"Chìa khóa" hiện thực giảm lãi suất: Tổng lực

Việt Nam đã bước vào một chu kỳ tăng trưởng mới. Năm 2026, tăng trưởng kinh tế thế giới năm nay dự kiến đạt khoảng 3%, thấp hơn mức 3,4 - 3,5%. Trong khi đó, Việt Nam đang có sự bứt phá, theo TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng Ngân hàng BIDV, Thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách Tài chính - Tiền tệ Quốc gia.

Các động lực tăng trưởng

Việc đạt mức tăng trưởng hai con số ngay trong năm đầu tiên của giai đoạn mới cần đặt trong bối cảnh các động lực tăng trưởng mới vẫn đang trong quá trình chuẩn bị và vận hành trong suốt một năm qua, TS Cấn Văn Lực chia sẻ tại Vietnam Investment Forum 2027 - VIF 2027, sự kiện do Trang TTĐTTH VietnamBiz và Trang TTĐTTH Việt Nam Mới phối hợp mới đây.

Chuyên gia phân tích, về các động lực tăng trưởng, cần xem xét đồng thời cả phía cung, phía cầu và những động lực mới.

Ở phía cung, có thể nhìn vào ba khu vực kinh tế chủ yếu. Thứ nhất, nông nghiệp cần duy trì mức tăng trưởng khoảng 4 - 4,5%. Trong 9 tháng đầu năm, khu vực này đã tăng trưởng 4,2%, cho thấy tín hiệu tích cực.

Thứ hai, công nghiệp và xây dựng cần tăng trưởng trên 10%. Thực tế, mức tăng trưởng của khu vực này trong 9 tháng đầu năm đã đạt 10,2%.

Thứ ba, dịch vụ cũng cần tăng trưởng trên 10%. Tuy nhiên, đây vẫn là điểm còn hạn chế khi mức tăng trưởng 9 tháng đầu năm mới đạt khoảng 9,3 - 9,4%. Điều này cho thấy khu vực dịch vụ chưa thực sự phát huy hết tiềm năng.

Như vậy, có thể thấy ba động lực chủ yếu ở phía cung đang đóng góp vào tăng trưởng kinh tế.

Ở phía cầu, một tín hiệu tích cực là mức nhập siêu đang giảm dần. Trong 9 tháng đầu năm, nhập siêu hàng hóa của Việt Nam vào khoảng 19 tỷ USD nhưng đến hết tháng 10 đã giảm còn khoảng 12 tỷ USD. Tuy nhiên, cần tính thêm mức nhập siêu dịch vụ khoảng 8 tỷ USD. Như vậy, tổng mức nhập siêu của nền kinh tế đến thời điểm hiện tại vào khoảng 20 tỷ USD.

Dù vậy, TS Cấn Văn Lực đánh, con số này chưa phải vấn đề quá đáng lo ngại bởi cần nhìn vào nguyên nhân dẫn đến nhập siêu trong năm nay.

Ông nhấn mạnh điều lo ngại nhất đối với hoạt động ngoại thương của Việt Nam là năng lực của doanh nghiệp trong nước vẫn còn rất yếu. Hiện nay, khoảng 80% kim ngạch xuất khẩu đến từ khu vực FDI, trong khi khu vực này cũng chiếm khoảng 73% kim ngạch nhập khẩu.

Các doanh nghiệp FDI có xu hướng xuất siêu, còn doanh nghiệp trong nước lại thường xuyên nhập siêu. Điều này cho thấy khu vực doanh nghiệp nội địa vẫn đang đối mặt với những hạn chế đáng kể về năng lực cạnh tranh và tham gia vào chuỗi xuất nhập khẩu. Đây là động lực của các nghị quyết quan trọng nhằm phát triển các khu vực doanh nghiệp và đầu tư.

"Tôi cho rằng Việt Nam cần phát triển đồng đều cả ba khu vực này để tạo nền tảng tăng trưởng bền vững. Nhìn chung, những tín hiệu về tăng trưởng hiện nay là khá rõ nét.

Một động lực quan trọng khác ở phía cầu là đầu tư. Hoạt động đầu tư trong năm nay tăng trưởng mạnh, theo TS Cấn Văn Lực. Trong 9 tháng đầu năm, tổng vốn đầu tư trên cả nước tăng khoảng 15%. Trong đó, khu vực đầu tư nhà nước tăng mạnh nhất, ở mức 17,5%; khu vực FDI tăng 14,5% và khu vực tư nhân tăng 14%. Nếu muốn đạt mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, tổng vốn đầu tư cần tăng khoảng 15%.

Về tiêu dùng, đây cũng là một động lực quan trọng của tăng trưởng kinh tế. Tiêu dùng hiện đóng góp khoảng 60 - 62% vào tăng trưởng GDP của Việt Nam. Trong 9 tháng đầu năm, tiêu dùng cuối cùng tăng khoảng 8,3 - 8,4%, tích cực hơn nhiều so với giai đoạn trước. Tuy nhiên, để có thể đạt được mục tiêu tăng trưởng đề ra, mức tăng tiêu dùng cần cao hơn, khoảng 9 - 9,5%, chuyên gia lưu ý.

Bên cạnh các động lực truyền thống, những động lực tăng trưởng mới cũng đóng vai trò rất quan trọng. Có thể kể đến khoa học công nghệ, chuyển đổi số, liên kết vùng và cải cách thể chế kinh tế. Đây đều là những lĩnh vực đang được triển khai quyết liệt, nhưng cần có thời gian để phát huy hiệu quả.

"Chúng tôi kỳ vọng với đà triển khai hiện nay, các động lực mới sẽ đóng góp tích cực hơn vào tăng trưởng kinh tế trong những năm tới. Trên cơ sở đó, tôi dự báo tăng trưởng GDP năm tới có thể đạt khoảng 10%, đây là mục tiêu khả thi", TS Cấn Văn Lực cho biết.

4 nhóm rủi ro

Tuy nhiên, theo TS Cấn Văn Lực, nền kinh tế vẫn phải đối mặt với 4 nhóm rủi ro lớn. Thứ nhất là áp lực lạm phát. Lạm phát đang gia tăng trên phạm vi toàn cầu và Việt Nam cũng không nằm ngoài xu hướng này. Chuyên gia dự báo lạm phát cả năm nay có thể ở mức 4,5 - 4,7%, trong khi năm tới dự kiến khoảng 4,5%.

Thứ hai là vấn đề thanh khoản của hệ thống tài chính. Áp lực thanh khoản hiện lớn hơn, việc huy động và xoay vòng nguồn vốn giữa các khu vực cũng khó khăn hơn. Đây là vấn đề cần được kiểm soát chặt chẽ.

Thứ ba là những rủi ro trên thị trường bất động sản. Thị trường hiện vẫn chưa phục hồi rõ nét, thậm chí còn đối mặt với những diễn biến khó khăn. Tuy nhiên, tôi kỳ vọng quá trình sàng lọc và lành mạnh hóa thị trường sẽ tiếp tục diễn ra, qua đó giúp thị trường có những chuyển biến tích cực hơn trong năm tới.

Cuối cùng là những rủi ro và bất định từ bên ngoài. Các yếu tố rủi ro quốc tế ngày càng gia tăng, khó dự báo và có thể tác động đến triển vọng kinh tế trong nước.

Góc nhìn về lãi suất và "chìa khóa" tổng lực

Đáng chú ý, TS Cấn Văn lực nêu quan điểm, một trong những rào cản lớn đối với mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao hiện nay là mặt bằng lãi suất và lạm phát đều ở mức cao.

Trong quá trình tư vấn cho Chính phủ, chúng tôi cũng tập trung chủ yếu vào vấn đề này, với hai mục tiêu: Thứ nhất, bảo đảm hệ thống tài chính an toàn và có đủ thanh khoản. Thứ hai, tìm giải pháp để từng bước hạ mặt bằng lãi suất, ông nói.

Trước hết, cần nhận diện rõ nguyên nhân khiến lãi suất tăng đột ngột trong thời gian qua để có giải pháp kiểm soát phù hợp. Ông phân tích, có 4 nguyên nhân chính khiến mặt bằng lãi suất bắt đầu tăng nhanh từ khoảng thời điểm này năm ngoái.

Thứ nhất, mục tiêu tăng trưởng kinh tế năm ngoái được đặt ra ở mức khoảng 6,5 - 7%. Tuy nhiên, đến giữa năm, chúng ta quyết tâm đạt mức tăng trưởng 8%. Vì vậy, định hướng điều hành tín dụng cũng được nới rộng. Tăng trưởng tín dụng ban đầu dự kiến ở mức 15 - 16% nhưng sau đó được điều chỉnh lên tới 19%.

Thứ hai, xu hướng giảm lãi suất trên thế giới bắt đầu phân hóa và chững lại.

Thứ ba, nền kinh tế bắt đầu chuẩn bị cho chu kỳ tăng trưởng mới, khiến các chủ thể trên thị trường có xu hướng tích lũy vốn, qua đó tạo thêm áp lực lên lãi suất.

Thứ tư, lạm phát bắt đầu có dấu hiệu nhích lên.

"4 yếu tố này cùng tích tụ đã đẩy mặt bằng lãi suất huy động tăng lên, kéo theo lãi suất cho vay cũng tăng theo. Vậy lãi suất hiện nay có thể giảm được hay không? Quan điểm của tôi là điều này không dễ dàng", ông Lực nhìn nhận.

Theo chuyên gia Kinh tế trưởng của BIDV, lãi suất điều hành của Ngân hàng Nhà nước gần như không còn nhiều dư địa để giảm. Mức 4,5% hiện nay đã tương đối thấp.

Đối với lãi suất thị trường, chẳng hạn lãi suất tiền gửi, nếu giảm mạnh thì liệu dòng tiền có tiếp tục chảy vào ngân hàng và hệ thống tài chính hay không? Nếu nguồn tiền gửi suy giảm, chúng ta sẽ lấy nguồn vốn ở đâu để cho vay? Điều này có thể tạo ra rủi ro thanh khoản đối với hệ thống tài chính. Vì vậy, chúng ta cũng không thể giảm mạnh lãi suất trong bối cảnh hiện nay, ông nhấn mạnh.

Đối với quyết tâm giảm lãi suất, ông khẳng định là có thể quyết tâm giảm nhưng cần thực hiện từng bước.

Chẳng hạn, với lãi suất huy động, có thể thử giảm khoảng 0,5 điểm phần trăm để quan sát phản ứng của thị trường. Nếu diễn biến thuận lợi, chúng ta có thể giảm thêm.

Đối với lãi suất cho vay, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước và Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo hệ thống ngân hàng cố gắng phấn đấu giảm 1,5 - 2 điểm %. Về cơ bản, toàn hệ thống đang quyết tâm thực hiện theo định hướng này.

Tuy nhiên, ông cũng nêu bật một vấn đề đáng chú ý khi biên lãi ròng (NIM) của hệ thống ngân hàng đang giảm. Cuối năm ngoái, NIM ở mức khoảng 3%; đến quý I năm nay còn khoảng 2,8% và hiện tại giảm xuống khoảng 2,5%.

"Với mức độ rủi ro của nền kinh tế, doanh nghiệp và hệ thống tài chính hiện nay, NIM 2,5% không phải là mức cao. Để so sánh, NIM của Trung Quốc khoảng 3%, còn Singapore khoảng 3,5%, dù mức độ rủi ro tại thị trường Singapore thấp hơn.

Nhìn chung, lãi suất vẫn có thể giảm nhưng cần ưu tiên các lĩnh vực trọng điểm, chưa thể giảm đại trà. Nếu giảm đồng loạt, hệ thống ngân hàng sẽ phải đối mặt với nhiều thách thức. Vì vậy, việc giảm lãi suất cần có trọng tâm, trọng điểm. Tôi nghĩ chúng ta đang đi đúng hướng này", TS Cấn Văn Lực chia sẻ.

Theo chuyên gia, về dài hạn, chẳng hạn trong năm tới và năm 2028, chúng ta cần tiếp tục quyết tâm giảm lãi suất. "Tôi chỉ tóm gọn trong một từ là tổng lực, tức là phải huy động đồng bộ nhiều biện pháp và công cụ khác nhau.

Chẳng hạn, nghiệp vụ hoán đổi ngoại tệ (swap) của Ngân hàng Nhà nước cũng là một giải pháp.

Thứ hai, đẩy nhanh giải ngân đầu tư công cũng là một cách. Thứ ba, tháo gỡ các dự án tồn đọng, ách tắc để dòng tiền được luân chuyển nhanh hơn. Bên cạnh đó, cần đẩy nhanh việc hoàn thuế giá trị gia tăng và các khoản hoàn thuế khác", ông gợi ý.

TS Cấn Văn Lực cũng chia sẻ ông và các cộng sự đã có kiến nghị Chính phủ một nhóm giải pháp gồm khoảng 10 biện pháp khác nhau. Theo chuyên gia, chỉ khi triển khai đồng bộ các giải pháp này, mới có cơ sở để giảm lãi suất một cách thực chất, thay vì chỉ dựa vào các biện pháp hành chính.