diendandoanhnghiep.vn

Kinh tế thế giới

Tăng cường vai trò của APEC trước thách thức toàn cầu

Cẩm Anh

Theo nhiều chuyên gia, với vai trò là diễn đàn đối thoại và hợp tác kinh tế hàng đầu khu vực, APEC cần tiếp tục tạo nền tảng thúc đẩy thương mại mở, liên kết chuỗi cung ứng và tăng trưởng bền vững.

s.com_images_7_3_7_4_13444737-1-eng-gb_f674299bb1fc-2026-11-12t044503z_28296847_rc2s6oatthz7_rtrmadp_3_apec-summit-shenzhen.avif
Tuần lễ Cấp cao APEC 2026 (lần thứ 33) được tổ chức vừa qua tại Thâm Quyến, Trung Quốc.

Kinh tế châu Á trước sức ép đa chiều

Trong phần lớn thời gian của năm 2026, kinh tế toàn cầu đã cho thấy khả năng chống chịu đáng kể trước các xung đột địa chính trị, cú sốc giá năng lượng và gián đoạn chuỗi cung ứng. Tuy nhiên, những dấu hiệu suy yếu đang dần xuất hiện.

Các ngân hàng trung ương trên thế giới, bao gồm Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB), Ngân hàng Trung ương Anh và Ngân hàng Trung ương Nhật Bản, đang thắt chặt chính sách tiền tệ để ứng phó với lạm phát cao.

Làn sóng bùng nổ trí tuệ nhân tạo (AI), động lực đang đóng góp phần lớn vào tăng trưởng tại một số khu vực của kinh tế toàn cầu, cũng bắt đầu xuất hiện những dấu hiệu chững lại. Khi tốc độ tăng trưởng của lĩnh vực này chỉ giảm nhẹ trong năm tới, tác động đến tăng trưởng kinh tế cũng có thể rất đáng kể.

Một số nhà đầu tư đã bày tỏ lo ngại về tình trạng cấp vốn luân chuyển trong hệ sinh thái AI, khả năng sinh lời của các doanh nghiệp AI, những rủi ro đối với an toàn công cộng, cũng như nhu cầu lớn về tài nguyên của các trung tâm dữ liệu AI, bao gồm điện, nước và đất đai. Bên cạnh đó, sự phản đối ngày càng tăng từ dư luận và các rào cản pháp lý tại nhiều thị trường cũng là những yếu tố đáng chú ý.

Rủi ro suy giảm tăng trưởng đặc biệt lớn đối với châu Á. Nhiều nền kinh tế trong khu vực có mức độ tham gia sâu vào chuỗi cung ứng phần cứng AI và hưởng lợi đáng kể từ sự gia tăng xuất khẩu chất bán dẫn, thiết bị sản xuất chip, máy tính, màn hình phẳng, linh kiện máy chủ và các sản phẩm điện tử khác.

Làn sóng xuất khẩu này chủ yếu được thúc đẩy bởi nhu cầu tăng chưa từng có từ các nhà cung cấp dịch vụ điện toán đám mây quy mô siêu lớn của Mỹ kể từ năm 2024.

Nếu nhu cầu này chững lại, châu Á sẽ phải đối mặt với những thách thức đáng kể. Đài Loan (Trung Quốc), Hàn Quốc, Singapore và Malaysia được đánh giá là những nền kinh tế dễ bị tổn thương nhất do phụ thuộc lớn vào xuất khẩu hàng hóa liên quan đến AI.

Theo ước tính của HSBC, nếu nhu cầu phần cứng AI toàn cầu trong năm tới giảm 20% so với 12 tháng trước đó, tăng trưởng GDP năm 2027 của Đài Loan (Trung Quốc) có thể giảm 4,4%, Malaysia giảm 2,2%, Singapore giảm 1,7% và Hàn Quốc giảm 1,4%.

Tăng trưởng của Việt Nam, Thái Lan, Nhật Bản và Trung Quốc đại lục cũng sẽ chịu tác động, dù ở mức độ thấp hơn.

Tác động trên diện rộng của sự suy giảm trong lĩnh vực AI có thể nghiêm trọng hơn nhiều so với mức giảm xuất khẩu ban đầu. Hoạt động xây dựng trung tâm dữ liệu chậm lại trên khắp châu Á, kết hợp với tiêu dùng nội địa suy yếu do giá cổ phiếu liên quan đến AI giảm, làm hao hụt tài sản của các hộ gia đình, có thể khiến tác động tiêu cực đến kinh tế vĩ mô trở nên trầm trọng hơn.

Hiện chưa có nhiều động lực tăng trưởng tương đương sẵn sàng thay thế cho AI. Xuất khẩu các mặt hàng ngoài lĩnh vực này vẫn trầm lắng, trong khi nhu cầu nội địa tại nhiều nền kinh tế châu Á phải đối mặt với hàng loạt trở ngại.

Châu Á cũng không thể chỉ trông cậy vào Trung Quốc, động lực tăng trưởng truyền thống của khu vực trong nhiều thập niên qua, để vượt qua giai đoạn khó khăn.

Những gián đoạn kéo dài liên quan đến xung đột tại Trung Đông, cùng với hiện tượng thời tiết El Niño trong năm nay, cũng đang làm gia tăng áp lực lạm phát.

Trong bối cảnh đó, ông Frederic Neumann, Chuyên gia Kinh tế trưởng khu vực châu Á, đồng Giám đốc Nghiên cứu Đầu tư Toàn cầu khu vực châu Á tại HSBC nhận định, nhu cầu tăng cường kết nối và hội nhập khu vực của châu Á trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Nâng cao vai trò của APEC

Đặc biệt, APEC ngày càng có vai trò quan trọng. Khi căng thẳng địa chính trị gia tăng và kinh tế toàn cầu ngày càng phân mảnh, các diễn đàn đối thoại dựa trên sự đồng thuận có thể giúp lãnh đạo các nền kinh tế thúc đẩy tiến triển ngoại giao, kiểm soát bất đồng, tránh hiểu lầm và giảm nguy cơ căng thẳng leo thang.

APEC quy tụ các nền kinh tế trong một khu vực có nhiều điểm nóng địa chính trị, đồng thời tạo cơ hội kết nối những thành viên vốn không có nhiều điều kiện tương tác trong cùng một thể chế.

Quy mô và tính đa dạng này mang lại cho APEC ảnh hưởng đáng kể. Các nền kinh tế thành viên APEC chiếm khoảng 60% GDP toàn cầu, gần một nửa thương mại thế giới và khoảng 40% dân số toàn cầu.

Bên cạnh đó, các cuộc thảo luận trong khuôn khổ APEC thường tạo ra những sáng kiến và ý tưởng có thể tác động đến các hiệp định thương mại chính thức cũng như quá trình cải cách thị trường sau này.

Chẳng hạn, Trung Quốc đại lục từng sử dụng việc tham gia APEC ở giai đoạn đầu, với tính chất không ràng buộc, như một bước thử nghiệm các chính sách tự do hóa kinh tế trước khi gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO).

Tương tự, các cuộc thảo luận của APEC về Khu vực thương mại tự do châu Á - Thái Bình Dương (FTAAP) đã góp phần tạo động lực cho những hiệp định thương mại khu vực quan trọng, trong đó có Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) và Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP).

Ông Neumann cho biết thêm, APEC thúc đẩy hợp tác thực chất thông qua các diễn đàn cấp bộ trưởng và nhóm công tác. Những cơ chế này giúp các nền kinh tế hài hòa tiêu chuẩn kỹ thuật và giảm chi phí hoạt động kinh doanh xuyên biên giới.

Các thủ tục hải quan điện tử, quy trình không sử dụng giấy tờ, quy định dữ liệu nhất quán hơn và Thẻ đi lại doanh nhân APEC (ABTC) mang lại lợi ích thiết thực cho doanh nghiệp tham gia thương mại và đầu tư quốc tế.

Những sáng kiến này giúp đơn giản hóa lưu thông hàng hóa, dữ liệu và con người xuyên biên giới, qua đó giảm các trở ngại trong hoạt động thương mại thường nhật.

Hội nhập sâu rộng hơn giúp đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, tăng cường khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng và tạo dựng khuôn khổ ổn định hơn cho thương mại, đầu tư trong bối cảnh bất ổn địa chính trị.

Lợi ích này không chỉ dành cho những nền kinh tế xuất khẩu lớn nhất châu Á. Việc tăng cường liên kết khu vực còn giúp các nền kinh tế đang phát triển có thu nhập thấp hơn thu hút đầu tư, tiếp cận chuyên môn và khai thác tiềm năng tăng trưởng.

Trong một thế giới ngày càng phân mảnh, vai trò đó của APEC có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Châu Á cần APEC không phải vì diễn đàn này có thể giải quyết mọi vấn đề, mà bởi không một nền kinh tế nào có thể tự mình giải quyết những thách thức chung.

Cẩm Anh

Đọc tiếp