Huy động nguồn lực quốc tế cho chuyển đổi xanh, giảm phát thải

Đây là một trong những nội dung được các chuyên gia trong và ngoài nước nhấn mạnh tại sự kiện bên lề “Thúc đẩy thị trường carbon Việt Nam: Minh bạch, hiệu quả và hợp tác quốc tế” được tổ chức trong Gian hàng Việt Nam tại COP31.

Giảm phát thải - quyết định đầu tư cho tăng trưởng

Tại sự kiện, ông Bùi Đức Hiếu - Phó Cục trưởng Cục Biến đổi khí hậu (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết: Phát triển thị trường carbon là một trong những giải pháp để Việt Nam thực hiện các cam kết quốc gia về ứng phó với biến đổi khí hậu cũng như mục tiêu đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Đây không chỉ là công cụ quản lý phát thải mà tạo động lực để doanh nghiệp đổi mới công nghệ, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và đầu tư vào các giải pháp giảm phát thải.

Với ý nghĩa đó, Việt Nam đã khẩn trương hoàn thiện thể chế và xây dựng hạ tầng thị trường. Trong giai đoạn 2025 - 2026, Chính phủ đã phê duyệt tổng hạn ngạch phát thải thí điểm khoảng 511 triệu tấn CO₂ tương đương, phân bổ cho 110 cơ sở thuộc các ngành nhiệt điện, sản xuất sắt thép và xi măng. Giai đoạn thí điểm hệ thống trao đổi hạn ngạch phát thải khí nhà kính (ETS) sẽ kéo dài đến hết năm 2028, hướng tới vận hành chính thức thị trường từ năm 2029.

Từ hoạt động đầu tư, ông John Robert Cotton - Giám đốc Chương trình đối tác chuyển dịch năng lượng Đông Nam Á (ETP) thuộc Văn phòng dịch vụ dự án Liên Hợp Quốc (UNOPS) đánh giá: Với những bước triển khai nhanh chóng trong phát triển thị trường carbon, rất ít quốc gia có thể chuyển từ việc hình thành khung pháp lý sang vận hành một thị trường carbon bắt buộc trong khoảng thời gian như Việt Nam đã thực hiện.

Theo ông John Robert Cotton, thực hiện cam kết phát thải ròng bằng “0”, Việt Nam cần nguồn vốn đầu tư rất lớn mà ngân sách nhà nước không thể tự đáp ứng. Định giá carbon góp phần giải quyết bài toán này.

Trước hết, định giá carbon đưa chi phí phát thải vào bảng cân đối kế toán của doanh nghiệp. Qua đó hoạt động giảm phát thải trở thành một quyết định đầu tư thay vì chỉ là yêu cầu tuân thủ quy định.

Thứ hai, từ năm 2029, khi cơ chế đấu giá hạn ngạch bắt đầu áp dụng, thị trường sẽ tạo ra nguồn thu cho ngân sách nhà nước, có thể được tái đầu tư vào các hoạt động giảm phát thải trong công nghiệp.

Thứ ba, thông qua Điều 6 của Thỏa thuận Paris, thị trường mở ra cơ hội tiếp cận nguồn vốn quốc tế cho những dự án vốn khó có thể huy động được tài chính.

Minh bạch thông tin, kết nối nguồn lực

Mặc dù Việt Nam đã có những bước đi ban đầu quan trọng hình thành thị trường carbon song việc thiết lập khung pháp lý và hạ tầng kỹ thuật mới chỉ là bước khởi đầu. Trong giai đoạn thí điểm, Việt Nam tiếp tục hoàn thiện hệ thống đo đạc, báo cáo và thẩm định (MRV) phát thải khí nhà kính. Cùng với đó, nâng cao năng lực và mức độ sẵn sàng tham gia của doanh nghiệp; bảo đảm sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan quản lý và các đơn vị vận hành thị trường…

Các chuyên gia đề cập đến những thách thức có thể xảy ra trong quá trình chuyển từ thiết lập thị trường sang vận hành hiệu quả trên thực tế. Đáng chú ý là tăng cường hệ thống đo đạc, báo cáo và thẩm định (MRV) phát thải khí nhà kính, hoàn thiện cơ chế quản lý và giám sát thị trường, nâng cao năng lực doanh nghiệp và bảo đảm tính toàn vẹn môi trường của tín chỉ carbon.

Theo quy định cập nhật về kiểm kê khí nhà kính của Việt Nam, 2.441 cơ sở có trách nhiệm thực hiện kiểm kê khí nhà kính cho thấy tầm quan trọng của việc bảo đảm chất lượng dữ liệu, tăng cường năng lực kỹ thuật và báo cáo.

Mặt khác, trong bối cảnh phát triển thị trường carbon đang được các quốc gia khác trong khu vực quan tâm và phát triển như một công cụ quan trọng để giảm phát thải hiệu quả và huy động tài chính khí hậu, Việt Nam cần nâng cao mức độ sẵn sàng, chủ động tham gia hợp tác với các bên mua, nhà đầu tư và đối tác quốc tế trên thị trường carbon toàn cầu.

Bà Leticia Guimaraes - Trưởng bộ phận Thị trường carbon toàn cầu của UNDP cho biết: UNDP đang góp phần hiện thực hóa tầm nhìn này thông qua phát triển hạ tầng thị trường và nâng cao năng lực thể chế. Ngoài các giải pháp kỹ thuật, UNDP đã hỗ trợ Việt Nam xây dựng và ra mắt Cổng thông tin thị trường carbon tại sự kiện bên lề.

Cổng thông tin cung cấp công khai các thông tin quan trọng về chính sách, quy định và hoạt động của thị trường, giúp doanh nghiệp, nhà đầu tư và các bên liên quan tiếp cận thông tin, củng cố niềm tin tham gia thị trường carbon tại Việt Nam.