diendandoanhnghiep.vn

Chính sách - Quy hoạch

Thể chế mới tái định hình cuộc đua bất động sản

LS Phạm Thanh Tuấn – Chuyên gia pháp lý bất động sản

Thay đổi cơ chế lựa chọn nhà đầu tư đang định hình lại lợi thế cạnh tranh, đòi hỏi doanh nghiệp bất động sản (BĐS) nâng cao năng lực tài chính, phát triển dự án và kiểm soát rủi ro pháp lý.

bds 92
Các doanh nghiệp cần xem xét những hạn chế về chuyển nhượng dự án và thay đổi nhà đầu tư.

Những thay đổi trong cơ chế lựa chọn nhà đầu tư, đặc biệt đối với các dự án lớn, quan trọng, đang mở rộng phương thức tiếp cận cơ hội đầu tư trên thị trường BĐS.

Lợi thế cạnh tranh thay đổi

Các quy định về đầu tư, đấu thầu và đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP) tiếp tục hoàn thiện phương thức lựa chọn nhà đầu tư, trong đó có cơ chế lựa chọn nhà đầu tư trong trường hợp đặc biệt. Cùng với chính sách đặc thù tại các địa phương, những thay đổi này tạo thêm cơ sở pháp lý để triển khai các dự án quy mô lớn, đa mục tiêu.

Một chuyển động đáng chú ý là việc mở rộng tính chủ động của chính quyền địa phương trong quyết định đầu tư, lựa chọn nhà đầu tư và tổ chức thực hiện các dự án có ý nghĩa chiến lược.

Tại Hà Nội, Nghị quyết số 258/2025/QH15 của Quốc hội đã tạo cơ sở áp dụng những cơ chế đặc thù để triển khai các dự án lớn, quan trọng trên địa bàn Thủ đô. Luật Thủ đô năm 2026 tiếp tục quy định các cơ chế, chính sách đặc thù và có quy định chuyển tiếp liên quan đến việc thực hiện Nghị quyết này.

Điểm thay đổi không đơn thuần là rút ngắn thủ tục mà còn ở phương thức tổ chức, huy động nguồn lực thực hiện các dự án quy mô lớn, đa mục tiêu, gắn với chiến lược phát triển đô thị.

Khác với mô hình phát triển nhà ở đơn thuần, các khu đô thị đa mục tiêu tích hợp nhà ở, tái định cư, hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, thương mại, dịch vụ và những chức năng phát triển kinh tế - xã hội. Do đó, các nhà đầu tư không chỉ phát triển sản phẩm BĐS mà còn đảm nhận vai trò lớn hơn trong tổ chức phát triển không gian đô thị và triển khai hạ tầng đồng bộ.

Cùng với đó, cơ chế mới có thể thúc đẩy sự phân hóa giữa các nhóm doanh nghiệp. Những doanh nghiệp có khả năng triển khai dự án tổng thể sẽ có thêm cơ hội tham gia các khu đô thị lớn. Trong khi đó, doanh nghiệp nhỏ và vừa có thể cần điều chỉnh chiến lược, tăng cường liên doanh, liên kết hoặc đảm nhận những cấu phần phù hợp với thế mạnh.

Tuy nhiên, cơ chế đặc thù không đồng nghĩa với việc ưu tiên mặc nhiên cho doanh nghiệp lớn. Khả năng tham gia phụ thuộc vào điều kiện lựa chọn nhà đầu tư và các quy định pháp luật áp dụng đối với từng dự án.

Bên cạnh đó, những phương thức truyền thống như nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất, M&A dự án hoặc chuyển đổi công năng quỹ đất vẫn giữ vai trò quan trọng, nhưng không còn là những con đường duy nhất để mở rộng đầu tư. Doanh nghiệp có thể tiếp cận cơ hội thông qua việc tham gia các dự án chiến lược được triển khai theo cơ chế mới.

Tái định vị chiến lược đầu tư

Trước sự thay đổi của cơ chế lựa chọn nhà đầu tư, doanh nghiệp BĐS cần điều chỉnh chiến lược phát triển dự án phù hợp năng lực thực tế. Bên cạnh M&A và tạo lập quỹ đất truyền thống, doanh nghiệp có thể tham gia liên danh, hợp tác đầu tư hoặc đảm nhận những cấu phần phù hợp thế mạnh về vốn, xây dựng hạ tầng, phát triển sản phẩm và quản lý vận hành.

Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, lựa chọn đúng vai trò trong chuỗi phát triển dự án có thể hiệu quả hơn so với theo đuổi những dự án vượt quá khả năng tài chính và tổ chức thực hiện.

Tuy nhiên, khi tham gia các dự án lựa chọn nhà đầu tư theo cơ chế đặc thù, doanh nghiệp cần làm rõ điều kiện pháp lý ngay từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư, đặc biệt là điều kiện liên danh, trách nhiệm của từng thành viên và phạm vi nghĩa vụ trong quá trình triển khai.
Việc phân chia công việc, quyền lợi và trách nhiệm không chỉ phụ thuộc thỏa thuận hợp tác mà còn phải phù hợp điều kiện lựa chọn nhà đầu tư và các quy định pháp luật liên quan.

Đáng chú ý, doanh nghiệp cần xem xét những hạn chế về chuyển nhượng dự án và thay đổi nhà đầu tư. Việc được lựa chọn thực hiện dự án không đồng nghĩa với quyền tự do chuyển giao dự án cho chủ thể khác.

Đây là vấn đề quan trọng đối với hoạt động hợp tác đầu tư và M&A BĐS. Trong nhiều trường hợp, phương án kinh doanh được xây dựng trên cơ sở dự kiến chuyển nhượng dự án, điều chỉnh cơ cấu sở hữu hoặc thay đổi thành viên tham gia sau một giai đoạn triển khai.

Tuy nhiên, khả năng thực hiện các phương án này còn phụ thuộc vào điều kiện pháp lý của dự án, quyết định lựa chọn nhà đầu tư và quy định tương ứng. Nếu không đánh giá đầy đủ, doanh nghiệp có thể gặp khó khăn khi tái cấu trúc khoản đầu tư hoặc điều chỉnh phương án kinh doanh.

Vì vậy, đối với các thương vụ hợp tác và M&A, hoạt động rà soát pháp lý cần bao gồm điều kiện thay đổi nhà đầu tư, trách nhiệm kế thừa và những hạn chế chuyển nhượng, thay vì chỉ xem xét quyền sử dụng đất, nghĩa vụ tài chính hay tình trạng pháp lý hiện tại.

Bên cạnh yêu cầu pháp lý, các dự án đô thị quy mô lớn còn đặt ra bài toán về cấu trúc vốn và khả năng triển khai. Với nhiều cấu phần đầu tư và thời gian thực hiện dài, doanh nghiệp cần tính toán đồng bộ giữa nguồn vốn, tiến độ và phương án khai thác dự án.

Việc tiếp cận được dự án mới chỉ là điều kiện ban đầu. Hiệu quả đầu tư phụ thuộc vào khả năng cân đối nguồn vốn, thực hiện nghĩa vụ theo tiến độ và đưa dự án vào khai thác thực tế. Trong bối cảnh mới, lợi thế cạnh tranh không chỉ thuộc về doanh nghiệp có nhiều quỹ đất mà còn thuộc về doanh nghiệp biết lựa chọn đúng dự án, sử dụng nguồn lực hiệu quả và kiểm soát rủi ro trong quá trình đầu tư.

LS Phạm Thanh Tuấn – Chuyên gia pháp lý bất động sản

Đọc tiếp