Giảm gánh nặng thủ tục trong kinh doanh rượu

Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) vừa có văn bản góp ý Dự thảo Nghị định về kinh doanh rượu, thay thế Nghị định số 105/2017/NĐ-CP được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 17/2020/NĐ-CP (Dự thảo). Theo VCCI, Dự thảo có nhiều điểm cải cách đáng ghi nhận khi cụ thể hóa chủ trương đưa kinh doanh rượu ra khỏi danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Tuy nhiên, một số quy định cần tiếp tục hoàn thiện để bảo đảm tinh thần cải cách được thực hiện thực chất, không phát sinh thêm rào cản trong quá trình kinh doanh.

VCCI đánh giá cao định hướng cải cách của Dự thảo khi bãi bỏ toàn bộ hệ thống giấy phép đối với hoạt động sản xuất, phân phối, bán buôn, bán lẻ và bán rượu tiêu dùng tại chỗ; đồng thời không đặt ra điều kiện kinh doanh mà chuyển sang cơ chế cung cấp thông tin trực tuyến.

Theo VCCI, đây là bước chuyển đáng kể từ tiền kiểm sang hậu kiểm, góp phần cắt giảm chi phí tuân thủ cho hàng trăm thương nhân phân phối, hàng nghìn thương nhân bán buôn và số lượng lớn hộ kinh doanh bán lẻ trên cả nước.

Đáng chú ý, Điều 4 của Dự thảo xác định nguyên tắc quản lý nhà nước thông qua dữ liệu, hậu kiểm, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và truy xuất nguồn gốc. Mẫu số 01 cũng cho phép thương nhân kê khai nhiều địa điểm kinh doanh trực thuộc trong cùng một lần cung cấp thông tin, qua đó tháo gỡ vướng mắc về việc tiếp nhận hồ sơ tại nơi đặt trụ sở chính hay nơi đặt địa điểm kinh doanh.

Bên cạnh đó, Dự thảo kế thừa một số quy định hợp lý như loại trừ hoạt động tạm nhập tái xuất, kinh doanh tại cửa hàng miễn thuế, khu phi thuế quan khỏi phạm vi điều chỉnh; miễn dán tem đối với rượu bán thành phẩm nhập khẩu và miễn công bố sản phẩm, dán tem đối với rượu thủ công bán cho cơ sở sản xuất để chế biến lại.

Tuy nhiên, để cơ chế mới thực sự tạo thuận lợi cho hoạt động kinh doanh, VCCI cho rằng cần làm rõ bản chất pháp lý của nghĩa vụ cung cấp thông tin, phạm vi đối tượng phải kê khai cũng như các biện pháp quản lý đi kèm.

Một trong những nội dung được VCCI lưu ý là quy định về nghĩa vụ cung cấp thông tin tại Điều 7. Theo Dự thảo, thương nhân phải cung cấp thông tin trực tuyến trước khi thực hiện các hoạt động sản xuất, nhập khẩu, phân phối, bán buôn, bán lẻ và bán rượu tiêu dùng tại chỗ. Trong khi đó, điểm a khoản 1 Điều 8 lại quy định thương nhân có thể bị xem xét tạm dừng hoạt động nếu không cung cấp thông tin trước khi bắt đầu kinh doanh.

Theo VCCI, khi đặt hai quy định này cạnh nhau, việc cung cấp thông tin trên thực tế có thể trở thành điều kiện tiên quyết để được kinh doanh. Nếu trong quá trình triển khai, cơ quan quản lý tiếp tục đặt ra các bước xác nhận, phê duyệt hoặc yêu cầu chỉnh sửa, bổ sung hồ sơ thì cơ chế này không khác nhiều so với cấp phép, đi ngược tinh thần cải cách.

Vì vậy, VCCI đề nghị quy định rõ việc cung cấp thông tin chỉ là thủ tục thông báo một chiều, phục vụ công tác quản lý nhà nước. Hệ thống cần tự động ghi nhận và trả mã tiếp nhận ngay khi thương nhân hoàn thành kê khai; cơ quan nhà nước không thực hiện thẩm định, phê duyệt hoặc từ chối tiếp nhận. Thương nhân được quyền kinh doanh ngay sau khi nhận mã tiếp nhận và chịu trách nhiệm về tính trung thực của thông tin trong quá trình hậu kiểm.

Một vấn đề khác là Dự thảo đang áp dụng nghĩa vụ cung cấp thông tin tương tự nhau đối với tất cả các khâu, từ nhà sản xuất quy mô lớn đến cửa hàng tạp hóa, quán ăn. Trong khi đó, theo báo cáo tổng kết của Bộ Công Thương, phần lớn hộ kinh doanh bán lẻ chỉ bán rượu kèm nhiều mặt hàng khác với số lượng nhỏ, không có hệ thống sổ sách và gặp nhiều khó khăn khi thực hiện chế độ cấp phép, báo cáo trước đây.

VCCI cho rằng nếu giữ nguyên cách tiếp cận này, kết hợp với chế tài tạm dừng hoạt động tại Điều 8, một bộ phận lớn hộ kinh doanh có thể gặp khó khăn trong việc tuân thủ ngay khi Nghị định có hiệu lực. Trong khi đó, cơ quan quản lý cấp xã cũng khó có đủ nguồn lực để giám sát toàn bộ các đối tượng.

Từ đó, VCCI đề nghị thiết kế nghĩa vụ cung cấp thông tin theo mức độ rủi ro. Việc kê khai đầy đủ nên tập trung vào các khâu sản xuất, nhập khẩu, phân phối và bán buôn, vốn có ý nghĩa quan trọng đối với truy xuất nguồn gốc và kiểm soát hàng giả. Đối với hoạt động bán lẻ và bán rượu tiêu dùng tại chỗ, chỉ nên yêu cầu khai báo một lần với nội dung tối giản, có thể tích hợp vào thủ tục đăng ký hộ kinh doanh hoặc khai thác từ dữ liệu thuế, hóa đơn điện tử sẵn có.

Ngoài ra, VCCI cũng đưa ra góp ý đối với một số nội dung khác của Dự thảo. Cụ thể, về hệ thống thông tin kinh doanh rượu, VCCI đề nghị bổ sung quy định về kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các bộ, ngành theo nguyên tắc dữ liệu chỉ cung cấp một lần, đồng thời công khai danh sách thương nhân đã cung cấp thông tin để hỗ trợ truy xuất nguồn gốc và kiểm soát thị trường. Đối với điều khoản chuyển tiếp, cần để cơ quan quản lý chủ động chuyển dữ liệu từ các giấy phép còn hiệu lực vào hệ thống, thay vì yêu cầu doanh nghiệp kê khai lại; thời hạn chuyển tiếp nên kéo dài tối thiểu 6 tháng kể từ khi hệ thống chính thức vận hành.

VCCI cũng đề nghị làm rõ nghĩa vụ công bố sản phẩm chỉ áp dụng đối với thương nhân sản xuất, nhập khẩu rượu; rà soát tiêu chí phân biệt sản xuất rượu thủ công và công nghiệp, đồng thời bổ sung giải thích các khái niệm phân phối, bán buôn, bán lẻ và quy định về cung cấp thông tin đối với hoạt động kinh doanh rượu qua thương mại điện tử…