Quảng Ninh gỡ điểm nghẽn mặt bằng, thúc đẩy phát triển cụm công nghiệp

Dù vậy, để biến những con số quy hoạch trên giấy thành các khu vực sản xuất thực tế có sức hút cao, địa phương này đang phải đối mặt và giải quyết hàng loạt bài toán hóc búa liên quan đến giải phóng mặt bằng, nguồn vốn và hoàn thiện hệ thống hạ tầng kỹ thuật đồng bộ.

Gỡ nút thắt mặt bằng và hoàn thiện hạ tầng

Theo phương án phát triển cụm công nghiệp (CCN) trong điều chỉnh quy hoạch thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, Quảng Ninh đặt mục tiêu sở hữu 62 CCN vào năm 2030 với tổng diện tích quy hoạch khoảng 3.200 ha. Tính đến thời điểm hiện tại, toàn tỉnh mới chỉ có 23 CCN được thành lập, đồng nghĩa với việc áp lực hoàn thành thêm 39 CCN trong thời gian còn lại của kỳ quy hoạch là rất lớn.

Tuy nhiên, theo đánh giá từ các cơ quan quản lý, số lượng CCN được thành lập trên giấy tờ hoàn toàn không đồng nghĩa với việc hạ tầng đã hoàn thiện hay sẵn sàng tiếp nhận các dự án sản xuất. Không ít dự án đang rơi vào cảnh ì ạch do vướng mắc kéo dài trong khâu bồi thường, hỗ trợ tái định cư, bàn giao đất, kết nối giao thông cũng như việc đầu tư các hạng mục thiết yếu như hệ thống cấp thoát nước, trạm xử lý nước thải và phương án phòng cháy chữa cháy.

Khi quỹ đất sạch chưa sẵn sàng, năng lực thu hút dòng vốn đầu tư mới và khả năng bố trí không gian cho các cơ sở sản xuất phải di dời cũng bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

Trước thực trạng đó, UBND thành phố Quảng Ninh đã ban hành Chỉ thị số 13/CT-UBND về tăng cường quản lý, phát triển CCN và di dời cơ sở sản xuất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp vào các khu vực tập trung trên địa bàn. Văn bản này yêu cầu các sở, ngành, địa phương cùng các chủ đầu tư hạ tầng phải phân định rõ ràng trách nhiệm, mốc thời gian và sản phẩm đầu ra cho từng phần việc cụ thể.

Đối với những CCN đang trong giai đoạn triển khai, trọng tâm hàng đầu là tập trung xử lý dứt điểm các vướng mắc về mặt bằng, đồng thời đôn đốc đẩy nhanh tiến độ thi công các công trình hạ tầng khung. Bên cạnh đó, việc lựa chọn những chủ đầu tư thực sự có năng lực tài chính, nhân lực và thiết bị được đặt lên hàng đầu nhằm loại bỏ tình trạng đất đã quy hoạch cho công nghiệp nhưng lại chậm đưa vào khai thác gây lãng phí tài nguyên đất đai.

Theo ông Hồ Quang Huy - Giám đốc Sở Công thương Quảng Ninh: Với định hướng phát triển của thành phố Quảng Ninh, việc mở rộng các CCN phải bám sát nhu cầu thực tế của thị trường, trong đó ưu tiên đặc biệt cho công nghiệp hỗ trợ, công nghệ cao, công nghệ sạch và các dự án có khả năng liên kết sâu rộng với các doanh nghiệp trong nước.

Mục tiêu cốt lõi không chỉ dừng lại ở việc gia tăng số lượng CCN mà quan trọng hơn là phải tạo ra được một hệ sinh thái sản xuất đồng bộ, đáp ứng xu thế chuyển đổi xanh và sử dụng tài nguyên đất đai tiết kiệm, hiệu quả. Đơn cử như dự án CCN Hoành Bồ 1 với tổng diện tích hơn 72 ha, dù tác động đến 41 hộ dân nhưng nhờ sự vào cuộc quyết liệt của chính quyền xã Thống Nhất trong công tác kiểm đếm và phê duyệt phương án bồi thường, đến nay địa phương đã bàn giao được hơn 37 ha, đạt khoảng 51% diện tích cần giải phóng mặt bằng.

Nhìn chung, mạng lưới CCN theo quyết định phê duyệt điều chỉnh quy hoạch mới nhất bao gồm 62 cụm trong giai đoạn 2021–2030 với tổng diện tích hơn 3.228 ha, và giai đoạn sau năm 2030 sẽ bổ sung thêm 10 CCN với diện tích hơn 630 ha, nâng tổng số quy hoạch lên 72 CCN.

Tính đến nay, toàn thành phố đã mở rộng được gần 1.338 ha. Trong số đó, đã có 7 CCN hoàn thành đầu tư hạ tầng kỹ thuật và đi vào hoạt động ổn định gồm Cẩm Thịnh, Hà Khánh, Phương Nam, Nam Sơn, Đông Mai, Vân Đồn và Hoành Bồ, thu hút trên 500 dự án, doanh nghiệp với tổng vốn đầu tư hàng nghìn tỷ đồng.

Song song với đó, 15 CCN khác đang trong quá trình chuẩn bị đầu tư và xây dựng hạ tầng, bao gồm cả những cụm mới khởi công như phía Tây Đầm Hà A, Liên Hòa, Việt Hưng, Phương Nam 2, Yên Thọ, Quảng Thành, Quảng Đức và Hải Yên.

Gắn kết chiến lược di dời cơ sở sản xuất với mục tiêu phát triển

Đi đôi với công tác phát triển quỹ đất mới, việc sắp xếp lại không gian sản xuất thông qua chính sách di dời các cơ sở tiểu thủ công nghiệp và công nghiệp gây ô nhiễm hoặc nằm đan xen trong các khu dân cư đang được triển khai vô cùng khẩn trương.

Theo chỉ đạo của thành phố, các địa phương có trách nhiệm rà soát thật kỹ lưỡng danh sách các cơ sở thuộc diện phải di dời, từ đó xác định rõ lộ trình thực hiện, địa điểm tiếp nhận cụ thể cũng như các cơ chế hỗ trợ phù hợp. Phương án di dời bắt buộc phải dựa trên năng lực thực tế của từng CCN, tránh tình trạng chuyển dời các cơ sở sản xuất đến những nơi hạ tầng chưa đáp ứng đủ điều kiện về xử lý môi trường và hoạt động sản xuất.

Trường hợp địa bàn chưa có CCN đủ điều kiện tiếp nhận, chính quyền địa phương phải chủ động phối hợp với Sở Công Thương và các khu vực lân cận để tìm kiếm vị trí thay thế, bảo đảm doanh nghiệp có thể ổn định việc làm cho người lao động và yên tâm đầu tư đổi mới công nghệ.

Để tạo động lực và sự chủ động cho cộng đồng doanh nghiệp, mọi thông tin chi tiết về quỹ đất sẵn sàng cho thuê, đơn giá, điều kiện hạ tầng cũng như hệ thống xử lý chất thải đều phải được công khai và cập nhật minh bạch. Đây chính là thước đo thực chất để đánh giá hiệu quả phát triển của các CCN thay vì chỉ nhìn vào số lượng quyết định thành lập được ban hành trên giấy.

Đối với những CCN đang hoạt động, lực lượng chức năng cũng được yêu cầu tăng cường kiểm tra việc chấp hành quy hoạch, trật tự xây dựng và các tiêu chuẩn môi trường, kiên quyết xử lý các vấn đề tồn đọng liên quan đến nước thải, khí thải, bụi và tiếng ồn.

Sở Công Thương tiếp tục đóng vai trò là cơ quan đầu mối xuyên suốt trong việc theo dõi tiến độ từng dự án, hỗ trợ tháo gỡ kịp thời những khó khăn phát sinh và kết nối hiệu quả các cơ sở sản xuất thuộc diện di dời với các địa điểm tiếp nhận mới đủ tiêu chuẩn.

Mặt khác, để rút ngắn khoảng cách từ quy hoạch đến thực tiễn khai thác, Sở Công Thương đang phối hợp chặt chẽ với các chủ đầu tư để xây dựng biểu tiến độ chi tiết cho từng CCN, thực hiện song song các thủ tục nhằm giảm tối đa thời gian chuẩn bị đầu tư.

Mục tiêu phấn đấu đặt ra là khởi công dự án chỉ sau 3 đến 4 tháng kể từ ngày thành lập, đẩy nhanh tốc độ giải phóng mặt bằng để hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật trong vòng 12 đến 15 tháng, qua đó kéo giảm tổng thời gian đưa một CCN vào khai thác xuống còn khoảng 18 đến 20 tháng thay vì kéo dài trên 36 tháng như trước đây.

Ông Trần Đức Khang, Phó Giám đốc Công ty CP Giải pháp môi trường và PCCC An Phát, cho biết: Doanh nghiệp đang tích cực thi công nhà xưởng rộng 2.100 m² tại CCN Phương Nam. Sự đồng hành và hỗ trợ nhiệt tình từ chính quyền địa phương trong khâu hoàn thiện thủ tục, giao mặt bằng đã tạo động lực lớn giúp công ty đẩy nhanh tiến độ, sớm đưa dự án vào hoạt động ổn định.

Với chiến lược phát triển đồng bộ gắn liền giữa mở rộng quỹ đất, hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật và đẩy mạnh di dời có trọng điểm, Quảng Ninh đang từng bước xây dựng thành công một nền tảng vững chắc cho sự tăng trưởng kinh tế tư nhân, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo chiều sâu và đảm bảo mục tiêu phát triển bền vững trong dài hạn.