Cân nhắc nguyên tắc chuyển tiếp độc lập cho pháp nhân thương mại

Tiếp tục Chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, tại phiên họp sáng nay 27/10, Quốc hội tiến hành thảo luận ở hội trường về dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) và dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về việc thi hành Bộ luật Hình sự (sửa đổi).

Tham gia thảo luận tại phiên họp, bày tỏ sự đồng thuận với Báo cáo giải trình, tiếp thu ngày 26/10 của Bộ Công an, song đại biểu Thạch Phước Bình, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Vĩnh Long nhấn mạnh sự cần thiết phải làm rõ các quy định chuyển tiếp để nghị quyết khi ban hành có thể thi hành ngay từ ngày 01/3/2027 mà không phát sinh vướng mắc.

Theo đại biểu, dự thảo lần này có những điều chỉnh đáng kể về chính sách hình sự đối với pháp nhân thương mại. Đối với các vụ án đã khởi tố, đang điều tra, truy tố hoặc xét xử trước ngày 01/3/2027, nếu luật mới làm thay đổi phạm vi chịu trách nhiệm, điều kiện chịu trách nhiệm hoặc giảm nhẹ hình phạt thì phải áp dụng nhất quán nguyên tắc có lợi cho pháp nhân. Ngược lại, những quy định mới mở rộng trách nhiệm hoặc bất lợi hơn thì tuyệt đối không áp dụng đối với hành vi xảy ra trước thời điểm luật có hiệu lực.

“Trong một vụ án, trách nhiệm của cá nhân và pháp nhân có liên quan nhưng không đồng nhất. Có trường hợp cá nhân vẫn chịu trách nhiệm hình sự nhưng căn cứ xử lý pháp nhân theo luật mới đã thay đổi, hoặc chính sách hình phạt với pháp nhân được điều chỉnh nhẹ hơn. Do đó, nghị quyết cần quy định rõ việc rà soát độc lập trách nhiệm của pháp nhân thương mại, không mặc nhiên xử lý pháp nhân theo kết quả xử lý đối với cá nhân”, đại biểu Thạch Phước Bình kiến nghị.

Bên cạnh đó, đại biểu cũng đề nghị làm rõ nguyên tắc áp dụng pháp luật đối với các hành vi vi phạm kéo dài hoặc liên tục qua thời điểm ngày 01/3/2027 (như chiếm giữ, sử dụng trái phép tài sản hoặc vi phạm nghĩa vụ liên tục). Tránh để tình trạng cơ quan tiến hành tố tụng phải lúng túng tự lựa chọn thời điểm áp dụng luật.

Đối với các tội phạm phụ thuộc vào pháp luật chuyên ngành (đất đai, thuế, chứng khoán, ngân hàng, đấu thầu...), đại biểu cho rằng, nếu luật chuyên ngành thay đổi theo hướng bãi bỏ điều cấm hoặc thu hẹp phạm vi vi phạm, đề nghị áp dụng nguyên tắc có lợi cho người thực hiện hành vi để đảm bảo tính thống nhất trên toàn quốc.

Tham gia thảo luận, bày tỏ quan tâm đến quy định tại Điều 190 (Tội vi phạm quy định về tài sản mã hóa và thị trường tài sản mã hóa), đặc biệt là quy định tại điểm d, khoản 1 về hành vi tổ chức, thực hiện hoặc làm trung gian cho giao dịch tài sản mã hóa để thực hiện hành vi trái pháp luật, đại biểu Nguyễn Ngọc Việt, Đoàn đại biểu Quốc hội TP Hà Nội cho rằng, ranh giới pháp lý tại điều khoản này hiện còn quá rộng và mơ hồ.

Theo đại biểu, trong bối cảnh Việt Nam đang thí điểm thị trường tài sản mã hóa, các đơn vị trung gian cung cấp nền tảng công nghệ rất khó để nhận biết được mục đích phi pháp của người dùng trong mọi giao dịch.

“Nguồn thu lợi hay hậu quả thiệt hại không thể thay thế cho yếu tố lỗi chủ quan của tội phạm. Nếu ranh giới này không rõ ràng, các doanh nghiệp vận hành nền tảng hợp pháp vì e ngại rủi ro hình sự sẽ tự phòng vệ bằng cách từ chối cả các giao dịch hợp pháp, làm triệt tiêu cơ hội phát triển và suy giảm hiệu quả của cơ chế thí điểm minh bạch”, đại biểu chia sẻ.

Bên cạnh đó, viện dẫn tinh thần Nghị quyết số 68-NQ/TW về việc phân định rạch ròi giữa trách nhiệm hình sự với trách nhiệm hành chính, dân sự trong các quan hệ kinh tế, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo chỉnh lý cụ thể điểm d khoản 1 Điều 190 theo hướng, xác định rõ yếu tố lỗi cố ý, mô tả chính xác hành vi bị cấm và loại trừ rõ ràng trách nhiệm của các đơn vị trung gian hoạt động hợp pháp trong khuôn khổ thí điểm. Nếu chưa thể làm rõ ngay ranh giới này, đề nghị tạm thời chưa quy định điểm d, bởi các hành vi vi phạm nghiêm trọng bản chất đã có thể bị xử lý bằng các tội danh tương ứng khác trong Bộ luật Hình sự.