DIỄN ĐÀN NĂNG LƯỢNG: Sàn giao dịch DPPA thời gian thực cho bài toán năng lượng xanh
Ông Lê Ngọc Ánh Minh, Chủ tịch Câu lạc bộ Hydrogen Việt Nam ASEAN đề xuất cơ chế sàn giao dịch DPPA thời gian thực tích hợp AI nhằm giải quyết vướng mắc tài chính và kỹ thuật trong chuyển dịch năng lượng.
Chiều ngày 19/11, tại TP HCM, dưới sự chỉ đạo của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp phối hợp với các cơ quan liên quan tổ chức Diễn đàn “Năng lượng cho phát triển bền vững”.
Vướng mắc trong thu hút dòng vốn đầu tư xanh
Ngành năng lượng trong nước đang chịu nhiều sức ép lớn do sự suy giảm tự nhiên của các nguồn nhiên liệu hóa thạch nội địa. Sản lượng khai thác từ các mỏ khí tự nhiên trong nước có xu hướng sụt giảm nhanh, buộc nền kinh tế phải gia tăng tỷ trọng nhập khẩu nhiên liệu từ thị trường quốc tế. Đồng thời, những biến động địa chính trị toàn cầu làm cho giá nhiên liệu đầu vào trở nên khó dự báo, đẩy chi phí vận hành toàn hệ thống lên mức cao.

Theo ông Lê Ngọc Ánh Minh, Chủ tịch Câu lạc bộ Hydrogen Việt Nam ASEAN, quá trình thu hút nguồn lực tài chính cho các dự án năng lượng sạch đang gặp ba vướng mắc cơ bản.
Vướng mắc đầu tiên nằm ở cơ chế giá điện và hợp đồng mua bán điện. Mặc dù Nghị định về cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) đã được ban hành, các văn bản hướng dẫn kỹ thuật chi tiết vẫn trong quá trình hoàn thiện. Khung giá điện cụ thể, phương pháp tính toán chi phí bù trừ dịch vụ khi sử dụng lưới điện quốc gia và các thủ tục hành chính triển khai thực tế chưa được ban hành đầy đủ. Sự thiếu hụt này làm cho các nhà phát triển dự án chưa thể hoàn lập bài toán tài chính và phương án thu hồi vốn một cách rõ ràng.
Vướng mắc thứ hai liên quan đến cơ chế tài chính và nguồn vốn ưu đãi. Suất đầu tư ban đầu cho các công nghệ năng lượng xanh luôn đòi hỏi nguồn vốn rất lớn, đòi hỏi thị trường phải có các gói tín dụng xanh ưu đãi cùng cơ chế miễn giảm thuế dài hạn để giảm áp lực tài chính cho doanh nghiệp. Việt Nam đã tham gia Chương trình Đối tác Chuyển dịch Năng lượng Công bằng (JETP) với những cam kết hỗ trợ tài chính quy mô lớn từ quốc tế. Tuy nhiên, tiến độ giải ngân và triển khai thực tế của nguồn vốn này đến nay vẫn đạt tỷ lệ rất thấp.
Vướng mắc thứ ba là sự thiếu hụt các tiêu chuẩn kỹ thuật đồng bộ. Trong các lĩnh vực công nghệ mới như ngành sản xuất và ứng dụng hydrogen xanh, Việt Nam hiện chưa ban hành hệ thống tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật quốc gia. Việc thiếu hụt hành lang kỹ thuật này trực tiếp làm ngưng trệ quá trình chuẩn bị đầu tư và tạo ra tâm lý e ngại cho các tập đoàn quốc tế.
Sàn giao dịch DPPA tích hợp công nghệ số
Để tháo gỡ các tồn tại về cơ chế giá và hợp đồng đàm phán, ông Lê Ngọc Ánh Minh đề xuất VCCI chủ trì nghiên cứu xây dựng sàn giao dịch DPPA thời gian thực dựa trên nền tảng hạ tầng số. Mô hình sàn giao dịch này được thiết kế với cấu trúc tích hợp gồm bốn phân hệ vận hành tự động.
Phân hệ thứ nhất ứng dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) để tự động khớp nối nhu cầu phụ tải giữa đơn vị sản xuất và khách hàng tiêu thụ. Việc ứng dụng AI giúp rút ngắn tới 70% thời gian đàm phán hợp đồng mua bán điện, đồng thời hệ thống tự động cập nhật liên tục các thay đổi về quy định pháp lý và tiến độ thực thi dự án.
Phân hệ thứ hai có tên gọi Green Hydrogen Module. Phân hệ này giải quyết rủi ro cắt giảm công suất phát của các nhà máy năng lượng tái tạo bằng cách chuyển hóa lượng điện dư thừa thành tài sản thông qua hoạt động điện phân sản xuất hydrogen. Cơ chế này giúp chủ đầu tư tạo ra nguồn thu thứ hai ổn định thông qua các hợp đồng bao tiêu hydrogen dài hạn với đối tác thương mại.
Phân hệ thứ ba đảm nhận vai trò quản lý chứng chỉ năng lượng tái tạo (I-REC) và chứng chỉ carbon. Hệ thống tự động thu thập dữ liệu đo đếm từ các đồng hồ thông minh (smart meter) để chuyển đổi thành chứng chỉ I-REC và chứng chỉ carbon theo tiêu chuẩn của tổ chức Verra. Phân hệ này xuất các báo cáo kiểm kê khí nhà kính Scope 2 theo tiêu chuẩn GHG Protocol. Báo cáo đóng vai trò như tấm hộ chiếu carbon hỗ trợ doanh nghiệp sản xuất trong nước vượt qua các rào cản kỹ thuật khi xuất khẩu sang các thị trường áp dụng Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM).
Phân hệ cuối cùng thực hiện chức năng đối soát thanh toán và quản lý rủi ro biến động giá theo thời gian thực. Nhằm kiểm chứng tính khả thi của mô hình, ông Lê Ngọc Ánh Minh kiến nghị Chính phủ và VCCI cho phép áp dụng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox). Câu lạc bộ Hydrogen Việt Nam - ASEAN đã ký kết hợp tác với Viện Thung lũng Năng lượng Hàn Quốc thuộc Tập đoàn Điện lực Hàn Quốc (KEPCO) để sẵn sàng triển khai đề án thực nghiệm này.
.jpg)
Số hóa tri thức ngành và hạ tầng dữ liệu dùng chung
Bên cạnh giải pháp sàn giao dịch điện, ông Lê Ngọc Ánh Minh kiến nghị VCCI tiên phong xây dựng một cổng thông tin liên thông toàn quốc về các diễn đàn và hội thảo năng lượng ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Cổng thông tin có chức năng tự động thu thập, phân loại và lưu trữ các bài tham luận, báo cáo phân tích có giá trị chuyên môn cao từ tất cả các sự kiện ngành điện.
Hiện nay, nhiều diễn đàn chuyên đề về năng lượng được tổ chức đồng thời tại nhiều địa phương nhưng dữ liệu bị phân tán. Sau khi sự kiện kết thúc, nguồn tri thức chuyên gia chưa được chia sẻ rộng rãi đến cộng đồng doanh nghiệp. Cổng thông tin tập trung sẽ tạo ra một kho tàng tri thức mở cho toàn ngành năng lượng, cập nhật dữ liệu theo thời gian thực và tự động loại bỏ các nội dung trùng lặp.
Việc hình thành hạ tầng dữ liệu dùng chung mang lại hiệu quả thiết thực trong việc tiết kiệm ngân sách, giảm chi phí nhân lực và tối ưu hóa nguồn lực xã hội. Nguồn dữ liệu tích hợp này được xem là loại “nhiên liệu số” quan trọng thúc đẩy tiến trình chuyển dịch năng lượng quốc gia. Câu lạc bộ Hydrogen Việt Nam - ASEAN cam kết đồng hành cùng VCCI để triển khai các hạ tầng công nghệ này.
Chuyển dịch năng lượng đòi hỏi sự thay đổi đồng bộ từ khâu hoàn thiện hành lang pháp lý, tháo gỡ cơ chế tài chính đến việc áp dụng các giải pháp công nghệ số. Việc kết hợp giữa các quy định chính sách linh hoạt và các công nghệ quản trị hiện đại sẽ tạo ra động lực mới cho thị trường năng lượng cạnh tranh.
Đình Đại - Minh Quân - Nguyễn Hùng