Rủi ro nào khi công ty chứng khoán tăng vốn, mở rộng cho vay margin?

Nhiều doanh nghiệp hoàn tất kế hoạch tăng vốn

Trong năm 2026, có 17 công ty chứng khoán lên kế hoạch tăng vốn với tổng quy mô khoảng 74.000 tỷ đồng. Trong đó, 5 doanh nghiệp chứng khoán gồm VPS, TCBS, VCBS, SSI và VIX chiếm khoảng hai phần ba tổng giá trị tăng vốn dự kiến.

Đến cuối quý III/2026, một số công ty chứng khoán đã hoàn tất kế hoạch tăng vốn, trong khi các công ty khác tiếp tục triển khai phương án phát hành thêm. Việc bổ sung vốn chủ sở hữu giúp doanh nghiệp mở rộng hạn mức cho vay ký quỹ, đồng thời tăng nguồn lực cho các hoạt động kinh doanh.

Theo các chuyên gia, cuộc đua tăng vốn ở các công ty chứng khoán không chỉ phục vụ nhu cầu mở rộng hoạt động kinh doanh mà còn tạo nền tảng cho tăng trưởng cho vay trong những năm tiếp theo.

Một số công ty chứng khoán đã thực hiện hoặc hoàn tất các kế hoạch tăng vốn đáng chú ý: Công ty Cổ phần Chứng khoán HD (HDBS) ghi nhận bước nhảy vọt về quy mô khi tăng vốn điều lệ từ hơn 1.461 tỷ đồng lên gần 10.961 tỷ đồng, qua đó nâng tổng tài sản mở rộng nhằm phục vụ chiến lược kinh doanh mới.

Các công ty chứng khoán lớn khác (như SSI, TCBS, VPBankS, VNDirect… đều nằm trong nhóm dẫn đầu triển khai các phương án phát hành cổ phiếu trả cổ tức, phát hành cổ phiếu thưởng cho cổ đông hiện hữu hoặc chào bán riêng lẻ để liên tục củng cố bộ đệm vốn, duy trì vị thế top đầu về thị phần và nguồn vốn cho vay margin. Kéo theo các công ty chứng khoán quy mô vừa và nhỏ cũng tích cực đẩy mạnh các phương án chào bán cổ phiếu cho cổ đông hiện hữu nhằm gia tăng năng lực tài chính trước sức ép cạnh tranh gay gắt của ngành.

Theo SHS Research, nhu cầu tăng vốn của ngành chứng khoán dự kiến duy trì ở mức cao trong năm 2027. Tuy nhiên, khả năng huy động vốn sẽ phụ thuộc vào điều kiện thanh khoản và định giá thị trường. Những công ty có quy mô vốn lớn, được hậu thuẫn bởi các cổ đông mạnh như ngân hàng hoặc tập đoàn, được đánh giá có lợi thế hơn trong quá trình huy động cho hoạt động kinh doanh…

Tăng tốc mở rộng dư địa cho vay

Sau giai đoạn tăng trưởng mạnh, dư nợ cho vay ký quỹ toàn ngành chứng khoán đã thiết lập mặt bằng mới. Theo SHS Research, con số này đạt gần 448.000 tỷ đồng vào cuối tháng 9/2026, tăng khoảng 22% so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, riêng quý III, dư nợ chỉ tăng 1,2% so với quý trước, cho thấy tốc độ mở rộng cho vay chậm lại trong bối cảnh thanh khoản thị trường suy yếu.

Theo ước tính của SHS Research, vốn chủ sở hữu toàn ngành đạt khoảng 460.000 tỷ đồng vào cuối quý III/2026, trong khi tỷ lệ dư nợ margin trên vốn chủ sở hữu bình quân mới ở mức khoảng 1 lần, thấp hơn đáng kể so với giới hạn 2 lần theo quy định. Trên cơ sở đó, dư địa cho vay margin toàn ngành vẫn còn nhiều.

Dư địa này tập trung chủ yếu ở nhóm công ty chứng khoán có nền vốn lớn. Theo SHS Research, 5 doanh nghiệp dẫn đầu nắm khoảng 45% tổng dư địa cho vay toàn ngành.

Trong đó, VIX, TCBS, VPS, SSI, VPBankS là những công ty có khả năng mở rộng hoạt động margin đáng chú ý.Việc mở rộng cho vay không chỉ phụ thuộc vào quy mô vốn chủ sở hữu mà còn vào mức độ sử dụng vốn của từng doanh nghiệp. Chẳng hạn, TCBS đang dẫn đầu toàn ngành về dư nợ margin, nhưng tỷ lệ dư nợ trên vốn chủ sở hữu mới ở mức 1,15 lần. Trong khi đó, tỷ lệ này tại VIX chỉ khoảng 0,38 lần. Điều này cho thấy khả năng mở rộng dư nợ trên nền vốn hiện tại có sự khác biệt đáng kể giữa các công ty chứng khoán.

Với những doanh nghiệp còn nhiều dư địa, nền tảng vốn hiện hữu tạo điều kiện đáp ứng nhu cầu vay tăng thêm khi thị trường thuận lợi. Đây cũng là cơ sở để hoạt động margin tiếp tục đóng góp vào tăng trưởng doanh thu và lợi nhuận.

Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Hồng Sơn - nhà đầu tư sàn ACBS, việc các công ty chứng khoán ồ ạt tăng vốn để mở rộng hoạt động cho vay ký quỹ (margin) mang lại tiềm năng tăng trưởng doanh thu lớn, nhưng đồng thời cũng đi kèm với nhiều rủi ro. Đó là rủi ro tín dụng và nợ xấu (Margin Call hay Force Sell). Khi thị trường biến động mạnh theo chiều hướng tiêu cực, giá trị tài sản đảm bảo (danh mục cổ phiếu của nhà đầu tư) sụt giảm sâu. Nếu nhà đầu tư không nộp thêm tiền hoặc công ty chứng khoán không kịp thời giải chấp (force sell), khoản cho vay margin có nguy cơ chuyển thành nợ xấu, gây tổn thất vốn cho doanh nghiệp...

Đồng thời, có thể gây áp lực hiệu quả sử dụng vốn (P/E và ROE bị pha loãng). Việc phát hành thêm cổ phiếu làm tăng mạnh số lượng cổ phiếu lưu hành, dẫn đến vốn điều lệ phình to. Nếu nguồn vốn mới không được hấp thụ khiến nhu cầu vay margin sụt giảm, các chỉ tiêu tài chính quan trọng như ROE (lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu) và EPS (lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu) sẽ bị pha loãng và suy giảm mạnh.