DIỄN ĐÀN NĂNG LƯỢNG: "Cởi trói" điểm nghẽn hạ tầng và thể chế
Trong bối cảnh kinh tế bứt phá mạnh mẽ năm 2026, bài toán năng lượng tại khu vực phía Nam không chỉ dừng ở việc đảm bảo nguồn cung ổn định, mà đã trở thành “tấm vé thông hành” quyết định sức cạnh tranh quốc gia thông qua quá trình chuyển dịch xanh.
Đó là thông điệp cốt lõi được ông Huỳnh Anh Tuyên, Phó Trưởng đại diện Văn phòng Bộ Công Thương tại khu vực miền Trung – miền Nam nhấn mạnh tại Diễn đàn “Năng lượng cho phát triển bền vững” do VCCI chỉ đạo, Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp tổ chức vào ngày 19/11, tại TP HCM.

Áp lực kép từ đà tăng trưởng bứt phá và tiêu chuẩn xanh toàn cầu
Bức tranh kinh tế Việt Nam năm 2026 ghi nhận những gam màu sáng đầy ấn tượng. Chỉ trong 9 tháng đầu năm, tốc độ tăng trưởng GDP đã chạm mốc 9,01% so với cùng kỳ. Đặc biệt, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu sau 10 tháng lần đầu tiên trong lịch sử vượt ngưỡng 1.010,55 tỷ USD, với mức xuất siêu riêng tháng 10 đạt 7,31 tỷ USD. Đóng góp vào thành tựu chung này có vai trò đầu tàu của các tỉnh, thành phố phía Nam – trung tâm công nghiệp và logistics lớn nhất cả nước.
Tuy nhiên, đằng sau những con số tăng trưởng rực rỡ ấy là nỗi trăn trở thường trực của những người làm công tác quản lý kinh tế và công nghiệp. Ông Huỳnh Anh Tuyên thẳng thắn nhìn nhận, giai đoạn 2021 – 2025, điện thương phẩm tăng bình quân 8 – 9% mỗi năm, cao hơn cả tốc độ tăng trưởng GDP, tạo ra áp lực ngày càng lớn lên hệ thống năng lượng quốc gia. Tại các thủ phủ công nghiệp ở Đông Nam Bộ hay các trung tâm chế biến nông thủy sản tại Đồng bằng sông Cửu Long, nhu cầu điện năng luôn duy trì ở mức đỉnh. Nếu dòng chảy năng lượng bị gián đoạn, chuỗi cung ứng sẽ lập tức đứt gãy và lợi thế thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) của khu vực sẽ suy giảm nhanh chóng.
Thách thức đặt ra hiện nay không chỉ là có "đủ điện", mà bắt buộc phải là "điện sạch". Cuộc chuyển dịch xanh đã thoát khỏi khuôn khổ của những lời kêu gọi mang tính phong trào để trở thành điều kiện sinh tồn của doanh nghiệp. Khi các thị trường lớn áp dụng hàng rào kỹ thuật khắt khe về phát thải như Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu, đồng thời các tập đoàn đa quốc gia siết chặt yêu cầu sử dụng năng lượng tái tạo trong chuỗi cung ứng, việc chậm chân chuyển đổi sẽ khiến hàng hóa khu vực phía Nam mất đi sức cạnh tranh cốt lõi trên trường quốc tế.

Nhận diện nút thắt từ thực tiễn sôi động
Theo ông Huỳnh Anh Tuyên, thời gian qua, tầm nhìn chiến lược của Đảng và Nhà nước đã được thể hiện rõ nét qua Quy hoạch Điện VIII, Quy hoạch tổng thể năng lượng quốc gia hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng không vào năm 2050. Đặc biệt, Nghị quyết 70-NQ/TW của Bộ Chính trị ban hành tháng 8/2025 đã xác định năng lượng là bộ phận trọng yếu của an ninh quốc gia, ưu tiên đa dạng hóa nguồn cung và tạo không gian rộng mở cho kinh tế tư nhân tham gia.
Soi chiếu những định hướng vĩ mô này vào thực tiễn miền Nam, đại diện Bộ Công Thương đánh giá khu vực đang đứng trước cơ hội "ngàn năm có một" nhờ nguồn tài nguyên năng lượng mặt trời dồi dào ở Đông Nam Bộ và bức xạ gió lý tưởng dọc bờ biển Đồng bằng sông Cửu Long. Dù vậy, sự bùng nổ của các dự án năng lượng tái tạo thời gian qua cũng bộc lộ những điểm nghẽn cần sớm khơi thông.
Theo ông Tuyên, cơ quan quản lý đã lắng nghe và thấu hiểu nỗi quan ngại của nhà đầu tư khi hạ tầng lưới điện truyền tải chưa theo kịp tốc độ phát triển nguồn phát. Bên cạnh đó, cộng đồng doanh nghiệp sản xuất vẫn còn tâm lý chần chừ do các hành lang pháp lý về cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA), hệ thống lưu trữ năng lượng hay điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu vẫn đòi hỏi những quy định thực thi mềm dẻo và sát thực tế hơn. Đây chính là những nút thắt đòi hỏi sự chung sức, đồng lòng giải quyết từ cả phía Nhà nước lẫn doanh nghiệp.

Bốn trụ cột hành động kiến tạo hệ sinh thái năng lượng bền vững
Để hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững, ông Huỳnh Anh Tuyên đã vạch ra bốn định hướng trọng tâm trong công tác điều hành thời gian tới.
Trước hết, ngành Công Thương sẽ ưu tiên phát triển hạ tầng truyền tải và hệ sinh thái năng lượng thông minh. Trên cơ sở quy hoạch đã ban hành, trọng tâm là đẩy nhanh công tác giải phóng mặt bằng để các dự án lưới điện trọng điểm sớm vận hành. Cơ quan quản lý cũng đặc biệt khuyến khích nhà đầu tư ứng dụng công nghệ quản trị lưới điện hiện đại và hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS) tại miền Nam nhằm khắc phục tính bất ổn định của nguồn điện tái tạo.
Song song đó là nhiệm vụ kiến tạo hành lang xanh cho các khu, cụm công nghiệp. Ngành Công Thương các địa phương phía Nam sẽ phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành trung ương để đưa cơ chế DPPA vào cuộc sống một cách thực chất nhất. Mục tiêu là chuyển hóa các khu công nghiệp tại TP HCM, Đồng Nai, Tây Ninh trở thành những hệ sinh thái công nghiệp xanh, tối ưu hóa nguồn điện mặt trời mái nhà và điện gió, đồng thời đảm bảo sân chơi bình đẳng cho khu vực tư nhân theo đúng tinh thần Nghị quyết 70-NQ/TW.
Đối với vùng Đồng bằng sông Cửu Long, định hướng phát triển năng lượng mới sẽ gắn chặt với kinh tế biển và nông nghiệp. Vùng đất này không chỉ giữ vai trò vựa lúa quốc gia mà tương lai sẽ vươn lên thành trung tâm của năng lượng sinh khối, điện gió ngoài khơi và hydro xanh. Quan điểm xuyên suốt được ông Tuyên nhấn mạnh là phát triển năng lượng không được làm tổn hại đến sinh kế của người dân mà phải kiến tạo sinh kế mới. Các mô hình điện gió kết hợp nuôi trồng thủy sản hay sản xuất điện sinh khối từ phụ phẩm nông nghiệp sẽ luôn được địa phương trải thảm đỏ chào đón.
Cuối cùng, chuyển đổi xanh chỉ trọn vẹn khi đi kèm với việc sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Đại diện Bộ Công Thương kêu gọi cộng đồng doanh nghiệp mạnh dạn đổi mới công nghệ sản xuất, bởi một đồng vốn đầu tư cho giải pháp tiết kiệm năng lượng mang lại giá trị kinh tế và môi trường không hề thua kém việc xây dựng thêm nguồn phát mới.
Đồng hành thực chất để vươn tầm mũi nhọn
Hành trình chuyển dịch năng lượng là chặng đường dài, đòi hỏi nguồn vốn khổng lồ, công nghệ lõi tiên tiến cùng tư duy quản trị vượt trội mà Nhà nước hay một ngành đơn lẻ không thể tự mình gánh vác. Khẳng định vai trò kiến tạo, ông Huỳnh Anh Tuyên cam kết cơ quan quản lý sẽ luôn là người bạn đồng hành tin cậy, cầu thị lắng nghe, cắt giảm tối đa thủ tục hành chính và bảo vệ quyền lợi chính đáng của nhà đầu tư, đổi lại sự chung tay về tài chính xanh và kinh nghiệm quản trị từ cộng đồng doanh nghiệp.
Kỳ vọng những phiên thảo luận tại diễn đàn sẽ thẳng thắn chỉ ra các vướng mắc cụ thể về pháp lý, chính sách giá và thủ tục đầu tư để Bộ Công Thương có thêm cơ sở thực tiễn tham mưu cho Chính phủ, ông Tuyên nhấn mạnh đã đến lúc cần thay đổi tư duy căn bản. Thay vì chỉ nhìn nhận năng lượng như một nguồn cung ứng đầu vào đơn thuần, Việt Nam cần định vị đây là một ngành công nghiệp mũi nhọn, tạo động lực mạnh mẽ đưa đất nước vươn tới sự hùng cường và thịnh vượng bền vững.
Đình Đại - Minh Quân - Nguyễn Hùng