Startup địa phương: Làm sao vượt khỏi “ao làng”?

Từ lợi thế bản địa đến giới hạn thị trường

Khởi nghiệp tại địa phương thường bắt đầu từ những lợi thế sẵn có như nông sản, đặc sản, tài nguyên du lịch, làng nghề hay tri thức bản địa. Đây là nền tảng quan trọng để hình thành sản phẩm khác biệt. Tuy nhiên, lợi thế địa phương không đồng nghĩa với thị trường địa phương.

Nếu chỉ tập trung khai thác nhu cầu trong phạm vi tỉnh, thành, startup rất dễ chạm ngưỡng tăng trưởng khi quy mô dân số, sức mua và khả năng phân phối đều có giới hạn. Vấn đề nằm ở tư duy phát triển. Không ít mô hình khởi nghiệp vẫn dừng ở việc tạo ra một sản phẩm có câu chuyện hay, nhưng chưa chứng minh được khả năng đáp ứng nhu cầu của thị trường rộng hơn.

Theo anh Nguyễn Văn Quê - người sáng lập thương hiệu Que Liberica Coffee: “Câu chuyện địa phương có thể giúp khách hàng chú ý đến sản phẩm, nhưng để đi đường dài thì phải chứng minh được chất lượng. Người mua cần biết họ đang mua sản phẩm gì, nguồn gốc ở đâu, sản phẩm có đặc điểm gì và chất lượng có được duy trì qua từng lô hàng hay không”.

Một sản phẩm đặc sản muốn đi xa phải được chuẩn hóa về chất lượng, bao bì, truy xuất nguồn gốc, quy trình sản xuất và năng lực cung ứng. Một mô hình du lịch cộng đồng muốn nhân rộng phải có khả năng thiết kế trải nghiệm, quản trị dịch vụ và kết nối với các kênh phân phối chuyên nghiệp.

Một trong những khó khăn lớn của startup địa phương là khả năng tiếp cận nguồn lực. So với các trung tâm khởi nghiệp lớn như Hà Nội, TP HCM hay Đà Nẵng, nhiều địa phương còn thiếu nhà đầu tư, chuyên gia công nghệ, tổ chức tư vấn, không gian thử nghiệm và mạng lưới kết nối doanh nghiệp.

Startup có thể tìm được nguồn vốn ban đầu, nhưng để bước sang giai đoạn tăng trưởng, họ cần nhiều hơn một khoản tài trợ. Đó là năng lực quản trị, chiến lược phát triển sản phẩm, dữ liệu thị trường, nhân sự chuyên môn và đối tác phân phối.

Theo Báo cáo toàn cảnh hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo Việt Nam 2025, hoạt động ươm tạo và hỗ trợ khởi nghiệp vẫn tập trung chủ yếu tại Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Hồng, trong khi nhiều khu vực như Tây Nguyên, Trung du và miền núi phía Bắc còn hạn chế về nguồn lực, hạ tầng và chuyên gia.

Công nghệ là “đòn bẩy”

Gần đây, nhiều startup đã tổ chức livestream bán hàng, qua đó đưa sản phẩm tiếp cận khách hàng ở những địa bàn ngoài phạm vi kinh doanh truyền thống. Thông qua hình thức này, các HTX không chỉ có thêm kênh tiêu thụ sản phẩm mà còn từng bước làm quen với phương thức kinh doanh trên nền tảng số.

Hơn 600kg dưa lưới sạch của HTX Sản xuất và dịch vụ nông nghiệp sạch Hưng Loan (Quảng Trị) đã được tiêu thụ chỉ trong một giờ đồng hồ. Nếu xét về thời gian và không gian thị trường, đây là dấu ấn doanh số - nhờ ứng dụng công nghệ.

Bà Đinh Thị Quỳnh Hoa, Chủ tịch Liên minh HTX tỉnh Quảng Trị cho biết: Hiện nay, nhiều HTX, tổ hợp tác trên địa bàn có sản phẩm chất lượng, đạt tiêu chuẩn OCOP hoặc VietGAP nhưng còn hạn chế về kỹ năng truyền thông, quảng bá và bán hàng trên môi trường số. Livestream không chỉ là kênh bán hàng mà còn là giải pháp giúp các HTX quảng bá thương hiệu, tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng.

Để vượt khỏi giới hạn địa lý, startup địa phương cần xem công nghệ là công cụ nâng cao năng suất và mở rộng quy mô, thay vì chỉ là một lĩnh vực kinh doanh riêng biệt. Một doanh nghiệp nông nghiệp có thể ứng dụng công nghệ để kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc và dự báo nhu cầu.

Một cơ sở sản xuất nhỏ có thể sử dụng nền tảng số để quản trị đơn hàng, tối ưu tồn kho và tiếp cận khách hàng trên nhiều tỉnh, thành. Một startup du lịch có thể khai thác dữ liệu và nền tảng trực tuyến để tiếp cận thị trường quốc tế.

Bên cạnh đó, startup địa phương không nhất thiết phải chuyển trụ sở đến các trung tâm lớn, nhưng cần kết nối được với nguồn lực tại những nơi này. Mạng lưới cố vấn, nhà đầu tư, trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp lớn có thể giúp startup rút ngắn thời gian thử nghiệm, hoàn thiện sản phẩm và tìm kiếm thị trường.

Nghị quyết 86/NQ-CP ngày 5/4/2026 của Chính phủ về Chiến lược quốc gia khởi nghiệp sáng tạo đặt ra định hướng phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tăng cường kết nối các nguồn lực. Đây là cơ sở để các địa phương cụ thể hóa chính sách theo điều kiện và lợi thế riêng.

Thay vì chỉ hỗ trợ doanh nghiệp tham gia hội chợ hay quảng bá sản phẩm, địa phương có thể đóng vai trò kết nối để startup tiếp cận đơn hàng, đối tác và cơ hội thương mại cụ thể. Đây mới là con đường giúp ý tưởng khởi nghiệp chuyển hóa thành doanh thu và năng lực cạnh tranh.

Suy cho cùng, khởi nghiệp tại địa phương không có nghĩa là chỉ kinh doanh trong địa phương. Một hệ sinh thái thành công không được đo bằng số lượng cuộc thi, trung tâm hỗ trợ hay ý tưởng được vinh danh, mà bằng số startup có thể tồn tại, tăng trưởng, tạo việc làm và mở rộng thị trường.