Gắn chuyển đổi số tài chính với quản trị rủi ro

Vấn đề quan trọng hiện nay trong chuyển đổi số tài chính ngân hàng không chỉ là đổi mới nhanh hơn mà cần đổi mới một cách an toàn gắn với quản trị rủi ro, nâng cao khả năng chống chịu.

Những chuyển dịch quan trọng

Tại Diễn đàn Kinh tế Việt - Anh 2026, TS Nguyễn Thị Hồng Thuý - Phó Hiệu trưởng trường Đại học Kinh tế (Đại học Quốc gia Hà Nội) nhấn mạnh: Công nghệ hiện đại đang thay đổi căn bản cách các dịch vụ tài chính được thiết kế, cung cấp và giám sát. Tuy nhiên, đổi mới tài chính cũng đặt ra những thách thức mới đối với sự ổn định của hệ thống liên quan đến các rủi ro về an ninh mạng, dữ liệu, mô hình AI, sự phụ thuộc vào nhà cung cấp công nghệ bên thứ ba, tài sản số và khả năng lan truyền của các cú sốc…

Công nghệ, ổn định tài chính và khả năng chống chịu vì thế ngày càng liên hệ chặt chẽ với nhau, thúc đẩy ít nhất 3 chuyển dịch quan trọng định hình tương lai của lĩnh vực tài chính. Đó là, chuyển từ số hóa giao dịch sang chuyển đổi toàn diện mô hình tài chính, thúc đẩy tái cấu trúc mô hình kinh doanh, dữ liệu…

Hệ thống quản trị chuyển từ quản trị từng loại rủi ro riêng lẻ sang xây dựng khả năng chống chịu của toàn hệ thống, khả năng tiếp tục cung cấp các dịch vụ quan trọng, hạn chế thiệt hại và phục hồi nhanh sau sự cố. Cuối cùng là chuyển từ quản lý đổi mới sang kiến tạo một hệ sinh thái đổi mới có trách nhiệm. Trong đó, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, quản trị AI đóng vai trò quan trọng trong quá trình này.

Từ những nghiên cứu thực tiễn, ông Đỗ Quang Vinh, Phó Chủ tịch Ngân hàng TMCP Sài Gòn - Hà Nội (SHB) thông tin: Theo kết quả khảo sát được thực hiện tại 20 ngân hàng thương mại với 1.061 phản hồi hợp lệ, có 76,5% người được hỏi đánh giá khách hàng dễ dàng tiếp cận các phương thức thanh toán số hiện đại; 73% ghi nhận trách nhiệm quản lý dữ liệu được phân định rõ. Tuy nhiên, tỷ lệ đánh giá tích cực về sự ổn định và tốc độ của hệ thống giao dịch mới khoảng 65%.

Kết quả này cho thấy khoảng cách giữa mức độ phổ biến của dịch vụ số với chất lượng vận hành nội bộ. Sản phẩm số phát triển nhanh chưa đồng nghĩa nền tảng vận hành đã vững. Do vậy, yếu tố cần đánh giá sâu hơn là khả năng tích hợp dữ liệu, tính linh hoạt của hệ thống, năng lực nhân sự và khả năng duy trì hoạt động trọng yếu khi có gián đoạn.

Chuyển đổi số càng sâu, quản trị rủi ro càng lớn

Ông Đỗ Việt Anh - Phó Trưởng phòng Cục An toàn hệ thống các tổ chức tín dụng của Ngân hàng Nhà nước đồng quan điểm và nhấn mạnh: Chuyển đổi số tài chính phải đi đôi với quản trị rủi ro hệ thống để tạo ra "năng lực chống chịu". Đây đang trở thành vấn đề sống còn của các tổ chức tín dụng.

Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều ngân hàng đang coi việc tuân thủ các quy định quản trị rủi ro của Ngân hàng Nhà nước là một "khoản chi phí tuân thủ thuần túy" hơn là một khoản đầu tư chiến lược đúng nghĩa, khoản “bảo hiểm” bảo vệ cho sự ổn định lâu dài của các ngân hàng.

Từ góc độ của cơ quan quản lý, ông Đỗ Việt Nam đề cập 3 trụ cột xây dựng năng lực chống chịu trong kỷ nguyên số để các ngân hàng vừa đổi mới số vừa an toàn.

Thứ nhất, dữ liệu và công nghệ, trong đó dữ liệu phải được làm sạch, cấu trúc hóa và số hoá quy trình để quản trị rủi ro.

Thứ hai, cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin. Ngân hàng không thể nói về AI hay dư liệu lớn nếu máy chủ, nền tảng Cloud, băng thông và hệ thống bảo mật cốt lõi quá yếu. Hạ tầng phải đủ mạnh để vận hành các hệ thống kiểm soát rủi ro độc lập ngay cả khi có sự cố mạng.

Thứ ba, con người – yếu tố quyết định dù công nghệ có hiện đại đến đâu hay AI thông minh đến mức nào. Khả năng thích ứng linh hoạt và đạo đức nghề nghiệp của nhân sự là tấm khiên vững chắc nhất bảo vệ ngân hàng trước các rủi ro phi truyền thống.

Trong khi đó, kinh nghiệm quốc tế cho thấy các cơ quan quản lý cần quan tâm đến việc ban hành cơ chế thử nghiệm có kiểm soát cho phép các doanh nghiệp Fintech thử nghiệm sản phẩm, dịch vụ mới với khách hàng thực tế trong phạm vi và dưới sự giám sát của cơ quan quản lý. Cơ chế này giúp phát hiện rủi ro trước khi triển khai rộng.