Thu hẹp khoảng cách cung – cầu nhân lực logistics

Sự phát triển mạnh mẽ của hệ thống cảng biển, khu công nghiệp và hoạt động xuất nhập khẩu đang tạo ra nhu cầu ngày càng lớn về nhân lực logistics tại Hải Phòng. Tuy nhiên, tình trạng thiếu hụt lao động có chuyên môn, kỹ năng thực hành và khả năng thích ứng với môi trường làm việc hiện đại vẫn là thách thức đặt ra. Trong bối cảnh đó, gắn kết đào tạo với thực tiễn doanh nghiệp được xem là giải pháp quan trọng để thu hẹp khoảng cách giữa nhà trường và thị trường lao động.

Nhu cầu nhân lực tăng nhanh

Là một trong những trung tâm kinh tế biển lớn của cả nước, TP Hải Phòng đang có những bước phát triển mạnh mẽ về hệ thống cảng biển, hạ tầng giao thông, khu công nghiệp và hoạt động xuất nhập khẩu. Cùng với đó, ngành logistics ngày càng khẳng định vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng và lưu thông hàng hóa, kéo theo nhu cầu lớn về đội ngũ lao động có chuyên môn, kỹ năng và khả năng thích ứng với môi trường làm việc hiện đại.

Theo Báo cáo Logistics Việt Nam của Bộ Công Thương và khảo sát của Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA), cả nước hiện có hơn 36.000 doanh nghiệp logistics đang hoạt động. Dự báo đến năm 2030, ngành cần khoảng 2,2 triệu lao động, trong đó hơn 200.000 người có trình độ đại học trở lên.

Riêng tại TP Hải Phòng, nhu cầu nhân lực logistics đến năm 2030 được dự báo đạt khoảng 369.000 người, trong khi nguồn cung hiện mới đáp ứng khoảng 40-45% nhu cầu thực tế. Khoảng cách giữa yêu cầu tuyển dụng của doanh nghiệp và năng lực thực tế của sinh viên mới tốt nghiệp đặt ra yêu cầu tăng cường liên kết giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp.

Đáng chú ý, vấn đề không chỉ nằm ở số lượng lao động mà còn ở chất lượng nguồn nhân lực. Doanh nghiệp logistics hiện nay không chỉ cần người lao động nắm vững kiến thức chuyên ngành mà còn đòi hỏi khả năng vận hành quy trình xuất nhập khẩu, nghiệp vụ giao nhận, khai báo hải quan, quản lý kho bãi, vận tải, sử dụng công nghệ số và giao tiếp ngoại ngữ trong môi trường quốc tế.

Trong khi đó, một bộ phận sinh viên sau khi tốt nghiệp vẫn cần thời gian để làm quen với quy trình vận hành thực tế, hoàn thiện kỹ năng nghiệp vụ và thích nghi với áp lực công việc. Khoảng cách giữa kiến thức trên giảng đường và yêu cầu tuyển dụng vì thế trở thành vấn đề cần được giải quyết từ sớm, ngay trong quá trình đào tạo.

Nhận định về điều này, ông Nguyễn Minh Đức – Phó Chủ tịch Hiệp hội Logistics Hải Phòng cho biết: “Hiện nay, việc đào tạo, hướng dẫn nghiệp vụ cho sinh viên ra trường ngay sau khi tuyển dụng là yêu cầu bắt buộc của mỗi doanh nghiệp. Tuy nhiên, thời gian và mức độ đào tạo phụ thuộc nhiều vào nền tảng kiến thức, kỹ năng thực tế của người lao động. Nếu sinh viên được trang bị tốt kiến thức chuyên môn và có cơ hội tiếp cận môi trường làm việc thực tế ngay trong quá trình học tập, doanh nghiệp sẽ rút ngắn được thời gian đào tạo, giảm áp lực về nhân lực và chi phí, đồng thời sớm bố trí nhân sự đáp ứng yêu cầu công việc”.

Cũng theo ông Nguyễn Minh Đức, với định hướng phát triển TP Hải Phòng trở thành trung tâm logistics hiện đại của khu vực, nhu cầu về nguồn nhân lực chất lượng cao được dự báo tiếp tục gia tăng. Thực tế này vừa mở ra nhiều cơ hội việc làm, vừa đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đổi mới phương thức đào tạo, tăng cường gắn kết giữa cơ sở giáo dục với doanh nghiệp nhằm nâng cao chất lượng và khả năng đáp ứng công việc của người lao động.

Thu hẹp khoảng cách giữa đào tạo và thực tiễn doanh nghiệp

Trong bối cảnh triển khai Nghị quyết số 20-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh và Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, yêu cầu nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, gắn đào tạo với nhu cầu thực tiễn ngày càng trở nên cấp thiết.

Trước yêu cầu đó, các cơ sở đào tạo trên địa bàn TP Hải Phòng đang từng bước đổi mới chương trình, phương pháp giảng dạy, tăng cường liên kết với doanh nghiệp, chú trọng đào tạo gắn với thực hành nhằm chuẩn bị đội ngũ nhân lực có chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp và khả năng thích ứng với yêu cầu phát triển ngành logistics trong giai đoạn mới.

Theo đó, các cơ sở đào tạo tại TP Hải Phòng đang từng bước chuyển dịch từ phương thức đào tạo thiên về lý thuyết sang chú trọng năng lực thực hành, kỹ năng nghề nghiệp, ngoại ngữ và khả năng ứng dụng công nghệ. Trong đó, tăng cường sự tham gia của doanh nghiệp vào quá trình xây dựng chương trình, tổ chức giảng dạy và đánh giá năng lực người học được xem là một trong những giải pháp quan trọng.

Về phía các doanh nghiệp, thay vì chỉ tiếp nhận sinh viên sau khi tốt nghiệp, doanh nghiệp ngày càng chủ động tham gia sâu hơn vào quá trình đào tạo, từ góp ý chuẩn đầu ra, bổ sung kiến thức chuyên môn đến hướng dẫn thực hành, thực tập và đánh giá khả năng đáp ứng công việc của sinh viên. Cách tiếp cận này giúp chương trình đào tạo bám sát hơn nhu cầu của thị trường lao động. Đồng thời, sinh viên có điều kiện tiếp xúc với môi trường nghề nghiệp ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường, từng bước hình thành tư duy thực tiễn và khả năng xử lý công việc.

Ông Trần Hải Việt – Trưởng bộ môn Kinh tế Ngoại thương, Khoa Kinh tế, Trường Đại học Hàng hải Việt Nam cho biết: “Hải Phòng là một thành phố cảng biển lớn, có hệ thống cảng biển, các khu công nghiệp và các doanh nghiệp về xuất nhập khẩu phát triển rất mạnh mẽ. Đây chính là cơ hội lớn để các doanh nghiệp được tham gia vào quá trình đào tạo, thực hành cùng với nhà trường, hướng dẫn, hỗ trợ các em trong quá trình thực tập, thực hành. Thời gian qua, chúng tôi đã phối hợp với các doanh nghiệp tổ chức nhiều hội thảo, chương trình tham quan, trải nghiệm và thực tập gắn với chuyên môn. Qua đó, những kiến thức được trang bị trên giảng đường có cơ hội được cụ thể hóa bằng các tình huống nghề nghiệp thực tế, giúp sinh viên hiểu rõ hơn về đặc thù công việc và yêu cầu của nhà tuyển dụng”.

Cũng theo ông Trần Hải Việt, một trong những hoạt động kết nối tiêu biểu mới đây là chương trình Talkshow “Chạm nghề xuất nhập khẩu và Logistics” do Công ty Cổ phần Xuất nhập khẩu và Dịch vụ Vận tải Nam Phương phối hợp với CLB Kết nối Doanh nghiệp – Khoa Kinh tế, Trường Đại học Hàng hải Việt Nam tổ chức. Ngoài ra còn có Chương trình Cử nhân Tinh hoa Khoa Kinh tế, một chương trình kết hợp giữa Khoa Kinh tế, Trung tâm Đào tạo Logistics tiểu vùng Mekong - Nhật Bản tại Việt Nam và các doanh nghiệp trong Hiệp hội Logistics Hải Phòng triển khai. Các chương trình mang đến cho sinh viên cái nhìn tổng quan về lĩnh vực xuất nhập khẩu, cách thức vận hành của chuỗi logistics cũng như vai trò của nghiệp vụ khai báo hải quan trong hoạt động lưu thông hàng hóa. Thông qua những chia sẻ từ đại diện doanh nghiệp, sinh viên có cơ hội tiếp cận kiến thức thực tế, tìm hiểu yêu cầu tuyển dụng và hình dung rõ hơn về công việc sau khi tốt nghiệp.

Ở góc độ doanh nghiệp, bà Nhâm Thị Lương – Giám đốc Công ty CP Xuất nhập khẩu và Dịch vụ Vận tải Nam Phương nhận định, sinh viên các ngành kinh tế và vận tải biển chính là nguồn nhân lực nòng cốt trong tương lai của doanh nghiệp xuất nhập khẩu và logistics. Việc tạo điều kiện cho sinh viên tiếp xúc sớm với môi trường làm việc thực tế mang lại giá trị thiết thực cho cả người học lẫn nhà tuyển dụng.

“Thay vì chờ đến khi sinh viên tốt nghiệp ra trường mới bắt đầu đào tạo nghiệp vụ thực tế, các doanh nghiệp đã hướng đến việc kết hợp với nhà trường đưa một số nội dung chuyên môn sâu vào chương trình đào tạo, giúp người học sớm làm quen với công việc. Khi được tiếp cận doanh nghiệp từ sớm, sinh viên không chỉ có điều kiện củng cố kiến thức đã học trên giảng đường mà còn hiểu rõ hơn về quy trình vận hành, yêu cầu công việc và văn hóa doanh nghiệp. Điều này giúp các em tự tin hơn, thích nghi nhanh hơn khi bước vào thị trường lao động”, bà Nhâm Thị Lương chia sẻ.

Giải bài toán nguồn nhân lực logistics tại TP Hải Phòng không đơn thuần là mở rộng quy mô đào tạo mà quan trọng hơn là nâng cao chất lượng và khả năng đáp ứng thực tiễn của người lao động. Khi nhà trường chủ động đổi mới chương trình, doanh nghiệp tích cực tham gia đào tạo và sinh viên chủ động tích lũy kinh nghiệm nghề nghiệp, khoảng cách giữa kiến thức và thực hành sẽ từng bước được thu hẹp. Đây không chỉ là giải pháp đáp ứng nhu cầu nhân lực trước mắt mà còn là nền tảng để Hải Phòng phát triển ngành logistics theo hướng hiện đại, chuyên nghiệp, góp phần thực hiện mục tiêu trở thành trung tâm logistics lớn của khu vực và phục vụ chiến lược phát triển kinh tế biển của đất nước.