Thanh toán và kinh tế số: Từ hạ tầng truyền thống đến xu hướng mới

Nền kinh tế số Đông Nam Á đang phát triển nhanh chóng trong các lĩnh vực thương mại điện tử, dịch vụ số và thương mại xuyên biên giới. Tuy nhiên, sự khác biệt về tiền tệ và hệ thống thanh toán, cùng ranh giới giữa các quốc gia, vẫn làm phân mảnh quá trình luân chuyển dòng tiền.

Tại Hội nghị thượng đỉnh Fortune Southeast Asia 500 được tổ chức ở TP HCM mới đây, các chuyên gia đã nhìn nhận về thực tế hạ tầng thanh toán từ truyền thống đến các nền tảng mới.

Từ kết nối thanh toán xuyên biên giới

Ông Abdul Raof Latiff - Giám đốc Điều hành & Tổng giám đốc Quốc gia, DBS Bank Việt Nam, cho biết ở góc độ thanh toán truyền thống, thông thường các ngân hàng có hệ thống quản trị rủi ro và phát hiện gian lận riêng, song kết nối với hệ thống này như thế nào là một vấn đề. Trong khi đó các doanh nghiệp thường mất rất nhiều thời gian để xây dựng một hệ thống trên toàn khu vực.

"Chúng ta có sự thay đổi về vốn tín dụng, về chuỗi cung ứng và làm thế nào để có thể đảm bảo dòng tiền luân chuyển theo chuỗi cung ứng đó? Hiện nay, chúng ta có sự đa dạng hóa trong chuỗi cung ứng với các thị trường trong khu vực, song việc kết nối để thanh toán vẫn chưa thể như kỳ vọng trong khi có tới 30 - 40% hàng hóa sản phẩm được chuyển từ khu vực Đông Nam Á sang Trung Quốc", ông Abdul Raof Latiff cho biết. Trên cơ sở nhìn nhận này, ông cũng cho hay, "chúng tôi cũng đã nỗ lực rất nhiều với các khách hàng của mình để đơn giản hóa những quy trình này, và tìm xem có những giải pháp nào để có thể hỗ trợ".

Bà Winnie Chen, Giám đốc giải pháp thanh toán toàn cầu khu vực APAC, Bank of America, cho rằng tại Đông Nam Á, mỗi quốc gia có đặc điểm riêng về dòng tiền, chính sách quản lý tiền tệ và mức độ phát triển của hệ thống thanh toán.

Một số thị trường đã xây dựng được các giải pháp thanh toán điện tử khá toàn diện, trong khi những thị trường khác vẫn còn những nhóm dân cư chưa tiếp cận đầy đủ dịch vụ tài chính.

Theo bà Winnie Chen, hiện khoảng 50% dân số trong khu vực đã và đang sử dụng các dịch vụ ngân hàng. Vì vậy bài toán không chỉ là phát triển thêm các nền tảng thanh toán riêng lẻ, mà còn là khả năng học hỏi lẫn nhau và kết nối các hệ thống thành một mạng lưới chung, tạo thuận lợi cho giao dịch xuyên biên giới.

Với Việt Nam, bà cho rằng sự hiện diện của nhiều nền tảng thanh toán điện tử và ví điện tử như MoMo, ShopeePay... không nên chỉ được nhìn nhận dưới góc độ cạnh tranh giữa các nhà cung cấp dịch vụ.

Theo bà Winnie Chen cũng cho rằng quy mô dân số hơn 100 triệu người, cùng mức độ tiếp cận dịch vụ ngân hàng và thanh toán điện tử ngày càng cao, đang tạo ra dư địa đáng kể cho thị trường. Đặc biệt, trong quý I/2026, tổng giá trị giao dịch thanh toán điện tử tăng khoảng 46%, cho thấy nhu cầu và quy mô thị trường tiếp tục mở rộng.

Xu hướng mới tăng cường khả năng kết nối

Các doanh nghiệp nhận định, sự phát triển của các nền tảng thanh toán điện tử cũng tạo thêm cơ hội cho hệ thống ngân hàng. Bởi điều quan trọng không chỉ là cạnh tranh giành khách hàng, mà còn là khả năng thu hút dòng tiền vào hệ thống, gia tăng nguồn vốn huy động và tạo nguồn lực để ngân hàng triển khai hoạt động tín dụng.

Bên cạnh đó, cùng với xu hướng kết nối ngày càng nhiều từ các mạng lưới thanh toán bằng mã QR tại các thị trường ASEAN, stablecoin (tiền mã hóa không có sự biến động giá) và tiền được token hóa cũng đang thách thức hạ tầng thanh toán truyền thống.

Theo các chuyên gia, stablecoins được sử dụng nhiều trên các giao dịch B2B, đang cạnh tranh với các ngân hàng truyền thống, đang cạnh tranh với ngân hàng truyền thống, trực tuyến 24/7.

Nhìn về 2030, ông John Ninia, Đồng sáng lập kiêm Giám đốc Điều hành, Mobius Investments cho rằng, việc sử dụng định danh điện tử và quy trình số hóa sẽ là tương lai của khu vực. Tuy nhiên ví điện tử vẫn sẽ được ưa chuộng.

Theo bà Winnie Chen, sẽ có rất nhiều phương pháp và giải pháp mới liên quan đến thanh toán. Doanh nghiệp hay người tiêu dùng sẽ có rất nhiều cơ hội để lựa chọn xem phương pháp hay giải pháp nào phù hợp với họ. Do đó khả năng vận hành liên thông là một điểm rất quan trọng.

Bà cũng cho rằng việc phát triển các hệ thống thanh toán và kinh tế số không chỉ là nhiệm vụ của Ngân hàng Trung ương mà còn yêu cầu sự tham gia của các ngân hàng thương mại cũng như những người chơi khác trong hệ thống này. "Tôi nghĩ việc gửi tiền thông qua tokenized cũng nhanh hơn rất nhiều và sẽ đòi hỏi khung kế toán phải có những điều chỉnh cho phù hợp", bà nói.

Đối với Việt Nam, để biến cơ hội thành lợi thế thực chất, các chuyên gia cho rằng Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, nâng cao năng lực quản trị rủi ro và thúc đẩy khả năng kết nối giữa ngân hàng, cơ quan quản lý cùng các doanh nghiệp công nghệ tài chính.

Khi những mắt xích này được hình thành đồng bộ, Việt Nam không chỉ có thêm cơ hội thu hút dòng vốn toàn cầu mà còn có thể nâng cao vai trò trong mạng lưới tài chính, thương mại và thanh toán của ASEAN.