

Trong kịch bản GDP tăng trưởng hai con số và các kết cấu hạ tầng mới được hình thành, mật độ vận chuyển hàng hóa bình quân được dự báo tăng khoảng 9,4%, hành khách tăng khoảng 15,4%. Giai đoạn 2030–2050, lưu lượng giao thông trên các đoạn tuyến được dự báo tăng khoảng 55–90%.

Phân loại tuyến để tối ưu nguồn lực đầu tư

Trong khi đó, cao tốc Bắc – Nam phía Đông hiện dài khoảng 1.375 km, có quy mô từ 2 đến 4 làn xe. Do hạn chế nguồn lực trong giai đoạn đầu tư ban đầu, nhiều đoạn được xây dựng với quy mô 4 làn xe hạn chế, chưa có làn dừng khẩn cấp liên tục. Khi nhu cầu vận tải tăng, quy mô này được đánh giá tiềm ẩn nguy cơ ùn tắc và mất an toàn giao thông.

Trước thực tế đó, Chính phủ đã giao Bộ Xây dựng nghiên cứu phương án mở rộng toàn tuyến lên 6 làn xe theo quy hoạch.

Theo Bộ Xây dựng, phương án mở rộng cao tốc Bắc – Nam phía Đông gồm hai dự án thành phần ở khu vực phía Bắc và phía Nam. Tổng cộng 15 đoạn tuyến thuộc hai dự án có chiều dài 966 km, với tổng mức đầu tư sơ bộ 150.409 tỷ đồng. Các tuyến dự kiến được mở rộng đồng bộ lên quy mô 6 làn xe hoàn chỉnh, tốc độ thiết kế từ 100–120 km/h.

Theo phương án đề xuất, các đoạn tuyến được tổ chức thành hai dự án theo khu vực địa lý, đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP), loại hợp đồng BOT. Sau khi công trình hoàn thành, nhà đầu tư được thu phí trong thời gian quy định để hoàn vốn.

Từ góc độ doanh nghiệp, ông Hồ Minh Hoàng, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Đèo Cả cho rằng, việc đầu tư mở rộng cao tốc Bắc – Nam phía Đông cần lưu ý hai vấn đề lớn, trong đó có phương án huy động vốn phù hợp với đặc điểm từng đoạn tuyến.

Theo ông Hoàng, cần phân loại từng đoạn tuyến trên cơ sở dữ liệu thực tế. Nhiều tuyến cao tốc đã được đưa vào khai thác một thời gian, cơ quan quản lý đã có dữ liệu tương đối đầy đủ về lưu lượng và doanh thu. Vì vậy, cần xác định rõ những đoạn có lưu lượng và doanh thu tốt, có khả năng tự hoàn vốn để huy động tối đa nguồn lực tư nhân, thậm chí không cần Nhà nước tham gia vốn.

Đối với những đoạn có lưu lượng thấp hơn, Nhà nước cần tham gia một tỷ lệ phù hợp để bảo đảm tính khả thi của dự án. Đặc biệt, những đoạn liên quan đến các dự án BOT, PPP đã đầu tư trước đây cần được tính toán kỹ về tác động đến lưu lượng, doanh thu và phương án tài chính hiện hữu.

Nghiên cứu chỉ định thầu với gói thầu kết nối

Bên cạnh bài toán nguồn vốn, lãnh đạo Tập đoàn Đèo Cả nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm chất lượng và trách nhiệm lâu dài đối với công trình. Theo đó, mở rộng cao tốc Bắc – Nam không đơn thuần là triển khai thêm một gói thầu xây lắp mới, bởi phần mở rộng sẽ kết nối trực tiếp với công trình đang khai thác, liên quan đến kết cấu, bảo hành, bảo trì, tổ chức giao thông và trách nhiệm về chất lượng trong dài hạn.

Nghị định 349/2026/NĐ-CP vừa được ban hành cũng quy định cho phép chỉ định thầu đối với các gói thầu cần thực hiện ngay để bảo đảm kết nối, đồng bộ giữa các công trình thuộc dự án, đáp ứng yêu cầu quản lý, khai thác và vận hành đồng bộ, liên tục.

Đề cập đến việc vận dụng cơ chế này trong quá trình mở rộng cao tốc Bắc – Nam, lãnh đạo doanh nghiệp nêu quan điểm: "Trên cơ sở đó, việc triển khai mở rộng cao tốc Bắc - Nam cần nghiên cứu vận dụng cơ chế này đối với những đoạn, những gói thực sự cần tính liên tục và đồng bộ, trên cơ sở lựa chọn nhà thầu đã chứng minh được năng lực, kiểm soát chặt giá thành, chất lượng và trách nhiệm. Nếu thực hiện được như vậy sẽ vừa đẩy nhanh tiến độ, vừa tránh chia cắt trách nhiệm giữa công trình cũ và phần mở rộng mới".