Bị mạo danh thành lập doanh nghiệp: Cần giải pháp tận gốc

Như Diễn đàn Doanh nghiệp đã liên tục thông tin, thời gian qua, tình trạng nhiều trường hợp phản ánh bỗng dưng trở thành người đại diện theo pháp luật của một doanh nghiệp mà bản thân chưa từng thành lập, điều hành, thậm chí không biết đến sự tồn tại của doanh nghiệp đó.

Đáng lo ngại hơn, khi doanh nghiệp phát sinh vướng mắc về thuế, người bị sử dụng thông tin có thể phải đối diện với nhiều hệ luỵ pháp lý phát sinh dù khẳng định mình không liên quan.

Về nội dung này, Cục Thuế (Bộ Tài chính) cũng cho biết, cơ quan thuế đã tiếp nhận khoảng 4.000 trường hợp phản ánh bị sử dụng trái phép thông tin cá nhân để đăng ký thành lập doanh nghiệp, hộ kinh doanh.

Trước tình hình trên, Bộ Tài chính đang lấy ý kiến dự thảo nghị quyết của Chính phủ về chính sách đặc thù tháo gỡ khó khăn cho người nộp thuế. Một nội dung đáng chú ý là đề xuất tạm thời chưa áp dụng biện pháp tạm hoãn xuất cảnh đối với cá nhân bị sử dụng thông tin để đăng ký kinh doanh, thành lập doanh nghiệp, hợp tác xã và các chủ thể thuộc phạm vi điều chỉnh của dự thảo.

Theo đề xuất, cá nhân phải có văn bản đề nghị cơ quan đăng ký kinh doanh hoặc cơ quan thuế, tùy trường hợp, và cơ quan công an xử lý việc bị giả mạo thông tin. Đồng thời, cơ quan công an phải có văn bản xác nhận đã tiếp nhận phản ánh, đang giải quyết vụ việc và gửi đến các cơ quan liên quan.

Dự kiến, nghị quyết được trình Chính phủ xem xét, ban hành trước ngày 15/12/2026 và áp dụng đến hết ngày 30/6/2028.

Đề xuất này xuất phát từ một vướng mắc trong thực tiễn quản lý. Khi người dân phản ánh bị mạo danh, cơ quan thuế chưa có đủ cơ sở pháp lý để lập tức xác định thông tin đăng ký là giả mạo. Trong thời gian chờ xác minh, dữ liệu đăng ký kinh doanh và quản lý thuế vẫn có thể ghi nhận người phản ánh ở vị trí liên quan đến nghĩa vụ của doanh nghiệp.

Khoảng thời gian từ khi người dân phát hiện dấu hiệu bị mạo danh đến khi cơ quan có thẩm quyền đưa ra kết luận có thể kéo dài. Nếu không có cơ chế xử lý phù hợp, những bất lợi phát sinh từ thông tin đăng ký chưa được điều chỉnh có nguy cơ tiếp tục ảnh hưởng đến quyền lợi của người phản ánh.

Đối với người thường xuyên đi công tác nước ngoài, việc bị tạm hoãn xuất cảnh có thể tác động trực tiếp đến công việc, hoạt động kinh doanh và những cam kết đã ký kết. Ngay cả khi sau đó được xác định không liên quan đến doanh nghiệp, những cơ hội bị bỏ lỡ hoặc chi phí phát sinh cũng không dễ dàng khắc phục.

Trong bối cảnh ấy, việc nghiên cứu cơ chế tạm thời chưa áp dụng biện pháp tạm hoãn xuất cảnh là cần thiết. Đề xuất cho phép cơ quan thuế xem xét tình trạng của người phản ánh trên cơ sở văn bản xác nhận vụ việc đang được cơ quan công an giải quyết, thay vì phải chờ kết luận cuối cùng về hành vi giả mạo.

Tuy nhiên, việc tiếp nhận phản ánh và việc xác định có hành vi giả mạo là hai giai đoạn pháp lý khác nhau. Văn bản xác nhận đã tiếp nhận, đang giải quyết vụ việc chưa phải kết luận người phản ánh thực sự bị mạo danh. Vì vậy, cơ chế tạm thời cần có điều kiện áp dụng rõ ràng, bảo đảm quyền lợi của người phản ánh nhưng không tạo kẽ hở để né tránh nghĩa vụ thuế.

Mặt khác, việc chưa áp dụng biện pháp tạm hoãn xuất cảnh mới chỉ giải quyết một phần hệ lụy. Người dân vẫn có thể bị ghi nhận trong hồ sơ đăng ký doanh nghiệp và dữ liệu quản lý thuế, trong khi những giao dịch hoặc nghĩa vụ liên quan đến doanh nghiệp chưa được làm rõ.

Do đó, cùng với giải pháp trước mắt, cần xử lý tận gốc nguy cơ mạo danh ngay từ khâu đăng ký kinh doanh.

Thẳng thắn nhìn nhận, những năm qua, việc đơn giản hóa thủ tục thành lập doanh nghiệp đã góp phần cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh. Tuy nhiên, sự thuận tiện của thủ tục phải đi cùng khả năng kiểm soát tính xác thực của thông tin, nhất là đối với người đại diện theo pháp luật và những cá nhân được ghi nhận trong hồ sơ đăng ký.

Cải cách hành chính không đồng nghĩa với việc xem nhẹ yêu cầu bảo đảm tính chính xác của dữ liệu. Khi thủ tục được thực hiện ngày càng nhiều trên môi trường điện tử, cơ chế xác thực danh tính và cảnh báo nguy cơ sử dụng trái phép thông tin cá nhân càng cần được hoàn thiện.

Một giải pháp đáng nghiên cứu là thiết lập phương thức thông báo cho cá nhân khi thông tin định danh của họ được sử dụng để đăng ký thành lập doanh nghiệp hoặc thay đổi người đại diện theo pháp luật. Việc kết nối, đối chiếu dữ liệu với các cơ sở thông tin có thẩm quyền cũng cần được thực hiện phù hợp, bảo đảm an toàn dữ liệu cá nhân và không làm phát sinh thêm thủ tục cho doanh nghiệp chân chính.

Đồng thời, cần có đầu mối tiếp nhận, xử lý thống nhất đối với những trường hợp phản ánh bị mạo danh. Người dân không nên phải liên tục cung cấp cùng một bộ hồ sơ cho nhiều cơ quan, trong khi việc xác minh có thể được phối hợp, trao đổi theo chức năng và thẩm quyền.

Đặc biệt, sau khi có kết luận về việc giả mạo hồ sơ đăng ký doanh nghiệp, việc xử lý không nên chỉ dừng ở khâu đăng ký kinh doanh mà cần đồng thời rà soát, điều chỉnh thông tin quản lý thuế và giải quyết những hệ lụy pháp lý liên quan.

Điều quan trọng là người bị mạo danh sớm được trả lại sự yên ổn, thay vì tiếp tục phải đi lại, giải trình vì một doanh nghiệp mà họ chưa từng thành lập hay điều hành.