Lời giải logistics cho hàng Việt vào Trung Đông

Những chuyến tàu chở nông sản xuất khẩu sang thị trường Dubai liên tục gặp tình trạng trễ lịch trình hải trình qua eo biển Hormuz do xung đột quân sự. Nông sản tươi đòi hỏi thời gian vận chuyển nghiêm ngặt. Khi tàu cập cảng chậm so với cam kết, chất lượng sản phẩm bị suy giảm, dẫn đến việc đối tác nhập khẩu tại UAE yêu cầu bồi thường thiệt hại.

Tái cấu trúc tuyến logistics

Trường hợp của các doanh nghiệp xuất khẩu nông sản phản ánh thực tế mà nhiều đơn vị gặp phải khi giao thương với Trung Đông. Eo biển Hormuz là tuyến hàng hải di chuyển 1/5 lượng dầu mỏ đường biển toàn cầu và là cửa ngõ hướng vào các cảng biển lớn của UAE. Căng thẳng quân sự phát sinh khiến chi phí vận tải container từ Việt Nam sang UAE tăng lên hơn 3 lần kèm theo thời gian vận chuyển kéo dài.

Thị trường tiêu dùng tại UAE và khu vực Trung Đông rất lớn. Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện Việt Nam – UAE (CEPA) cũng đã tạo khuôn khổ pháp lý quan trọng. Theo cam kết, UAE xóa bỏ 74,2% số dòng thuế và nâng lên 89,2% sau 5 năm. Vấn đề hiện nay nằm ở khả năng tổ chức chuỗi cung ứng và kiểm soát rủi ro của doanh nghiệp Việt Nam.

Để giải quyết tình trạng gián đoạn hải trình qua eo biển Hormuz, tuyến vận tải đa phương thức qua đường bộ được xem là giải pháp thay thế hiệu quả. Thương vụ Việt Nam tại UAE tư vấn giải pháp hàng hóa đi đường biển cập các cảng của Oman, sau đó vận chuyển bằng đường bộ kết nối trực tiếp vào UAE và các quốc gia thuộc khối GCC.

Khối GCC gồm 6 nước thành viên: UAE, Oman, Ả Rập Xê Út, Qatar, Bahrain và Kuwait. Liên minh thuế quan GCC vận hành hệ thống hải quan thống nhất. Hàng hóa sau khi làm thủ tục thông quan vào UAE có thể tái xuất sang các nước thành viên còn lại mà không chịu kiểm hóa hay đánh thuế lần thứ hai.

Bên cạnh việc chuyển hướng đường bộ, doanh nghiệp có thể chủ động hạ tầng lưu trữ tại địa bàn. Ông Christian Pauletto, Cố vấn cao cấp tại Văn phòng Bộ trưởng thuộc Bộ Ngoại thương UAE, tại hội thảo “Tiềm năng xuất khẩu vào thị trường Trung Đông – châu Phi cho doanh nghiệp Việt Nam” cho biết UAE hiện vận hành 47 khu thương mại tự do. Tại các khu thương mại tự do này, nhà đầu tư nước ngoài được phép sở hữu 100% vốn doanh nghiệp.

Về chính sách thuế, ông Christian Pauletto nhấn mạnh mức thuế thu nhập doanh nghiệp tiêu chuẩn của UAE là 9%. Doanh nghiệp có doanh thu dưới 300.000 USD/năm hoặc thuộc nhóm siêu nhỏ được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp. Thiết lập kho hàng tại các khu tự do giúp doanh nghiệp Việt Nam lưu trữ sẵn hàng hóa, làm bàn đệm tái xuất sang các nước Trung Đông và Châu Phi, đồng thời giảm thiểu áp lực biến động cước vận tải biển.

Tự chủ quy tắc xuất xứ CEPA

Ưu đãi thuế quan theo CEPA đòi hỏi sản phẩm phải đáp ứng chính xác quy tắc xuất xứ. Bộ Công Thương đã ban hành Thông tư số 24/2026/TT-BCT ngày 05/05/2026 hướng dẫn chi tiết quy tắc xuất xứ trong CEPA.

Ông Trần Ngọc Bình, Trưởng phòng Quản lý Xuất nhập khẩu khu vực 3, Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương, nhận định tiêu chí xuất xứ trong CEPA được thiết kế linh hoạt, dễ áp dụng. Hiệp định sử dụng tiêu chí Hàm lượng giá trị khu vực (QVC) tối thiểu 35% tính theo giá EXW (giá xuất xưởng), thay vì giá FOB như đa số FTA khác. Ông Trần Ngọc Bình lưu ý khi lập bản khai giải trình, doanh nghiệp kết luận sản phẩm đạt quy tắc QVC 35% theo quy định hiệp định, không ghi theo tỷ lệ thực tế đạt được.

Ông Trần Ngọc Bình nhấn mạnh các công đoạn gia công đơn giản như giết mổ động vật nhập khẩu hoặc bóc dán lại nhãn mác bị coi là điểm liệt và không được cấp C/O. Các lô hàng trị giá từ 500 USD trở xuống được phép tự chứng nhận xuất xứ. Giấy chứng nhận C/O mẫu CEPA có thời hạn 1 năm và được cấp dưới dạng điện tử nội địa qua hệ thống eCoSys tại các Sở Công Thương địa phương.

Bên cạnh xuất xứ, tiêu chuẩn Halal là điều kiện bắt buộc đối với thực phẩm chế biến và nông sản. Tiêu chuẩn Halal do Bộ Công nghiệp và Công nghệ Tiên tiến UAE quản lý. Hiện Trung tâm Chứng nhận Halal Quốc gia (HALCERT) đã được phía UAE cấp phép đánh giá và cấp chứng nhận Halal trực tiếp tại Việt Nam, giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí và thời gian thẩm định.

Trở lại trường hợp xuất khẩu nông sản, việc hàng cập cảng trễ do sự cố hàng hải đặt ra bài học quan trọng về quản trị hợp đồng. Để bảo vệ quyền lợi, Thương vụ Việt Nam tại UAE khuyến nghị doanh nghiệp nên đưa điều khoản bất khả kháng vào hợp đồng thương mại. Khi trễ tàu xuất phát từ xung đột quân sự hoặc sự cố hãng tàu, điều khoản này giúp doanh nghiệp có căn cứ pháp lý để đàm phán giảm thiểu mức bồi thường với nhà nhập khẩu.

Đồng thời, doanh nghiệp phải chú trọng mua bảo hiểm vận tải và tính toán đầy đủ các khoản phụ phí chiến tranh, lưu kho bãi vào giá giao hàng để đảm bảo biên lợi nhuận. Việc ghi nhãn sản phẩm cũng cần tuân thủ quy định của các nước Hồi giáo, trong đó in bổ sung nhãn phụ bằng tiếng Ả Rập ghi rõ thành phần, ngày sản xuất và hạn sử dụng.

Nhìn một cách tổng thể, sự cố vận tải biển là thử thách ngắn hạn nhưng cũng thúc đẩy doanh nghiệp Việt Nam thay đổi tư duy xuất khẩu. Việc chuyển hướng tuyến đường bộ kết hợp qua Oman, thiết lập kho hàng tại các khu thương mại tự do UAE, tự chủ quy tắc xuất xứ QVC 35% và hoàn thiện hợp đồng quản trị rủi ro là lời giải toàn diện. Chuẩn bị tốt hạ tầng logistics và pháp lý giúp doanh nghiệp bảo vệ sản phẩm, tối ưu chi phí và sẵn sàng bứt phá khi thương mại khu vực Trung Đông phục hồi.