Một luật sửa 4 luật ngành Công Thương: Gỡ thực chất các điểm nghẽn

Trước những góp ý của đại biểu Quốc hội, giải trình, tiếp thu dự án sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tại phiên họp sáng 28/10, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng đã làm rõ 6 nhóm vấn đề lớn được các đại biểu đặc biệt quan tâm.

Theo đó, liên quan đến đề xuất bãi bỏ các quy định về hợp đồng và chế tài thương mại (khoản 11 Điều 1 dự thảo). Bộ trưởng cho biết, quy định này nhằm khắc phục triệt để tình trạng chồng chéo kéo dài với Bộ luật Dân sự, giảm chi phí tuân thủ cho người dân và doanh nghiệp. Đây cũng là bước đi cụ thể hóa chủ trương của Bộ Chính trị về việc mở rộng không gian giao dịch tư, hạn chế sự can thiệp hành chính của Nhà nước.

Về khả năng áp dụng ngay, theo Bộ trưởng, dù việc chuyển sang Bộ luật Dân sự tạo dư địa thông thoáng hơn cho đầu tư, nhưng thực tế cần một lộ trình để thị trường “thẩm thấu”. Cơ quan soạn thảo đã thiết kế điều khoản chuyển tiếp đối chiếu với Điều 688 Bộ luật Dân sự nhằm bảo đảm tính đồng bộ.

“Thời gian tới, Bộ Công Thương sẽ đẩy mạnh công tác truyền thông, hướng dẫn để cộng đồng doanh nghiệp nắm bắt và thích ứng thông suốt”, Bộ trưởng cho biết.

Về độc quyền nhà nước, dự thảo luật quy định theo hướng thu hẹp phạm vi, có thời hạn và công khai minh bạch danh mục trên Cổng thông tin quốc gia. Riêng đối với lĩnh vực an ninh, quốc phòng, Bộ trưởng khẳng định, đây là danh mục bí mật nhà nước theo quy định hiện hành từ năm 2017, do Bộ trưởng Bộ Công an và Bộ trưởng Bộ Quốc phòng trực tiếp quyết định, vì vậy nguyên tắc bảo mật bắt buộc không được công bố công khai.

Đối với lĩnh vực xúc tiến thương mại, theo Bộ trưởng, Chính phủ đề xuất duy trì hạn mức trần khuyến mại (sửa đổi các Điều 92, 96, 100 Luật Thương mại) nhằm bảo đảm môi trường cạnh tranh lành mạnh, tránh việc các “ông lớn” triệt tiêu các doanh nghiệp nhỏ và vừa, đồng thời vẫn cho phép linh hoạt trong các đợt khuyến mại tập trung.

Riêng vấn đề phiếu mua hàng (voucher), Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng cho biết, do tính chất pháp lý phức tạp và đa dạng, cơ quan soạn thảo tiếp thu kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và sẽ tiếp tục đánh giá tác động kỹ lưỡng trước khi luật hóa.

Một trong những điểm đột phá tại dự thảo Luật Cạnh tranh (sửa đổi) là việc hoàn thiện tiêu chí xác định vị trí thống lĩnh thị trường trên môi trường số (Điều 24, Điều 26), Bộ trưởng cho biết, tiếp thu ý kiến đại biểu, dự thảo bổ sung quy định: Doanh nghiệp có thị phần từ 10% trở lên, nếu sở hữu sức mạnh thị trường đáng kể thì vẫn được xác định là có vị trí thống lĩnh.

Lý giải về ngưỡng định lượng 10%, Bộ trưởng cho hay, con số này được đúc rút từ kinh nghiệm lập pháp của các nền kinh tế phát triển như EU, Vương quốc Anh và Hàn Quốc. Trong kinh tế số, nhiều nền tảng dù thị phần cơ học không lớn nhưng nắm giữ dữ liệu người dùng khổng lồ, hiệu ứng mạng lưới, chi phí chuyển đổi cao và sở hữu cả một hệ sinh thái khép kín. Sức mạnh công nghệ này thừa sức chi phối và ngăn cản đối thủ gia nhập thị trường…

Giải trình về công tác quản lý ngoại thương (sửa đổi Điều 34, Điều 35 Luật Quản lý ngoại thương), Bộ trưởng khẳng định, định hướng chuyển dịch mạnh mẽ Bộ Công Thương chỉ giữ vai trò quản lý nhà nước thống nhất, ban hành tiêu chuẩn, quy chuẩn, quy trình và vận hành hệ thống cấp chứng nhận xuất xứ hàng hóa điện tử tập trung (hệ thống EcoSys).

Thẩm quyền cấp và kiểm tra, xác minh C/O trực tiếp sẽ được phân cấp hoàn toàn cho UBND cấp tỉnh thực hiện, đi liền với cơ chế hậu kiểm chặt chẽ từ Trung ương. Đồng thời, dự thảo sửa đổi Điều 44 theo hướng bãi bỏ các thủ tục xin phép rườm rà. Việc cấp phép ngoại lệ đối với hàng hóa tạm ngừng xuất nhập khẩu được trao quyền chủ động cho địa phương, cắt giảm tối đa các khâu xin ý kiến bộ, ngành.

Liên quan đến hoạt động tạm nhập, tái xuất phục vụ các mục đích chính đáng như đo kiểm, thi đấu, biểu diễn nghệ thuật hay khám chữa bệnh nhân đạo, Bộ trưởng cho biết, thực tiễn phát sinh rất đa dạng nên luật sẽ giao Chính phủ quy định chi tiết để bảo đảm độ linh hoạt, tránh bỏ sót.

Về Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, theo Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng, khoản 1 Điều 4 (sửa đổi khoản 2 Điều 17) đã bổ sung quy định mang tính bước ngoặt, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ bắt buộc phải có phương thức để người tiêu dùng chủ động đồng ý hoặc từ chối cung cấp dữ liệu cá nhân theo từng mục đích riêng biệt; nghiêm cấm hành vi ép buộc người dùng phải “chấp thuận gộp tất cả”.

Về cơ chế hỗ trợ thương lượng khi phát sinh tranh chấp (Điều 56, 57 và 77), Bộ trưởng giải trình, thẩm quyền được phân định rạch ròi theo cấp hành chính: Tranh chấp trong phạm vi một xã do UBND cấp xã giải quyết; tranh chấp liên xã do UBND cấp tỉnh phụ trách; và tranh chấp liên tỉnh thuộc trách nhiệm của các bộ chuyên ngành, trong đó có Bộ Công Thương. Bộ Công Thương hiện cũng đã đưa vào vận hành tổng đài tiếp nhận thông tin và phát triển các nền tảng số để người dân thực hiện khiếu nại trực tuyến thuận tiện mà không cần phải đi lại.

“Việc sửa đổi 4 đạo luật lần này quán triệt sâu sắc 3 mục tiêu chiến lược: Thứ nhất, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền triệt để cho chính quyền địa phương đi đối với công cụ kiểm soát hậu kiểm; Thứ hai, cắt giảm tối đa thủ tục hành chính và chi phí tuân thủ cho người dân, doanh nghiệp; Thứ ba, tháo gỡ thực chất các điểm nghẽn thể chế, khơi thông hoạt động sản xuất kinh doanh nhưng vẫn bảo đảm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng.

Cơ quan chủ trì soạn thảo cam kết sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các cơ quan thẩm tra của Quốc hội, nghiêm túc tiếp thu toàn diện các ý kiến đóng góp để hoàn thiện dự thảo luật với chất lượng cao nhất trình Quốc hội xem xét, thông qua”, Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng khẳng định.